Кіріспе

Американдық саясаттанушы, кеңесші және әлеуметтанушы Джеймс Куин Уилсон (27 мамыр 1931 – 2 наурыз 2012) – американдық саясаттанушы және қоғамдық басқару саласындағы сарапшы. Оның мансабының көп бөлігі UCLA және Гарвард университеттерінде профессорлық қызметте өтті. Ол Америка Кәсіпкерлік Институтының Академиялық кеңесшілер кеңесінің төрағасы, Президенттің Сыртқы барлау жөніндегі кеңесінің (1985–1990) және Президенттің биоэтика жөніндегі кеңесінің мүшесі болды. Гарвард-МТИ қалалық зерттеулер орталығының директоры қызметін атқарды. Америка саяси ғылымдар қауымдастығының бұрынғы президенті және Америка өнер және ғылым академиясының, Америка философиялық қоғамының және Адам құқықтары қорының мүшесі болды. Ол сонымен қатар «Америка үкіметі» атты жетекші университет оқулығының тең авторы және көптеген ғылыми кітаптар мен мақалалар, сондай-ақ публицистикалық эсселер жазды. 1982 жылы «The Atlantic» журналында «сынық терезелер теориясын» ұсынған мақаласы арқасында ұлттық назарға ілікті. 2003 жылы президент Джордж Буш оған «Азаттық президенттік медалін» табыс етті.

Мансап

Ол 1952 жылы Редлендс университетінде бакалавр дәрежесін аяқтады, ал 1951 және 1952 жылдары ұлттық студенттік пікірсайыс чемпионатында жеңіске жетті. 1957 жылы магистр, ал 1959 жылы Чикаго университетінде саяси ғылымдар бойынша философия докторы ғылымын қорғады. 1961 жылдан 1987 жылға дейін Гарвард университетінде Шаттак атындағы үкімет профессоры болды. Оның 1975 жылғы «Қылмыс туралы ойлар» атты кітабында, ұзақ мерзімді жазалаудың қалыпты жағдайға айналған жерлерде қылмыс деңгейінің төмендеуіне ең тиімді түсінік ретінде әрекетке қабілетсіз етудің жаңа теориясы ұсынылды. Қылмыскерлер ұзақ мерзімге кесу қаупінен сескенбеуі мүмкін, бірақ рецидивистер көшеде емес, түрмеде болғандықтан, одан әрі қылмыс жасаудан тиылады. Уилсон мен Джордж Л. Келлинг 1982 жылғы наурызда шыққан «The Atlantic Monthly» журналында «Сынған терезелер» теориясын ұсынды. «Сынған терезелер» деген мақалада олар төмен деңгейдегі қылмыстың және тәртіпсіздіктің белгілері (мысалы, сынған терезе) ауыр қылмыстарды қоса алғанда, одан да көп қылмыстарға ынталандыратын ортаны құатынын айтты. 1987 жылдан 1997 жылға дейін ол UCLA Anderson School of Management мектебіндегі менеджмент және мемлекеттік саясат кафедрасының Джеймс Коллинз профессоры болды. 1998 жылдан 2009 жылға дейін Пеппердин университетінің мемлекеттік саясат мектебінде Рональд Рейган атындағы қоғамдық саясат профессоры болды. Уилсон «Америка үкіметі» атты университет оқулығының авторы, кейінірек Джон Дж. Дилюлио кішімен бірлесіп оның жаңа басылымдарын шығарды. Оқулық кеңінен сатылды, бірақ кейінірек университеттер оның қателіктерге және «оңшыл көзқарасқа» ие екенін мәлімдегеннен кейін пайдалануы даулы болды. Уилсон 1966 жылы Қылмысқа қарсы күрес жөніндегі Ақ үйдің жұмыс тобының төрағасы, 1972–1973 жылдары Есірткіге қарсы күрес жөніндегі Ұлттық кеңесшілік комиссиясының мүшесі, 1981 жылы зорлық-зомбылық қылмысы жөніндегі Бас прокурордың жұмыс тобының мүшесі, 1985–1990 жылдары Президенттің сыртқы барлау жөніндегі кеңесшілер кеңесінің және 1985–1990 жылдары Президенттің биоэтика жөніндегі кеңесінің мүшесі болды. Ол Америка саясаттану қауымдастығының бұрынғы президенті болды. Ол New England Electric System (қазір National Grid USA), Protection One, RAND және State Farm Mutual Insurance компанияларының директорлар кеңесінде қызмет етті. Ол Америка Кәсіпкерлік институтының академиялық кеңесшілер кеңесінің төрағасы болды. Ол Америка өнер және ғылым академиясының, Америка философиялық қоғамының және Нью-Йорк негізделген Адам құқықтары қорының халықаралық кеңесінің мүшесі болды.

Тұлға

Уилсон сыпайы және мейірімді мінезді, бірақ сонымен қатар ақыл-ой жағынан қатал және өз пікірлерінде бекем адам ретінде сипатталды. Уилсонның бұрынғы студенті, Америкалық Кәсіпкерлік Институтының бұрынғы президенті Кристофер Демут: "Ол қоғамдық, жағымды, ол «Ред Сокс» командасын жақсы көретін. Ол NCAA турнирінің жақшаларын қадағалап отыратын. Ол осының бәрін білетін. Ол музыкаға, тамақ дайындауға, тағамға қызығушылық танытты, өте жақын дос болатын. Бірақ ол ақыл-ой жағынан өте мықты болды және сізге қандай да бір мәселе бойынша сіздің түйсігіңіздің дұрыс еместігін түсіндіруге дайын тұратын."

Жеке өмір

Джеймс Куинн Уилсон Колорадо штатының Денвер қаласында дүниеге келді, бірақ негізінен Калифорния штатының Лонг-Бич қаласында өсті. Оның әкесі Клод Уилсон сатушы болып жұмыс істеді. Оның анасы Мари үй шаруасымен айналысты. Ол Корея соғысы кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет етті, бірақ жауынгерлік қимылдарда болған жоқ. Уилсон суға батыруды (скуба дайвинг) ұнатып істеді. 1952 жылдың 13 қыркүйегінде Уилсон Роберта (Эванс) Уилсонға үйленді; олар алғашқыда орта мектепте танысқан және ол қайтыс болғанға дейін, шамамен алпыс жылға жуық некеде тұрды. Олардың екі баласы болды: 1960 жылы туған ұлы Мэтью және 1964 жылы туған қызы Энни.

Өлім

2012 жылдың 2 наурызында Вильсон Бостон, Массачусетс штатында лейкемияның асқынуларынан қайтыс болды.