Кіріспе

Кавайа – АҚШ-тың Гавай штатындағы, Гавай аралының батыс жағында орналасқан, құрамына қала немесе округ кірмейтін ауыл. Ол Каилуа Конадан солтүстікке қарай 56 шақырым (35 миль) қашықтықта жатыр. Оның порты – Гавай аралындағы үш порттың бірі, қалғандары Хило және Хонокохау порттары.

Сипаттама

Қаланың портында отын қоймасы, кеме терминалы және әскери қондыру алаңы бар. Порттың жасалма қабырғасының сыртында танымал серфинг орны және Пуа Кайлима о Кавайхае мәдени серфинг паркі орналасқан. Шағын қалада бірнеше мейрамхана мен сурет галереялары бар. Порттың солтүстігінде Кавайхае каноэ клубы және кішкентай қайық түсіру пандусы орналасқан. Оңтүстікке қарай 1791 жылы король Камехамеха I салған Пуухола Хейу ұлттық тарихи ескерткіші орналасқан. Сондай-ақ оңтүстікте кішкентай Майлекини Хейу және су астында қалған Хале о Капуни Хейу (акула Хейу) бар.

Тарих

Кавайаэ – Гавай аралы патшалығының Алапаинуиакуауа патшаның билігі тұсындағы орталығы болды. Оның Махи әулеті Кохала ауданынан шыққан. Ол туған шағында Камехамеханы өлтіруге тырысқан патша еді. Оның ізбасары Каланиопу, Алапайдың ұлы Кеавеопаланы құлатып, астананы өзінің әулетінен шыққан Кона ауданына көшірді. 1700 жылдардың соңында Кавайхаэдің табиғи түрде қорғалған шығанағы Үлкен аралдағы батыс кемелері үшін ең қолайлы сауда портының бірі саналды. Оның порты мен Уаймеяның құнарлы жоталарына жақын орналасуы, Гавай Корольдігінің алғашқы кезеңінде кемелерін жөндеуге және қайта жабдықтауға мұқтаж болған көптеген еуропалық саяхатшылар мен саудагерлер үшін маңызды тоқтау орны ретінде оның мәртебесін сақтап қалды. Кавайхаэ немесе "Too yah yah" алғаш рет 1779 жылдың 6 ақпанында, капитан Кукпен бірге қызмет еткен Джеймс Кингтің Кеалакекуа шығанағына Куктың алғашқы сапасынан кейін көздеріне түсті. Тұрақ таба алмағандықтан, олар Кук қайтыс болған Кеалакекуа шығанағына қайтып оралды. Кинг Кук қайтыс болғаннан кейін бірнеше айдан соң қайта келді, бірақ ол "жақсы өңделмеген" деп санаған бұл аймақтан және "арал тұрғындарының ең төменгі тобын" құрайтын адамдардан әсер алмады.

Патша Камехамеха І резиденциясы

Ол 1790 жылдан 1794 жылға дейін король Камехамеха I-нің негізгі резиденциясы болды, онда ол Пуухола Хейауды салды және Үлкен аралдағы соңғы қарсыласы Кеоуа Куахуланың құрбандығын жасады, сондай-ақ архипелагтағы қалған аралдарды жаулап алу жоспарларын жасады. Ол Майлекини Хейаудың солтүстік-батысындағы "Пелекане" атты корольдік кешенінде тұрды, оның атын Ұлыбританияның гавайи тіліне аударған нұсқасымен атады. 1793 жылдың 14 ақпанында Кавайхае шығанағына алғаш рет сәтті ішкі аяқтап келген тағы бір британдық саяхатшы Джордж Ванкувер король Камехамеха мен Джон Янгқа барып, корольге ірі қара мал сыйлады, осылайша бұл түрді Гавайиге алғаш рет әкелді. Джон Палмер Паркер Паркер ранчосын дамытқаннан кейін Кавайхае Гавайиде ірі қара мал мен сиыр етін тиеу және тасымалдаудың басты орталығына айналды. 1820 жылдың 1 сәуірінде Кавайхаеде Аса және Люси Гудейл Турстон бастаған, кейіннен Каилуа Конада Мокуаикауа шіркеуін құрған Гавайиге алғашқы американдық миссионерлер тобы "Таддеус" кемесімен келіп, аралға аяқ басқан. Кавайхае сандал ағашы саудасы және кит аулау дәуірінде гүлденді, бірақ бұл сауда оның орман қорын азайтты. Кит аулаушылар мен сауда кемелері жыл сайын оның портына келіп, аймақтан ауыл шаруашылығы өнімдері мен сиыр етін сатып алатын. Бірақ 1800 жылдардың соңына қарай Кавайхае кит аулаудың тоқтауына, шетелдік аурулар салдарынан халықтың азаюына және оның халқының Гавайидің басқа аймақтарына көшіп кетуіне байланысты маңыздылығы төмендеді; ол мал түсіруге арналған негізгі орын қызметін атқаратын ұйықтап жатқан және ұмытылған ауылға айналды.

Кемежай құрылысы

АҚШ Армиясының Инженерлік корпусы 1957-1959 жылдар аралығында порты тереңдетіп, жағалау қорғау қабырғасын салды және ауылды ұмытылғандықтан қайтарды. 1970 жылы бірнеше мекеме "Project Tugboat" деген атпен шағын қайық портын салуды бастады. Ол, қатаң төсеніште порттар құру үшін күшті жарылғыш заттарды қолдануды сынау және азаматтық құрылыс жобаларында кішкентай ядролық зарядтарды пайдалану мүмкіндігін көрсету мақсатында жобаланды. 100 тоннадан астам дәстүрлі жарылғыш заттар (сол кезде жасалатын ең кішкентай ядролық зарядқа шамалас) Кавайхэ рифіне жерленді және бассейнді және кіреберісті тазалау үшін жарылды. Бұл Кавайхэ каноэ клубының орны. Сонымен қатар, Кевин Костнердің "Су әлемі" фильмі түсірілімі үшін де бастапқы нүкте болды. Жасанды риф немесе жүзбелі арал жағалауға жақын орналасқан, ал фильмнің штаб-пәтері портта болды.