Кіріспе

Флорида штатындағы көл, АҚШ. Ямония көлі – АҚШ Флорида штатының Леон округінің солтүстігінде орналасқан, плейстоцен дәуірінде пайда болған ірі субтропикалық далалық көл.

Ежелгі жануарлар дүниесі

Ямония көлі аймағы 23,6 миллион жыл бұрын мегафаунаның әртүрлі түрлеріне орта болғандығы белгілі. Жақын жерлерде Амфицион (аю-ит) және Темнокиониндерге ұқсас иттің қазба қалдықтары табылды. Бұрын Луна плантациясында орналасқан және Ямонияның оңтүстік жағалауындағы Гриском плантациясынан кешіріп жейтін Лептомерикс, жылқы туыстары Мерихиппус және Парахиппус леоненсис, сондай-ақ ежелгі түйе Оксидактилустың қазба қалдықтары анықталды. Қазіргі иттердің алда аты Осборнодон иамонесси (Осборнның иті) осы көлдің атымен аталып кеткен.

Тарихи адамдар

Көлде шамамен б.з.д. 200 жылдан 750 жылға дейін алғашқы американдықтардың Вудленд мәдениеті, нақтырақ айтқанда Уиден аралы мәдениеті қоныстанды. 1000 жылдан 1520 жылдарға дейін бұл Апалачи провинциясының құрамында болды, ал кейіннен көл Семинолдардың мекеніне айналды. Ямония көлі "I мония" деп айтылады және Очлоконе өзенінің жағасында орналасқан "Hiamonee" атты Семинол қаласының құрметіне аталған.

Орналасқан жері

Көл Ред-Хилл аймағында орналасқан, ауданы шамамен 5 757 акр (23 км2) және ұзындығы 7 миль (11 км), ені 2 мильге (3 км) дейін жетеді. Оның су жинау алабы шамамен 101 шаршы миль (260 км2) құрайды. 12-ші округтік жол көлдің солтүстік жағымен өтеді. Талл Тимберс зерттеу станциясы және жерді сақтау қоры көлдің солтүстік жағындағы тік жарға орналасқан. Шығыс жағы АҚШ 319 тас жолының жанында, оңтүстік жағы Киллерн көлдері плантациясы мен Луна Пайнс елді мекендерімен шектеседі. Батыс жағы 155-ші мемлекеттік тас жолына (Солтүстік Меридиан жолы) жақын орналасқан. Көлдің алабындағы ең биік нүкте 220 фут (67 м).

Егжей-тегжейлер

Ямония көлі олиготрофтықтан мезотрофтыққа дейін жіктеледі, оның гидрологиялық бірлік коды (HUC) 31200. Ямония көлінің шығыс жағы олиготрофты болып табылады, бұл оны Леон округіндегі ең таза көлдердің біріне айналдырады. Көлдің теңіз деңгейінен биіктігі 95 фут (29 м), ал Ямония көлінің солтүстік жағалауында орналасқан суға батып кеткен ойыстың (sink basin) бетінің ауданы – 7 фут (2 м) орташа тереңдігі, ал максималды тереңдігі – 40 фут (12 м). Көлдің айналасында 4000 акр (16 км²) жерді қорғау шартымен сақталған. Көлдегі су көлеміне оның өзінің су жинау алабындағы су, Очлоконе өзенінен келген су және Оңтүстік-Батыс Джорджиядағы жауын-шашын әсер етеді. 2008 жылдың ақпанында осы өзеннің тасқыны құрғаған көлдің барлық бөлігін 3 күн ішінде толтырды. 2 және 3 сәуірде Флориданың солтүстік-батысы мен Оңтүстік-Батыс Джорджияны шарпыған дауылдар Очлоконе өзенінің деңгейін 26.1 фут (8 м) дейін, яғни тасқын деңгейінен 4 фут (1 м) жоғары көтерді, бұл көлдің деңгейін айтарлықтай көтерді.

