Кіріспе

Джеймс Уильям Фаулер III (1940-2015) – американдық дінтанушы және теолог, Эмори университетінің теология және адам дамуы саласының профессоры. Ол 2005 жылы зейнетке шыққанға дейін "Иман және моральдық даму зерттеу орталығы" мен "Этика орталығының" директоры қызметін атқарды. Ол – Біріккен методист шіркеуінің пасторы болған. Фаулер 1981 жылы жарық көрген "Иманның сатылары" атты кітабымен ең көп танылды, онда ол "адамның имандылығындағы" даму процесін жасауға тырысты.

Өмір және мансап

Фоллер 1940 жылдың 12 қазанында Солтүстік Каролина штатындағы Рейдсвилл қаласында, методист пастырының ұлы ретінде дүниеге келді. Ол 2015 жылдың 16 қазанында қайтыс болды.

Иманның кезеңдері

Ол ең әйгілісі "Иманның кезеңдері" (1981) кітабымен танымал, онда ол "адамның имандылығының" даму процесін жасауға тырысты. Осы имандылық дамуының кезеңдері Жан Пиаже мен оның танымдық даму теориясымен, сондай-ақ Лоуренс Колбергтің моральдық даму кезеңдерімен үштас келеді. Кітапта Фаулер 6 даму кезеңін сипаттайды.

Кезеңдер сипаттамасы

Жоқ, жоқ. Фаулер Жасы Пиаже 0 Айырмаланбаған сенім 0–2 жасқа дейін Сенсорлық моторлық 1 Интуитивті проективті 2–7 жасқа дейін Алғашқы операциялық 2 Мифтік нақты 7–12 жасқа дейін Конкретті операциялық 3 Синтетикалық конвенционалды 12+ жыл Формалды операциялық 4 Жеке рефлективті 21+ жыл 5 Конъюнктивті 35+ жыл 6 Универсалдаушы 45+
Кезең 0 – "Бастапқы немесе Айырмаланбаған" сенім (туған кезден 2 жасқа дейін), олардың қоршаған ортасының қауіпсіздігін ерте білуімен сипатталады (яғни жылы, қауіпсіз және қамқорлықпен қамтамасыз етілген, зиян келтіру, ескерусіз қалдыру және зорлық-зомбылыққа ұшырау). Егер тұрақты күтім болса, адам ғалам мен құдайға деген сенім мен қауіпсіздік сезімін дамытады. Керісінше, жағымсыз тәжірибелер ғалам мен құдайға деген сенімсіздікке әкеледі. Келесі кезеңге өту ой мен тілдің бірігуімен басталады, бұл сөйлеу мен ойын кезінде символдарды қолдануға мүмкіндік береді. Кезең 1 – "Интуитивті проективті" сенім (үштен жеті жасқа дейін), психиканың бейсақтал түрде санасызға ұшырауымен және ойлау үлгілерінің салыстырмалы тұрақсыздығымен сипатталады. Дінді негізінен тәжірибе, әңгімелер, бейнелер және адамдар арқылы үйренуге болады. Кезең 2 – "Мифтік нақты" сенім (көбінесе мектеп оқушыларында), ғаламның әділдігі мен өзара байланысына деген мызғымас сеніммен сипатталады, ал олардың құдайлары көбінесе антропоморфты болып табылады. Бұл кезеңде метафоралар мен бейнелі тіл жиі дұрыс түсінілмейді және сөзбе-сөз қабылданады. Кезең 3 – "Синтетикалық конвенционалды" сенім (жасөспірім шақта пайда болады; 12 жастан ересекке дейін), билікке бағынумен және жеке сәйкестіктің діни дамуымен сипатталады. Бұл кезеңде адамның сенімдерімен кез келген қайшылықтар, сәйкессіздіктерден туындаған қауіптен қорқып, елеусіз қалдырылады. Кезең 4 – "Жеке рефлективті" сенім (әдетте жиырмадан кейін отызыншы жылдардың соңына дейін), бұл күйбең және күрес кезеңі. Адам өзінің сенімдері мен сезімдері үшін жеке жауапкершілікті мойындайды. Өзінің сенімдері туралы ойлана білгенде, сенімнің жаңа күрделілігіне ашықтық пайда болады, бірақ бұл сенімдегі қайшылықтардың да күшеюіне әкеледі. Кезең 5 – "Конъюнктивті" сенім (орта жастағы дағдарыс), мұрагерлік жүйелердің символдарының артындағы шындықты байланыстыратын парадокс пен трансценденттілікті мойындайды. Адам бұрынғы кезеңдердегі қайшылықтарды көп өлшемді, өзара байланысты "ақиқатты" күрделі түсіну арқылы шешеді, оны ешқандай нақты мәлімдемемен түсіндіру мүмкін емес. Кезең 6 – "Универсалдаушы" сенім. Адам кез келген адамға мейіріммен қарап, оларды жалпыға ортақ қоғамның мүшелері деп есептейді және оларға сүйіспеншілік пен әділдіктің жалпыға ортақ принциптерімен қаралуы керек.

Эмпирикалық зерттеулер

Фаулердің моделі сенімнің дамуына қатысты көптеген эмпирикалық зерттеулерге түрткі болды, бірақ мұндай зерттеулердің көп бөлігін Фаулердің өзі жүргізбеген. Бұл орайда пайдалы құрал – Гари Ликтің Сенімнің Даму Шкаласы, немесе FDS, және Лик оны факторлық талдауға тартқан. Сыналымы үшін «Дінге дамулық тәсілдер» еңбегіне жүгініңіз.