Карлос Мерида: Гватемалалық суретшінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Гватемалалық суретші (1891–1985)

Карлос Мерида (2 желтоқсан 1891 – 21 желтоқсан 1985) – гватемалалық суретші, еуропалық модернистік суретті Латын Америкасы тақырыптарымен, әсіресе Гватемала мен Мексикаға байланысты тақырыптармен бірінші болып үйлестіргендердің бірі. Ол мексикалық монументализм қозғалысының мазмұнына қатысты болса да, стилі жағынан одан өзгеше болды, бейнелі емес және кейіннен геометриялық стильді, бейнелі, повестволық стильге қарағанда артық көреді. Мериданың ең танымал жұмыстары – кенепке салған және қабырғадағы суреттері, соңғыларында 1950 және 1960 жылдары ірі құрылыстарда шыны мен керамикалық мозаика сияқты элементтер қолданылған. Оның 4000 м² көлемді Бенито Хуарес тұрғын үй кешеніндегі маңызды жұмысы 1985 жылғы Мехикодағы жер сілкінісі кезінде толығымен қирады, бірақ оның ескерткіші қаланың оңтүстігіндегі басқа кешенде сақталған.

Өмір

Карлос Мерида Гватемала қаласында Серапио Сантьяго Мерида мен Гвадалупа Ортега Барнойяның ұлы ретінде дүниеге келді. Кейіннен ол өзінің есімін өзгертіп, Карлос Сантьяго Ортега есімінен Мерида деп қабылдады, себебі оған бұл атау әуендірек болып сеңді. Оның бауырлары мен балалары да кейіннен Мерида есімін қабылдады. Ол испан және майя киче тайпасының аралас тегінен шыққан, және өмір бойы осы мұрасын насихаттады. Кішкентай кезінде Мерида музыка және сурет сабақтарын алды, алғашқы құмарлығы музыка болды, соның нәтижесінде фортепиано сабақтарына қатысты. 1907 жылдан 1909 жылға дейін отбасы Гватемаланың Кетцальтенанго департаментіндегі Альмолонга деген шағын қалаға, олардың туған жеріне көшіп өтті. Мұнда ол музыка және сурет сабақтарын жалғастырды. 15 жасында құлағының зақымдануынан есту қабілетінің бір бөлігін жоғалтты, сондықтан әкесі оны сурет салуға бағыттады. Осы кезде ол авангардтық бағыттағы суретші ретінде таныла бастады. Мерида өмірі бойы өнерді оқып үйрену және суретші, дипломат ретінде жұмыс істеу үшін Еуропаға бірнеше рет сапар жасады. 1920-1930 жылдардағы сапарлары оны Еуропадағы авангардтық қозғалыстармен, сондай-ақ Латын Америкасының көрнекті суретшілерімен, әсіресе Мексикадан келген суретшілермен байланыстырды. Соңғы сапары 1950 жылдары болды. Мерида Диего Ривера және Жерардо Мурильо сияқты Мексика мен Орталық Американың қолөнер және халық өнерін насихаттауға белсенділік танытқан суретшілердің қатарында болды, әсіресе Гватемала өнеріне қызығушылық танытып, оның туындыларында майя тоқымаларын немесе олардың сәндік элементтерін жиі қолданды. Мерида мольберттегі және қабырғадағы суреттерімен танымал. Мексикадағы алғашқы көрмесі 1920 жылы Escuela Nacional de Bellas Artes-те өтті. Сол жылы ол Нью-Йорктегі Hispanic Society of New York көрмесіне қатысты. Сонымен қатар, 1942 жылы ол Дентон қаласындағы Солтүстік Техас мемлекеттік мұғалімдер колледжінде фреска салудан сабақ беруге шақырылды, қазіргі Солтүстік Техас университеті. 1957 жылы Мерида Бразилияның Сан-Паулу қаласында өткен IV Биеннальде сатып алу жүлдесін жеңіп алды, ал Гватемала қаласындағы Ана Лусия Гомес галереясы суретшіге арналған құрмет көрсету кешін өткізді (2011). Оның көркемдік бағыты Руфино Тамайомен салыстырылады, ол әдетте кең көлемді сюжеттік суреттерден бас тартып, кенепке басымдық берді (бірақ 1950 жылдары ядролық сынақтар оны қорқытып, бұл ережеден бас тартты). Ол Еуропада авангард өнері импрессионизмнен кубизмге өтетін кезде болды және Модильяни мен Пикассоның туындылары оған әсер етті. Жаңа әлемге назар аудару оның ерте туындыларында ғана емес, кейінгі жұмыстарында да фольклорлық бейнелер арқылы көрінеді. Бонаманктың ашылуы оған үлкен әсер етті, ол қираған орындардан жаңа идеялар алды, соңында сурет салу мен мүсінді сәулетке біріктіруге қызығушылық танытты.

Carlos Mérida was born Carlos Santiago Ortega in Guatemala City to Serapio Santiago Mérida and Guadalupe Ortega Barnoya. He later changed his name what is known by as he thought it was more sonorous. His brothers and children also took the Mérida name later on. He was of mixed Spanish/Maya Quiché heritage which he promoted during his life. As a young child, Mérida had both music and art lessons, and his first passion was music, which led to piano lessons. From 1907 to 1909, the family went to live in the small town of Almolonga in the Quetzaltenango Department of Guatemala, where they were from. Here he continued music and art lessons. At age 15, a malformation of his ear caused him to lose part of his hearing, so his father steered him towards painting. Here he began to have a reputation for the avant garde. Mérida made several trips to Europe over his lifetime to both study art and work as an artist and diplomat. His early trips in the 1920s and 1930s put him in touch with both avant garde movements in Europe as well as noted Latin American artists, especially those from Mexico. His last trip was in 1950s. Mérida was one of a number of artists such as Diego Rivera and Gerardo Murillo who became committed to promoting the handcrafts and folk art of Mexico and Central America, with a particular interest in those of Guatemala, often featuring Mayan textiles or elements in their decoration in his artwork. Mérida is noted for both easel and mural works. His first exhibition in Mexico was in 1920 at the Escuela Nacional de Bellas Artes. In that same year, he exhibited in the United States at the Hispanic Society of New York. In addition, in 1942 he was invited to teach fresco painting at the North Texas State Teacher’s College in Denton, today the University of North Texas
In 1957 Mérida won the acquisition prize at the IV Bienal de São Paulo, Brazil. and the Ana Lucia Gómez Gallery in Guatemala City held an homage to the artist (2011). His artistic direction has been compared to that of Rufino Tamayo, generally rejecting large scale narrative paintings, preferring canvas, (with an exception in the 1950s when he was horrified by nuclear testing). He was in Europe when the avant garde was transitioning from Impressionism to Cubism and he was influenced by the works of Modigliani and Picasso. This emphasis on the New World not only was expressed with folkloric images, especially in his early work, but also in his later work. The discovery of Bonampak motivated him deeply, taking new ideas from the ruins and eventually led to his interest in integrating painting and sculpture into architecture.