Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Малайзияның Перак штатындағы қала, Федералдық парламенттегі (Деван Ракат) сайлау округі.
Town in Perak, Malaysia
the federal constituency represented in the Dewan Rakyat
Кампар (жави: كمڤر, «Білім қаласы» атымен танымал) – Малайзияның Перак штатындағы Кампар ауданының ең ірі қаласы. 1887 жылы негісталған бұл қала, қалайы кеніштеріне бай Кинта аңғарында орналасқан. Кампар қалайы өндіру өркендеген кезеңде дамыған қала болды. Көптеген қалалар 19 ғасырдың соңында құрылып, 1900 жылдары гүлденді, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін дамуы тоқтап, құлдырады (1920 жылдардағы шарықталудан басқа). Көпшілігі, әсіресе 20 ғасырдың соңында, өнеркәсіптің дағдарысына байланысты жабылды. Кампар штат орталығы Ипохтан оңтүстікке қарай 33 шақырым қашықтықта орналасқан және 1-басқа артериялық жолмен де, теміржолмен де жақсы байланысқан.
Kampar (Jawi: كمڤر, nicknamed Education City) is the largest town of the eponymous Kampar District, Perak, Malaysia. Founded in 1887, the town lies within the Kinta Valley, an area rich with tin reserves. It was a tin mining town which boomed during the height of the tin mining industry. Many tin towns were established in the late 19th century, flourished in the 1900s, only to stagnate and decline after World War I, with the exception of an exhilarating boom in the 1920s. Most have closed down following the collapse of the industry, especially in the late 20th century. Kampar is 33 km south of the state capital Ipoh, well connected by both national highway 1 and railway.
География
Кампар қаласы жоғары қалайы кендерімен танымал болған Кинта аңғарында орналасқан. Оның кең айналасы және тасталған кен орындары балық аулауға өте қолайлы, бұл бүкіл елдегі, әсіресе Куала-Лумпурдан келген балықшылардың басты қызығушылығына айналды. Кампар қаласын шартты түрде "Ескі қала" және "Жаңа қала" аймақтарына бөлуге болады. Ескі қала екі негізгі көшеден – Jalan Gopeng және Jalan Idris – тұрады, олар әдемі соғысқа дейінгі дүкендер үйлерімен толық. Бұл дүкендердің ал жақтары көбінесе бастапқы түріне ұқсайды. Ескі қала аймағындағы сауда көбінесе кофеханалар, алтын шеберханалар және жергілікті бөлшек саудадан тұрады. Жаңа қала аймағы негізінен жаңа тұрғын үйлерден және Кампардағы дамып келе жатқан білім беру салатына қызмет көрсететін сауда орындарынан тұрады. 2009 жылдың 21 мамырында Перак сұлтаны Кампарды штаттың 10-шы ауданы деп жариялады. Дегенмен, тұрғындардың айтуынша, жаңа да, ескі де қала жоқ. "Жаңа қала" – университет студенттерінің саны артуына байланысты оларға арналған бірнеше дүкен қатарлары бар тұрғын үй кешені ғана. "Жаңа қала" термині кантон диалектісінде Таман Бандар Баруды "жаңа қала" деп атаудан пайда болған. Ал Малайзияда "Таман" сөзі тұрғын үй кешенін білдіреді.
Kampar is situated in the Kinta Valley, which was well known for its high tin ore reserves. Its vast surroundings as well as abandoned mining ponds are suitable for fishing, which has become a major attraction for anglers around the country, especially from Kuala Lumpur. Kampar town can be broadly divided between the 'old town' and 'new town' areas. The old town consists of two main streets, Jalan Gopeng and Jalan Idris, of charming pre war shop houses. The fronts of these shop houses still mostly resemble their original appearance. Commerce in the old town area mainly consists of coffee shops, goldsmiths and local retailers. The new town area mainly consists of new residential developments and some commerce servicing the burgeoning education industry in Kampar. On 21 May 2009, the Sultan of Perak declared Kampar as the state's 10th district. However, according to the residents, there is no new or old town. The 'new town' is just a residential estate with a few rows of shop lots to cater for the growing number of university students. The term 'new town' originates from the Cantonese spoken dialect which refers to Taman Bandar Baru as new town. Whereas 'Taman' in Malaysia refers to a residential estate.