Плотиналар мен бөгеттер

1910 жылы батыс жағындағы сазды жерлерге екі кішкентай көпірмен 1850 фут (564 м) топырақ толтырылып бөгет салынды. Бұл бөгет Ямония көлін Очлокони өзенінен бөліп, өзен суын көлге кіргізбей, ауыл шаруашылығы үшін көлді құрғатуға мүмкіндік берді. 1940 жылы көлде су сақтау үшін, су жинау алабының айналасына 351 метр (1150 фут) ұзындығы, 46 метр (150 фут) ені бар топырақтан құйма салынды. Құймадағы топыраққа диаметрі белгілі металл құбырлар мен шлюздері бар бетонды су төгілетін арна салынды. 1950 жылға дейін Кромарти қолтығы (оңтүстікке қарай) және Стрикленд қолтығы (солтүстікке қарай) мен Horseshoe Plantation шекарасында қосымша топырақ бөгеттер салынды. Бұл бөгеттердің мақсаты – плантациялар үшін Кромарти және Стрикленд қолтықтарында су сақтау болды. 1970 жылдарға қарай көлде су өсімдіктері көбейді. 1978 жылы Флорида Балық және жабайы табиғатты сақтау комиссиясы солтүстік жағындағы су жинау алабында және N. Meridian Road көпірінің астында су төгілетін құрылыстарды салды, бірақ 1980 жылы шала кипарис тамырларынан зақымдануына байланысты бұл құрылыстар алынып тасталды. Солтүстік-Батыс Флорида Су шаруашылығы басқармасы шлюз қақпаларын дәнекерлеп ашып, суды үнемі төгіліп тұруын қамтамасыз етті. Су ағызылатын аймақтың ауданы белгілі және ең терең жері 400 фут (122 м) құрайды. Оның ағын жылдамдығы секундына 9,2 куб фут.

Далалық кезең

ХІХ ғасырдың соңғы жылдарында Ямония көлінің айналасында Бурджесстаун плантациясы, Пайн Хилл плантациясы, Ок lawn плантациясы және Г. В. Холланд плантациясы орналасқан. Табиғи циклмен қайталап келетін құрғақшылық кезеңдерінде, бірнеше мақта плантациясының иелері көлдің қоректік заттарға толы түбінде өсетін шөптер мен өсімдіктердің арқасында пайда болатын ашық жерді пайдаланып, малдары мен қойларын көлде жайып отырды.

Сүтқоректілер

Түрлерге су құндызы, бобкат, мақталы егеуқұйрық, қарапайым егеуқұйрық, батпақты күріш егеуқұйрығы, дала тышқаны, шығыс орман тышқаны, койот, сұр түлкі, қызыл түлкі, сұр ақыр, түлкі ақыр, батпақ қояны, тоғыз жолақты армадилло, опоссум, егерше, өзен сусар және аққұйрықты бұлан жатады.

Балық

Ямония - ірі ауызды шабақ, көк шұбар, қара шабақ, флаер, қызыл мүңкілік, Флорида гар, боуфин және американдық пикерел балықтарын ұстауға арналған спорттық балық аулау орыны.

Жыртқыш жануарлар

Қысылған терілілерге американдық аллигатор, қабықты ұстайтын тасбақа, Флориданың жұмсақ қабықты тасбақасы, аралдық котер, көлдік сырғанақ, мускус тасбақасы, шығыс балшық тасбақасы, тауық тасбақасы, Суанни котері, қорап тасбақасы, Флориданың жасыл су жыланы, жолақты су жыланы, мақта ауызды жылан, қара жарысшыл жылан, жүгері жыланы, оңтүстік ленталы жылан, байламды жылан, шығыс патша жыланы, қара батпақты жылан, балшық жыланы, қызыл ішті жылан, сақиналы жылан, сұр егеуқұйрық жыланы, қатаң жасыл жылан, қызыл жылан, көлікті жылан және шығыс индиго жыланы жатады.

Құмтазылар

Амфибиялардың ішінде шошқа жабағы, бұқа жабағы, жолбарыс жабағы, жасыл ағаш жабағы, тікұйрық ағаш жабағы, Флорида крикет жабағы, екісаусақты амфиума және орталық тритон кездеседі.

Галерея

Суреттер көлдің су деңгейі қалыпты екенін көрсетеді.