Кіріспе

Марокко маңындағы адам тұрмайтын арал қарулы жанжал

Переджил аралы (lang es, немесе Toṛa, تورة), сондай-ақ Петрушка аралы деп те аталады, Марокко жағалауынан таяу орналасқан кішкентай, адам тұрмайтын жартасты арал. Оны Испания өз билігіндегі "plazas de soberanía" ретінде басқарады, ал оның егемендігі Марокко тарапынан дауланып келеді. 2002 жылы екі ел арасында қарулы жанжал орын алды.

Атауы

Исла-де-Перехиль испан тілінде әдепкіде "Парсилий аралы" деген мағынаны білдіреді. Оның түпнұсқа бербер тіліндегі атауы – "тура", яғни "бос" дегенді көрсетеді. Кейде араб тілінде "Жазират әл Маданус" деп те аталады, бұл "Парсилий аралы" атауының аудармасы. Марокко тарихында бұл арал тек "Тура" деп белгілі. 2002 жылдың 30 шілдесінде Марокко халқына "Тәж күнін" тойлауға арналған сөйлесінде Марокко королі аралдағы Испаниямен болған қарулы қақтығысты айтқанда, "Тура" атауын ғана қолданды.

География

Арал Марокко жағалауында, Испанияның Сеута қаласының шекарасынан бастап, Сеута қаласының өзіне дейін және материктік Испаниядан шалқап жатыр. Аралдың ауданы шамамен 15 гектарды құрайды. Оның теңіз деңгейінен максималды биіктігі – [мәнді қосу керек] метр.

Тарих

1415 жылы Португалия Сеутаны қайта басып алумен қатар, қазіргі Марокко мемлекетінің алдағы Маринид сұлтанатынан жақын орналасқан кішкентай аралды да иеленді. 1580 жылы Португалия Испания королі болған Филипп I-нің билігіне өтті, бұл екі елді біріктірмей, бір корольдің басқаруымен Иберия одағын құрды. 1640 жылы одақ тараған кезде Сеута Испанияның бақылауында қалды.

Испания мен Марокко арасындағы даулар

Аралдың егемендігі Марокко мен Испания арасында даулы болып табылады. Жергілікті марокколық малшылар оны мал жаю үшін пайдаланған, бірақ испандықтар мен марокколықтардың көпшілігі 2002 жылдың 11 шілдесіне дейін, марокколық әскерилер тобы аралда база құрғанға дейін осы арал туралы естімеген. Марокко үкіметі аралға заңсыз көші-қонды бақылау үшін келгендерін мәлімдеді, бірақ Испания үкіметі бұл түсіндірмені қабылдамады, себебі сол кезде бұл мәселе бойынша ынтымақтастық өте аз болды (Испания тарапынан жиі айтылатын шағым). Испания үкіметінің, премьер-министр Хосе Мария Азнар бастаған наразылығынан кейін, Марокко әскерилерді Марокко теңіз күштерінің курсанттарымен алмастырды, олар аралда тұрақты база құрды. Бұл испан үкіметін одан әрі ашуландырды, және екі ел де аралға қатысты өз талаптарын қайта айтты. Франция мен Португалияны қоспағанда, Еуропалық Одақтың барлық мүше мемлекеттері Испанияның наразылығын толық қолдады, олардың үкіметтері оқиғаға өкініш білдірді. Марокконың талаптарын Араб Лигасы ресми түрде қолдады, бірақ Алжир Сеута мен Мелилья эксклавтарына қатысты Испанияның егемендігін мойындағанын қайталады. 2002 жылдың 18 шілдесі таңында Испания аралды басып алу мақсатында «Ромео Сьерра» әскери операциясын бастады. Операция сәтті аяқталды, бірнеше сағат ішінде испандықтар аралды бақылауға алды және испандық арнайы операциялар тобына қарсылық көрсетпеген марокколық теңіз курсанттарын ұстады. Операция Испания теңіз күштері мен Испания әуе күштерінің бірлескен күштерімен жүргізілді. Испандықтар ұсталған марокколықтарды тікұшақпен Сеутадағы Гвардия Цивиль штабына жеткізді, содан кейін курсанттарды Марокко шекарасына жеткізді. Күндізгі уақытта испан легионы арнайы операциялар тобын алмастырды және АҚШ-тың, Колин Пауэлл басшылығымен жүргізген келіссөздерінен кейін Марокко аралды Марокко басып алғанға дейінгі жағдайға қайтаруға келіскенше аралда қалды. Қазір арал қараусыз, құмға көмілген.

Егемендік

Переджил аралында тұрақты адам тұрмайды. Аралда ешкілер жайылады, ал Марокко үкіметі заңсыз көшіп келгендермен қатар контрабандистер мен террористердің де аралды пайдаланатынына алаңдаушылық білдірді. Арал екі жағынан да мұқият бақыланады, осылайша ол құмдаған, ешкімге тиесілі емес жер ретінде қалу үшін жағдай сақталады. Марокко Испанияның Сеута және Мелилья қалаларын, сондай-ақ Марокко жағалауындағы бірнеше кішкентай тас және аралдарды бақылауға алғысы келеді. Испания үкіметі Переджил аралындағы дағдарысты Марокконың Сеута мен Мелильяны қорғауға қатысты Испанияның ниетін сынап көру әрекеті ретінде қарастырды.

Көші-қон

2014 жылдың маусым айында Испания Марокко күштерінен аралға кіріп, Сахара асты мигранттарды қууды сұрады.

Танымал мәдениет

Халықаралық оқиға 2016 жылы түсірілген "Ла Исла" фильмінде суреттелген, бұл фильм даудың нақты мәліметтеріне негізделген.