Тарих
Датук Хашим бин Сэм Абдул Латифтің мақаласына сүйене отырып, Кампардағы алғашқы қоныстар Перактағы британдық резидент Дж.В.У. Берчтің өлтірілуімен байланысты тарихи оқиғаға қатысты. Кампардың алғашқы қоныстанушыларының бірі – Нга Джабор, сондай-ақ Махараджа Лела, Датук Сагор, Си Путум және басқалары да осы кісі өлтіруге қатысты болды. Алайда, Раджа Идрис (Дрис), кейіннен 1887 жылы Перак сұлтаны болған, 1876 жылы Берчтің өлтірілуіне айыпталғандардың ісін қараған кезде Нга Джабор жазадан құтылды. Раджа Идрис пен Нга Джабордың туысқандық байланысы бар, және Раджа Идрис бала кезінде Нга Джабордың анасының қамқорлығында болды. Мұндай әдет патшалық отбасыларында жиі кездеседі – балаларын басқа отбасыларға, әсіресе аристократтарға бағып-қақтыруға жіберу үшін. 1876-1886 жылдар аралығында Нга Джабор рухани білім алу үшін жасырынған және 1886 жылдан кейін Мохамед Джабор деген жаңа есіммен көпшілік алдына шыққан болуы мүмкін. Ол британдық биліктен жасыру үшін осы уақытта Кампарда жаңа қоныс салған болуы да мүмкін. Кампар 1941-1945 жылдар аралығында Жапон оккупациясы кезінде соғысқа толы болды. 1941 жылдың 30 желтоқсаны мен 1942 жылдың 2 қаңтары аралығында Кампар шайқасы болды. Шамамен 3000 британдық әскер Кампар аймағын 6000-нан астам жапондық әскерден қорғады. Британдық армия жапондарға елеулі шығын келтірді, бірақ жапондықтардың жағалаудан шабуыл жасауынан, олардың қанаттары мен артқы жағы қауіпті ахуалға түскенде ғана шегінді. Бұл шайқастың куәсі және зерттеушісі – танымал Кампар тарихшысы Чье Кои Лунг болды. (Төмендегі сілтемеге қараңыз)
Based on Datuk Hashim Bin Sam Abdul Latiff's article, early settlements in Kampar relate to the historic event of the murder of the British Resident in Perak, JWW Birch, as Ngah Jabor who was one of the early settlers in Kampar was amongst those connected to murder, together with the others who include Maharaja Lela, Datuk Sagor, Si Putum and others. However, Ngah Jabor escaped sentence when Raja Idris (Dris), who later became Sultan of Perak in 1887 presided over the case involving those accused of Birch's murder in 1876. Raja Idris and Ngah Jabor have family ties and share milk mothers since as an infant, Raja Idris was taken care of by Ngah Jabor's mother, which is common amongst royal families to send their children to other families, particularly amongst the aristocrats, to feed. There is a possibility that between the years 1876 to 1886, Ngah Jabor went into hiding to equip him with spiritual skills and reappeared in public with a new identity as Mohamad Jabor. It is possible that during his hiding, he had opened a new settlement in Kampar to elude the British. Kampar had its share of war during the Japanese Occupation between 1941 and 1945. From December 30, 1941 to 2 January 1942 the Battle of Kampar occurred. An estimated 3000 British soldiers defended the Kampar area against over 6000 Japanese soldiers. The British Army inflicted serious casualties on the Japanese and only retreated when their flank and rear was threatened by Japanese seaborne landings on the coast south of their position. This battle was documented by the famous Kampar historian, Chye Kooi Loong. (See link below)
Атаудың шығу тегі
Бір мүмкін теория бойынша, Кампар өзенінің (қазіргі қалашықтың солтүстігінде) атымен аталған. Өзеннің өзі атын Индонезияның Суматра аймағындағы Риау провинциясының Кампар округінен келген малай тайпалық иммигранттарынан алған, олар өзенді жоғары қарай жүзу үшін және жергілікті малай халқының тегінің негізгі көзі ретінде пайдаланған. Бұл Кампардағы қалайының кең ауқымды өндірілісінен бұрын болған, сондықтан кантон тіліндегі «кам пу» сөзі Кампар сөзінен туындаған болуы мүмкін, ал емес керісінше. Қызығы, Суматрадағы Кампар округі Перак сұлтаны Мұзаффар Шах Перакта сұлтан болғанға дейін орналасқан (ол Малакканың соңғы сұлтанының ұлы болған). Жергілікті қытай қауымдастығы бұл сөздің кантон тілінде «кам пу» деп айтылатынын және «қымбат алтын» деген мағынаны білдіретінін ойлаған (бұл қаланың бұрынғы қалайы қорына сілтеме жасайды, себебі қытай халқы кантон тілінде ғана сөйлейді, бірақ бұл қалада жергілікті қытай халқының екі диалектілік тобы басым, атап айтқанда, кантондық көпшілік және хакка тайпасы, олар жергілікті қытай халқының ең ірі екі этникалық тобын құрайды). Бұл жаңылыс көзқарас, себебі олар аймақтың тарихы мен оның жоғарыда айтылғандай Кампармен (Риау) арасындағы тарихи байланысы туралы білмеген.
One plausible theory is that Kampar is named after the Kampar River (north of the current township). The river itself got its name from ethnic Malay immigrants from the Kampar Regency in Riau Province, Sumatra, Indonesia, who used the river to navigate upstream and the main source of ancestry of the local Malay populace. This predates the large scale mining of tin in Kampar, so it is likely that the Cantonese words "kam pou" were derived from the word Kampar, rather than the other way around. Curiously, Kampar Regency in Sumatra was where the 1st Sultan of Perak (Sultan Mudzaffar Shah) was based before becoming Sultan of Perak in Perak (his highness was a son of the last Sultan of Malacca). The local Chinese community had the impression it came from the Cantonese word kam pou as it means "precious gold" (referring to the town's previously large tin reserves, because of the Chinese people also speak in Cantonese only, although there are two dialect groups of the local Chinese populace dominating this town, notably the main Cantonese majority along with the Hakkas, which constitute the two largest ethnicities of the local Chinese population). This is misleading as they were not aware of the history of the area and its historic relation to Kampar (Riau) as stated in the paragraph above.
