Кіріспе
Киренаикадағы (қазіргі Ливия) ежелгі Аполлония қаласы грек отарлаушыларымен құрылды және Оңтүстік Жерорта теңізінде маңызды сауда орталығына айналды. Ол оңтүстік-батыстағы Кирена қаласының порты болды. Аполлония, ең кеш дегенде аймақ Рим билігіне өткен кезде, Киренадан тәуелсіздік алды, ол Ливияның бес қаласының бірі болды және 6 ғасырда Рим провинциясы Ливия Верхняя немесе Ливия Пентаполитананың астанасы болды. Қала Созуса деп аталды, бұл қазіргі Марса Суса немесе Суса атауының себебі, ол 643 жылы арабтардың басып кіруінен кейін ежелгі қалада қалалық өмір тоқтағаннан соң көп уақыттан кейін пайда болды. Созуса епископтық тақ болды және Католик шіркеуінің титулярлық тақтар тізіміне енгізілген.
other uses of Apollonia
Apollonia in Cyrenaica (modern Libya) was founded by Greek colonists and became a significant commercial centre in the southern Mediterranean. It served as the harbour of Cyrene, to the southwest. Apollonia became autonomous from Cyrene at latest by the time the area came within the power of Rome, when it was one of the five cities of the Libyan Pentapolis, growing in power until, in the 6th century AD, it became the capital of the Roman province of Libya Superior or Libya Pentapolitana. The city became known as Sozusa, which explains the modern name of Marsa Susa or Susa, which grew up long after the cessation of urban life in the ancient city after the Arab invasion of AD 643. Sozusa was an episcopal see and is included in the Catholic Church's list of titular sees.
Қалдықтар
Аполлония қаласының алғашқы негіздері жер сілкінісі салдарынан теңіз деңгейінен төмен орналасқан, ал кейінгі Византиялық христиан дәуірінің жоғарғы қабаттары бұрынғы кезеңдердің жинақталған шөгінділерінің үстіне салынғандықтан теңіз деңгейінен бірнеше метр жоғары. Бічи (1827) теңіздегі ғимараттардың бар екенін белгілеп, оның сызбаларын жариялаған, сондай-ақ Гудчайлд (1950-ші жылдар) және Андре Ларонде да осы орынның археологиялық зерттеулерін жариялаған. 1958 және 1959 жылдары Кембридж университетінің студенті Николас Флеминг суға батып, су астында зерттеулер жүргізуге оқытылған студенттерден команда құрап, қаланың теңіз астындағы кең аумағын картаға түсірді. Осы жұмыстың нәтижелері, су астындағы ғимараттардың карталары мен схемаларымен бірге, төмендегі сілтемелерде жарияланды. Карло Белтраме және оның әріптестері жақында су астындағы кейбір ғимараттардың фотосуреттерін түсірді. 365 жылдың 21 шілдесінде Критте болған жер сілкінісі мен цунами қала мен портына ауыр зардап келтірген. Аполлония (Суза) мұражайында ежелгі орыннан табылған көптеген артефакттар сақтаулы.
Ежелгі порт
Аполлониядағы ежелгі порттың қалдықтары су астында болғандықтан, өте жақсы сақталған. Шындығында, теңіз деңгейінің төмендеуі шамамен 3,70-3,80 метрді құрады деп есептелді. Бұл порт б.з.д. 6-7 ғасырларда салынған, сондықтан басқа толық сақталған ескі порттардың арасында ерекше болып табылады.
The port is relatively early in date, dating from the 6th/7th Century BC, and this makes it unique as no other complete port is this old.
Шіркеулер
Аполлония әсіресе Византия дәуірінен қалған үш шіркеудің (бастапқыда тұрған бесеудің ішінде) қираған қалдықтарымен танымал. Олар губернатор сарайының оңтүстігінде, ортасында және шығысында орналасқан. 5 ғасырға жататын шығыс шіркеу ең маңыздысы болған. Кемеде пайдаланылған мәрмәр бағаналар Spolia ретінде қайта қолданылған және бастапқыда Евбеядан әкелінген.
Сарай
Дюкс сарайы 1959 және 1962 жылдар аралығында Гудчайлд тарапынан қазба жұмыстары арқылы ашылды. Ол соңғы рет Византиялық герцогтың сарайы ретінде қолданылған және 100-ден астам бөлмеден тұрады. Мәрмәр жазуы бұл ғимараттың римдік әскери қолбасшының үйі ретінде пайдаланғанын көрсетеді, алайда сарайды салған адамның есімі мен мәртебесін анықтау мәселелі. V ғасырда театр тоқтатылып, сахнадағы бағаналар шығыс базиликасында сполия ретінде қайта қолданылды. Кавеяда 28 қатар орын бар.
Қазіргі
2011 жылдан бері вандалдар бағаналарға граффити жазып келген. Артефакттар да тоналған. 2011 жылы жарық көрген нұсқаулықтарда тізілген мүсіндердің бас жағы немесе толық денесі сияқты түрлі құнды заттар ұрланған. Ливияның шығыс бөлігіне жауапты параллель әкімшіліктің ежелгі ескерткіштер бөлімінің басшысы "көптеген артефакттар шетелге шығарылған" деді. 2011 жылға дейін ескерткіштердің қорғалуы жақсырақ болды. "Соңғы жылдары көптеген қиратушылықтар болды", - деді Сирена қаласының жанында тұратын шаруа Исмаил Мифтах. Аполлония 2017 жылғы Assassin's Creed Origins видео ойынында Киринеяның басты порты ретінде бейнеленген. Аполлония - Жакоб Мартиннің 1969 жылы Бельгиядағы "Тинтин" журналында жарияланған "Аликс Ле Дью Саваж" графикалық романының негізгі оқиға орны.