Қылмыс – рационалды таңдаудың нәтижесі. Рационалды таңдау теориясы қылмыстың себептерін түсіндіріп, алдын алу жолдарын ұсынады. Криминология, әлеуметтік модельдер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қылмыс рационалды таңдауларға негізделеді.
Crime is based on rational choices
Криминологияда рационалды таңдау теориясы адамдардың ақылға қонымды шешімдер қабылдау үшін құралдар мен мақсаттарды, шығындар мен пайданы бағалайтын, ойлайтын қатысушылар екенін білдіретін утилитарлық сенімді қабылдайды. Бұл әдіс Корниш пен Кларк қылмыстың алдын алу жолдары туралы ойлауға көмектесу үшін әзірленген. Рационалды таңдау теориясы адам табиғатының қалай жұмыс істейтінін зерттеген көптеген ғылыми зерттеулерден алынған эмпирикалық нәтижелерге негізделген, бұрынғы және тәжірибелік гипотезалар жинағынан туындады. Бұл әлеуметтік модельдердің құрылымы мен сипаты, қоғамдағы микроэкономиканың әдістемесімен тығыз байланысты, сонымен қатар тұтынушының спонтанды мотивациялық күштерімен үйлесімділігін қамтамасыз ету үшін бейімделіп, өзгертілген мінез-құлық техникаларын қолдана отырып, көп көлемдегі деректер жинақталғанын көрсетеді.
In criminology, rational choice theory adopts a utilitarian belief that humans are reasoning actors who weigh means and ends, costs and benefits, in order to make a rational choice. This method was designed by Cornish and Clarke to assist in thinking about situational crime prevention. The rational choice theory has sprung from older and more experimental collections of hypotheses surrounding what has been essentially, the empirical findings from many scientific investigations into the workings of human nature. The conceiving and semblance of these social models which are hugely applicable to the methodology expressed through the function of microeconomics within society are also similarly placed to demonstrate that a sizable amount of data is collated using behavioural techniques which are tweaked and made adjustable in order to ensure compatibility with the spontaneous motivational drives displayed by the consumer.
Теорияны қолдау
Рационалды таңдау перспективасының көптеген ерекшеліктері оны криминологиялық «метатеория» ретінде қызмет етуге және түрлі криминологиялық құбылыстарды түсіндіруде кең рөл атқаруға әсіресе ыңғайлы етеді. Рационалды таңдау көптеген әртүрлі компоненттерді түсіндіре алатындықтан, ол қылмысқа ғана емес, күнделікті өмірлік жағдайларға да қолдануға жеткілікті. Зерттеулер қылмыскерлердің ниеттерін, әдістерін және нысана таңдауларын анықтау мақсатында сұхбаттасуды қамтиды. Зерттеуге ұрылар (Walsh, 1980; Maguire 1982; Cromwell et al., 1991), банк және коммерциялық тонаушылар (Жаңа Оңтүстік Уэльс қылмыс статистикасы және зерттеу бюросы, 1987; Nugent et al., 1989) және зорлық-зомбылық жасаушылар (Morrison and O’ Donnell, 1996) қатысады. Рационалды таңдау перспективасы мұндай ақпаратты ұйымдастыру үшін негіз болып табылады, соның арқасында жеке зерттеулер жалпы пайда әкеледі. Рационалды таңдау теориясы қылмыстың есептелген және қасақана жасалатынын тұжырымдайды. Барлық қылмыскерлер – саналы шешімдер қабылдайтын және бір мезгілде қазіргі жағдайларынан максималды пайда алуға ұмтылатын рационалды тұлғалар. Рационалды таңдау теориясының тағы бір ерекшелігі – көптеген қылмыскерлер шешімдерді шектеулі рационалдылық негізінде қабылдайды.
Many features of rational choice perspective make it particularly suitable to serve as a criminological “metatheory” with a broad role in the explanation for a variety of criminological phenomena. Since rational choice can explain many different components; it is broad enough to be applied not only to crime but everyday life circumstances. Studies involve offenders being interviewed on motives, methods and target choices. Research involves burglars (Walsh, 1980; Maguire 1982; Cromwell et al., 1991) bank and commercial robbers (New South Wales Bureau of Crime Statistics and Research, 1987; Nugent et al., 1989) and offenders using violence (Morrison and O’ Donnell, 1996). The rational choice perspective has provided a framework under which to organize such information so that individual studies produce more general benefits. Rational choice theory insists that crime is calculated and deliberate. All criminals are rational actors who practice conscious decision making, that simultaneously work towards gaining the maximum benefits of their present situation. Another aspect of rational choice theory is the fact that many offenders make decisions based on bounded/limited rationality.
