Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аралдар жиынтығы
Collection of islands
Архипелаг ( /ɑːr//k//ə/'/p//ɛ//l//ə//ɡ//oʊ//audio=en us archipelago. ogg/ ARkəPELəgoh), кейде аралдар тобы немесе арал тізбегі деп аталады, – аралдардың тізбегі, шоғыры немесе жиынтығы, немесе кейде шашыраңқы аралдардың аз санды теңізі. Архипелагтардың мысалдары: Индонезия архипелагы, Андаман және Никобар аралдары, Лакшадвип аралдары, Галапагос аралдары, Жапон архипелагы, Филиппин архипелагы, Мальдив аралдары, Балеар аралдары, Аланд аралдары, Багам аралдары, Эгей аралдары, Гавай аралдары, Канар аралдары, Мальта, Азор аралдары, Канаданың Арктика архипелагы, Британ аралдары, Архипелаг теңізінің аралдары және Шетланд аралдары. Архипелагтар кейде саяси шекаралармен белгіленеді. Мысалы, олар геосаяси тұрғыдан бөлінген болса да, Сан-Хуан аралдары мен Перс шығанағы аралдары геологиялық тұрғыдан ірі Перс шығанағы архипелагының бір бөлігін құрайды.
An archipelago (,/ɑːr//k//ə/'/p//ɛ//l//ə//ɡ//oʊ//audio=en us archipelago. ogg/ ARkəPELəgoh), sometimes called an island group or island chain, is a chain, cluster, or collection of islands, or sometimes a sea containing a small number of scattered islands. Examples of archipelagos include: the Indonesian Archipelago, the Andaman and Nicobar Islands, the Lakshadweep Islands, the Galápagos Islands, the Japanese archipelago, the Philippine Archipelago, the Maldives, the Balearic Islands, the Åland Islands, The Bahamas, the Aegean Islands, the Hawaiian Islands, the Canary Islands, Malta, the Azores, the Canadian Arctic Archipelago, the British Isles, the islands of the Archipelago Sea, and Shetland. Archipelagos are sometimes defined by political boundaries. For example, while they are geopolitically divided, the San Juan Islands and Gulf Islands geologically form part of a larger Gulf Archipelago.
Этимология
Архипелаг сөзі ежелгі грек тіліндегі ἄρχι (архи, "басты") және πέλαγος (пелагос, "теңіз") сөздерінен, итальян тіліндегі арчипелаго арқылы шыққан. Көне заманда "Архипелаг" (ортағасырлық грек *ἀρχιπέλαγος және латын тіліндегі archipelagus) – Эгей теңізінің дұрыс атауы болған. Кейіннен қолданылуы Эгей аралдарына (өйткені теңізде көптеген аралдар бар) қатысты ауысты.
The word archipelago is derived from the Ancient Greek ἄρχι (arkhi , "chief") and πέλαγος (pélagos, "sea") through the Italian arcipelago. In antiquity, "Archipelago" (from Medieval Greek *ἀρχιπέλαγος and Latin archipelagus) was the proper name for the Aegean Sea. Later, usage shifted to refer to the Aegean Islands (since the sea has a large number of islands).
Географиялық түрлері
Архипелагтар үлкен су кеңістігінде оқшауланған түрде немесе үлкен құрлық массасына жақын орналасуы мүмкін. Мысалы, Шотландияның құрлық бөлігін қоршап тұрған 700-ден астам арал бар, олар архипелаг құрайды. Архипелагтар көбінесе вулкандық текті болады, субдукция аймақтары немесе ыстық нүктелерден пайда болған аралдық доғалар бойында қалыптасады, бірақ эрозия, шөгінділердің жиналуы және жердің көтерілуі нәтижесінде де пайда болуы мүмкін. Геологиялық пайда болуына қарай, архипелаг құрайтын аралдар мұхиттық аралдар, континенттік сынықтар немесе континенттік аралдар деп аталады.
Archipelagos may be found isolated in large amounts of water or neighbouring a large land mass. For example, Scotland has more than 700 islands surrounding its mainland, which form an archipelago. Archipelagos are often volcanic, forming along island arcs generated by subduction zones or hotspots, but may also be the result of erosion, deposition, and land elevation. Depending on their geological origin, islands forming archipelagos can be referred to as oceanic islands, continental fragments, or continental islands.
Океан аралдары
Океандық аралдар негізінен жанартаулық пайда болуға ие және кез келген жақын континенттен қашық жатыр. Тынық мұхитындағы Гавай аралдары мен Галапагос аралдары, сондай-ақ Оңтүстік Үнді мұхитындағы Маскарен аралдары осыған мысалдар.
Oceanic islands are mainly of volcanic origin, and widely separated from any adjacent continent. The Hawaiian Islands and Galapagos Islands in the Pacific, and Mascarene Islands in the south Indian Ocean are examples.
Континенттік бөлшектер
Континенттік фрагменттер — тектоникалық қозғалыс салдарынан үлкен континенттен бөлініп кеткен құрлық бөліктері. Калифорния жағалауындағы Фараллон аралдары осыған мысал.
Continental fragments correspond to land masses that have separated from a continental mass due to tectonic displacement. The Farallon Islands off the coast of California are an example.
Континенттік архипелагтар
Құрлық жағалауына жақын орналасқан аралдар жиынтығы континенттік архипелагтар деп есептеледі, егер олар бір континенттік шельфтің құрамына кірсе және бұл аралдар сол шельфтің судан көтерілген жалғасы болса. Британ Колумбиясы жағалауындағы Ішкі жол аралдары мен Канаданың Арктика архипелагы сондай мысалдардың бірі.
Sets of islands formed close to the coast of a continent are considered continental archipelagos when they form part of the same continental shelf, when those islands are above water extensions of the shelf. The islands of the Inside Passage off the coast of British Columbia and the Canadian Arctic Archipelago are examples.
Жасанды архипелагтар
Әр түрлі елдерде әртүрлі мақсаттармен жасанды аралдар жасалған. Дубай жағалауындағы Palm Islands және The World Islands демалыс пен туризм үшін құрылды немесе құрылып жатыр. Нидерландыдағы Маркер Вадден құстар мен өзге де жабайы табиғатты сақтау үшін салынуда.
Artificial archipelagos have been created in various countries for different purposes. Palm Islands and The World Islands off Dubai were or are being created for leisure and tourism purposes. Marker Wadden in the Netherlands is being built as a conservation area for birds and other wildlife.
Үлкендіктер
Аралдар саны бойынша әлемдегі ең ірі архипелаг – Финляндия құрамына кіретін Архипелаг теңізі. Онда шамамен 40 000, көбінесе адам тұрмайтын арал бар.
The largest archipelago in the world by number of islands is the Archipelago Sea, which is part of Finland. There are approximately 40,000, mostly uninhabited, islands
Аумағы және халқы бойынша әлемдегі ең ірі архипелагтық мемлекет – Индонезия.
The largest archipelagic state in the world by area, and by population, is Indonesia.