Кіріспе

Итальяндық заңгер және криминолог (1738–1794)

Чезаре Бонесана ди Бекария, Гуальдраско және Виллареджио графы (ˈtʃeːzare bekkaˈriːa, ˈtʃɛː; 15 наурыз 1738 – 28 қараша 1794) – итальяндық криминолог, заңгер, философ, экономист және саясаткер, ол Ағарту дәуірінің ең ұлы ойшылдарының бірі деп кеңінен танылады. Ол "Қылмыстар және жазалар туралы" (1764) трактатымен әйгілі, онда ол азаптау мен өлім жазасын айыптаған. Бұл еңбек пенология және классикалық криминология мектебінің негізін салушы туынды болды. Бекария қазіргі заманғы қылмыстық құқық пен қылмыстық әділеттіліктің негізін қалаушысы деп есептеледі. Джон Бесслердің сөзіне сәйкес, Бекарияның еңбектері Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушы әкелеріне зор әсер еткен.

Туған жері мен білімі

Бекария 1738 жылдың 15 наурызында Милан қаласында Австрия Габсбург империясының орташа дәрежелі аристократы, маркиз Джан Бекария Бонесананың отбасында дүниеге келді. Бекария алғашқы білімін Пармадағы иезуиттер колледжінде алды. Кейін 1758 жылы Павия университетінің құқық факультетін бітірді. Бастапқыда ол математикаға қабілетті екенін көрсетті, бірақ Монтескьеді (1689–1755) зерттегеннен кейін назары экономикаға ауды. 1762 жылы оның алғашқы жарияланымы – Милан мемлекеттеріндегі валютаның тәртіпсіздігі туралы трактаты, оны түзету жөніндегі ұсынысты қамтыды. Жиырма бес жасына келгенде Бекария Пиетро мен Алессандро Верримен жақын дос болып, Милан аристократиясынан тағы бірнеше жас жігіттермен бірге "L'Accademia dei pugni" ("Тұсаукесер академиясы") деп аталатын әдеби қоғам құрды. Бұл ойыншыл атау Италияда кең таралған академияларды паш етіп, ондағы бос әңгімелер кейде төбелеспен аяқталуын көрсетеді. Олардың көптеген талқылаулары қылмыстық әділет жүйесін реформалауға бағытталған. Осы топ арқылы Бекария Дидро, Гельвеций, Монтескье және Юм сияқты француз және британдық саяси философтармен танысты. Оған Гельвецийдің әсері ерекше болды.

Кейінгі өмірі мен ықпалы

Бекария көп ойланып, Парижге шақыруды қабылдады. Ол Верри ағайындыларымен бірге саяхаттап, философтар жылы күтіп алды. Дегенмен, табиғатынан ұялшақ Бекария нашар әсер қалдырып, үш аптадан кейін Миланға, жас әйелі Терезаға оралып, қайтадан шетелге аттанбады. Верри ағайындыларымен қарым-қатынасы үзіліп, Бекарияның табысқа жеткенде қызметін неге тастағанын түсіне алмады. Бекарияның беделі сақталды және Италияда бірнеше номиналды саяси лауазымға тағайындалды. Достарының құнды кеңесінен айырылып, одан теңдес мәнді еңбек жаза алмады. Италиядан тыс жерлерде Бекарияның үнсіздігіне Австрияның Италиядағы сөз бостандығын шектеуі себеп болды деген қате пікір тарады. Шындығында, депрессия мен адамдыққа деген көңілінің тоңуына бейім болған ол өз еркімен үндемейтін болды. Заңгерлер Бекарияның трактатын жоғары бағалап, Еуропаның бірнеше императоры оның қағидаларын қабылдауға дайын болды. Еуропа елдерінің қылмыстық кодексіндегі көптеген реформалар осы трактатқа байланысты, бірақ Бекарияның өлім жазасына қарсы аргументтерімен көптеген замандастары келіспеді. Тіпті Тоскана Ұлы Герцогтігі өлім жазасын жойғанда, әлемдегі алғашқы ел ретінде, Бекарияның азаматтарды өлімге кесуге мемлекеттің құқығы жоқ екендігінен емес, капиталдық жазаның тиімсіздігінен туындаған пікірін қолдады. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде Бекарияның идеялары сэр Уильям Блэкстоунның жазалау туралы жазбаларына (ішінен таңдамалы түрде) және Уильям Иден мен Джереми Бентамның жазбаларына толыққанды сіңді. 1768 жылдың қараша айында ол Миланның Палатин колледжінде осы мақсатта құрылған заң және экономика кафедрасына тағайындалды. Оның қатаң утилитаристік принциптерге негізделген саяси экономика бойынша лекциялары ағылшын экономистер мектебінің теорияларымен үлкен үйлесімде болды. Олар саяси экономика бойынша итальяндық жазушылардың жинағында жарияланды (Scrittori Classici Italiani di Economia politica, XI және XII томдары). Ол Миланда қайтыс болды. Криминологияның негізін қалаушы, оның өмірлік әсері АҚШ Конституциясы мен Құқықтар туралы Билльде жазылған құқықтарды қалыптастыруға ықпал етті. "Қылмыстар мен жазалар" кітабы елдің негізін қалаушыларына пайдалы нұсқаулық болды. Бекарияның "Қылмыстар мен жазалар" еңбегінде жазылған теориялары қазіргі заманда да маңызды рөл атқарып келеді. Оның теорияларының нәтижесінде қабылданған қазіргі саясаттың кейбіреулері – жазаның мөлшерін анықтауда шындықты айту, жазаның жылдамдығы және ондаған елде өлім жазасын жою. Оның көптеген теориялары танымал болғанымен, кейбіреулері атақты криминолог қайтыс болғаннан кейін екі ғасырдан астам уақыт өткен соң да қызу пікірталас тудырып келеді.

Отбасы

Бекарияның немересі – көрнекті итальяндық романист және ақын Алессандро Манцони, ол басқа нәрселермен қатар, итальяндық тарихи романдардың біріншісі болған "The Betrothed" және Наполеонның қайтысы туралы "Il cinque maggio" атты өлеңді жазды.

Еске алу рәсімі

АҚШ-тың Пенсильвания штатының орталық бөлігіндегі Бекария елді мекені оның құрметіне аталған. Италияның Флоренция қаласындағы Пьяцца Бекария алаңы да оның есімімен байланыстырылған.