Кіріспе

Рульдік қатынас – руль дөңгелегінің (дәрежеде) немесе рульдің және дөңгелектердің (дәрежеде) бұрылу арақатынасын білдіреді. Рульдік қатынас – руль дөңгелегінің бұрылу дәрежесінің санының дөңгелектердің бұрылу дәрежесінің санына қатынасы. Мотоциклдерде, дельта-трициклдерде және велосипедтерде рульдік қатынас әрқашан 1:1 болады, себебі руль дөңгелегі алдыңғы дөңгелекке тікелей бекітілген. x:y рульдік қатынасы дегеніміз – руль дөңгелегінің x градусқа бұрылуы дөңгелектердің y градусқа бұрылуына себеп болады. Көбінесе жолаушылар көліктеріндегі қатынас 12:1 мен 20:1 аралығында болады. Мысалы, егер рульдің бір жарым айналымы, яғни 540 градус, Акерман руль геометриясының арқасында ішкі және сыртқы дөңгелектердің тиісінше 35 және 30 градусқа бұрылуына себеп болса, онда қатынас 540:((35+30)/2) = 16.6:1 болады. Рульдік қатынас жоғары болса, дөңгелектерді бұру үшін рульді көбірек айналдыру қажет, бірақ рульді айналдыру оңайырақ болады. Рульдік қатынас төмен болса, дөңгелектерді бұру үшін рульді аз айналдыру жеткілікті, бірақ рульді айналдыру қиынырақ болады. Ірі және ауыр көліктерде көбінесе рульдік қатынас жоғары болады, бұл рульді айналдыруды жеңілдетеді. Егер жүк көлігінде рульдік қатынас төмен болса, рульді айналдыру өте қиын болады. Қалыпты және жеңіл көліктерде дөңгелектерді айналдыру оңай болғандықтан, рульдік қатынас жоғары болмауы керек. Жарыс машиналарынде бұл қатынас әдетте өте төмен болады, себебі көлік басқаруға жауапты әрекеттерге қалыпты көліктерге қарағанда әлдеқайда жылдам жауап беруі тиіс. Сондықтан рульді айналдыру қиынырақ.

Өзгермелі қатынасты басқару

Өзгермелі қатынаслы рульдеу – бұл ракта және тісті дөңгелек рульдеу жүйесінде ракта әртүрлі қатынастарды қолданатын жүйе. Рактің ортасында тістер арасындағы аралық кішірек, ал тісті дөңгелек ракт бойымен жылғанда бұл аралық кеңейеді. Рактің ортасында қатынас жоғары, ал рульді толық бұруға қарай бұрғанда қатынас төмендейді. Бұл руль орталық положению жақын болғанда рульдеуді аз сезімтал етеді және жоғары жылдамдықтарда жүргізушінің рульді тым күшті бұруын қиындатады. Рульді толық бұруға бұрғанда, дөңгелектер рульдеу әсеріне күштірек жауап бере бастайды.

Бағытты жылдамдату

Рульді жылдамдатқыш зауытта орнатылған рульдік жүйенің рульдік қатынасын өзгерту үшін қолданылады, осылайша, көліктің реакция уақыты мен жалпы басқарылуы өзгереді. Автомобильде рульді жылдамдатқыш қолданылғанда, жүргізуші көлікті бірдей қашықтыққа бұру үшін, рульді жылдамдатқышсыз зауыттық рульдік жүйеге қарағанда аз бұру қажет. Алайда, рульді бұруға қажет күш едәуір артады. Егер автомобиль күшті рульмен жабдықталған болса, күшті руль насосына артық жүктеме түсуі мүмкін.