Қылмыстың алдын алу
Рационалды таңдау теориясының басты жетістігі – жағдайлық қылмысқа қарсы іс-қимылға көмектесу және оған бағыт беру болды. Жағдайлық қылмысқа қарсы іс-қимыл – қылмыстың нақты түрлеріне бағытталған мүмкіндіктерді азайту шараларын қамтиды; ол тікелей ортаны жүйелі және тұрақты түрде басқару, жобалау немесе өзгертуді қамтиды; қылмыстың көптеген қылмыскерлер үшін қиындауына, тәуекелді болуына немесе аз пайдалы және ақталуы қиынға айналдыруға бағытталған. Жақында қылмысқа қарсы іс-қимылға қаралатын назар қылмысқа қатысқаннан кейін жауап беруге емес, физикалық және әлеуметтік ортаны өзгертудің нақты жолдарына ауыстырылды. Физикалық ортаны өзгерту шараларына жақсартылған көше және ғимарат дизайны, қоғамдық кеңістіктерде жарықтандыруды жақсарту, мықты құлыптар мен дабыл сигнализацияларын орнату, мүлікті тану белгілерімен белгілеу, қозғалысты баяулату және жасыл аймақтар құру кірді. Жергілікті аудандық іс-қимылды қадағалау ауқымын кеңейтуге әрекеттер жасалды, мысалы, аудандық бақылау комитеттерін құру, тұрғын үйлер мен кәсіпорындарда жеке күзетшілерді жұмысқа алу, расизмге/фашизмге қарсы ұйымдар мен полицияның зорлық-зомбылығын болдырмау үшін қауымдық бақылау комитеттерін құру. Азаматтардың қатысуын арттыру бағдарламаларын іске асыру, егер олар қылмысқа бағытталмаған болса, мысалы, спорттық және ойын-сауық бағдарламалары, шприц алмасу бағдарламалары және ЖИТС-ке кеңес беру, үкіметтік гранттармен қаржыландырылатын жергілікті жұмыспен қамту бастамалары және кедейлік пен жұмыссыздыққа қарсы науқандарды қамтиды.
The main creation of the rational choice theory was to aide and give focus to situational crime prevention. Situational crime prevention comprises opportunity reducing measures that are directed at highly specific forms of crime; involves management, design or manipulation of the immediate environment systematically and permanently; makes crime more difficult and risky or less rewarding and excusable as judged by a wide range of offenders. Rather than simply responding to crime after the fact, recent attention to crime prevention has focused on specific ways in which to modify the physical and social environment. Changes to the physical environment have included such measures as better streetscape and building design, improved lighting in public spaces, installations of deadlocks and alarms, property marking and identification, and traffic calming and creation of green belts. Attempts have been made to extend the range of surveillance of local neighborhood activities, involving such measures as establishment of neighborhood watch committees, employment of private security guards in residences and businesses, antiracist/antifascist organizations and community watch committees to prevent police harassment. Directing enhanced citizen participation programs are not crime centered would include for example sports and recreation programs, needle exchange programs and AIDS counseling, local employment initiatives funded by government grants and campaigns against poverty and unemployment.
Сезімдер
Рационалды таңдау теориясы бойынша қылмыстың үш маңызды эмоциялық рөлі бар деп саналады. Біріншіден, адамның эмоционалдық күйі – рационалды мінез-құлықтың негізделген маңызды контексті. Екіншіден, шағын мүліктік қылмыстардың "құпия қуанышы" жалпы жағдайда да әрекет етуі мүмкін, яғни қылмыстық мінез-құлықтың күтілетін эмоционалдық салдары рационалды шешім қабылдау процесінде бағаланатын пайдалардың немесе "қуантқан" нәтижелердің бірі болып табылады. Үшіншіден, көптеген зерттеулер көрсеткендей, қылмыстық мінез-құлықпен байланысты күтілетін эмоциялық шығындар осындай мінез-құлықтың болу ықтималдығын тиімді түрде төмендетуі мүмкін. Эмоциялар – мотивацияның психологиялық процесінің орталық бөлігі, себебі олар белгілі бір тілектердің, қажеттіліктердің және нәтижелердің маңыздылығын арттырады, осылайша адамдарды оларды іске асыруға жігерлендіреді. Эмоциялық қарқын жеткіліксіз болса, өнімділік физикалық және психикалық белсенділіктің жетіспеуінен зардап шегеді, ал эмоциялық қарқынның артық болуы адамның ойлауы мен физикалық өзін-өзі бақылауын шатастырады. Егер қылмыскер оңай ашуланса, ол еш ойланбастан біреуге шабуыл жасау ықтималдығы, сабырлы адамға қарағанда жоғары. Теріс эмоциялар рационалдылыққа кедергі келтіріп, адамды шектеулі рационалдылықты қолдануға немесе қылмыстық әрекетке импульсивті қадам жасауға итермелейді.
It is argued that there are three important roles of emotions within a rational choice theory of crime. First the people’s state of emotionality is an important context on which rational conduct rests. Second is the “sneaky thrill” of minor property crime also might operate more generally such that the anticipated emotional consequences of criminal conduct is one of the benefits or utilities (“thrills”) that are weighed in the process of rational decision making. Third as a sizable amount of research can attest, the anticipated emotional costs associated with criminal behavior might serve to effectively reduce the likelihood of such behavior. Emotions are a central part of the psychological process of motivation as they heighten the saliency of certain desires, wants, and outcomes and thus energize people to pursue them. Too little emotional intensity and performance suffers from insufficient physical and mental arousal, while too much emotional intensity causes the person to be so aroused that thinking and physical self control become disorganized. If an offender gets angry easily it is highly probable they won’t think twice about assaulting someone than an individual who is level headed. Negative emotions can hinder rationality thus leading one to use bounded/limited rationality or make an impulsive move towards a criminal action.