Астон қонысы
Астон қонысы – Кампар қаласының солтүстік жаққа қарай салынған, ағаш үйлерден құралған жоспарлы елді мекен болды. Ол 1935-1938 жылдар аралығында Кампардың орталық бизнес айманындағы тығыздықты азайту мақсатымен салынды. Бұл жобаны бастап жүргізген және оның құрметіне аталған Артур Винсент Астон 1945 жылы британдық резидент лауазымы жойылғаннан кейін Перактың алғашқы соғыстан кейінгі британдық кеңесшісі болды (1946–1948). Астон қонысы тікелей байланысы болмаса да, 1950 жылдары құрылған соғыстан кейінгі Жаңа ауылдарға ұқсас.
Aston Settlement was a planned community composed of wooden houses in the northern suburbs of Kampar town. It was developed between 1935 and 1938, to "alleviate overcrowding" in Kampar's central business district. It was spearheaded, and named after, Arthur Vincent Aston, who became the first postwar British Adviser for Perak (1946–48) after the post of British Resident was abolished in 1945. Though not related, Aston Settlement bears a resemblance to the post war New Villages established in the 1950s.
Демография
2010 жылы Кампар ауданының халық саны 98 878 адамды құрады. Кампар халқының көп бөлігі 55,8% қытай ұлтынан, 32,4% малайлар, 11,4% үнділер және қалған 0,2% басқа ұлттардан тұрады. Жаңа тұрғын үй ауданында (Таман Бандар Бару Кампар) Түнку Абдул Рахман университетінің колледжі (TAR UC) мен Түнку Абдул Рахман университеті (UTAR) студенттерінің саны көп.
In year 2010, the estimated population of Kampar district was 98,878 people. The majority of the Kampar's population is of 55.8% Chinese descent, 32.4% Malays, 11.4% Indian and others 0.2%. There is a large student population with the Tunku Abdul Rahman University College (TAR UC) and University Tunku Abdul Rahman (UTAR) in the new residential area (Taman Bandar Baru Kampar).
Экономика
19-шы ғасыр мен 20-шы ғасырдың көп бөлігінде Кампар экономикасы қалайы кенін өндіруге негізделген. Алайда, 1980-ші жылдардағы экономикалық дағдарыс кезінде көптеген қалайы кенін өндіруші компаниялар жұмылдырылуға мәжбүр болды. Дегенмен, қала экономикасы 1980-ші жылдардың соңына қарай бірте-бірте қалпына келді. Солтүстік-Оңтүстік тас жолы салынғаннан кейін Кампардың дамыған қала ретіндегі мәртебесі тез төмендеді. Саяхатшылар ыңғайлырақ болғандықтан тас жолды таңдады, сондықтан қалаға жиі тоқтамайтын болды. Тас жолдан ең жақын шығу орындары Гопенг пен Тапах қалаларында орналасқан, бұл саяхатшылар үшін ыңғайлы. Кампар экономикасының негізгі драйверы – коммерциялық және өнеркәсіптік секторлар. Соңғы кезде, жаңа Тунку Абдул Рахман Университетінің (UTAR) кампусының құрылысы экономиканы одан әрі дамытты. Соңғы жылжымайтын мүліктердің дамуында, соңғы 12 айдағы мәмілелер деректеріне сәйкес, Кампардағы тұрғын үйлердің орташа бағасы 265 000 RM құрады, шаршы метріне 153,08 RM, бұл 575 мәмілеге негізделген. Коммерциялық мүліктердің орташа бағасы 300 000 RM, шаршы метріне 250,39 RM, бұл 76 мәмілеге негізделген. Бұл деректер NAPIC-тен алынған. Сонымен қатар, Кампар тұщы су балықтарын аулауға арналған орынмен танымал, өйткені айналасындағы аумақтың көп бөлігі адам жасаған көлдермен жабылған. Ғасырлар бойы тасталған қалайы кен орындары табиғи көлдерге айналды. Бұл көлдерде тилапия, пангасиус, калои, туту, тонгсан, шабақ және тұщы су балықтарының көптеген түрлері өте көп. Көптеген көлдер балық шаруашылықтарына, үйрек шаруашылықтарына немесе басқа да бау-бақша өнімдерін өсіруге айналдырылған. Гипермаркеттер пайда болғанға дейін Кампардағы ең ірі супермаркет – Минат супермаркеті болатын. Ол ескі Кампар автобус станциясының жанында орналасқан (қазір пайдаланылмайды). Күнделікті тұтыну тауарларын Кампардың көптеген қытай дүкендерінен алуға болады. Олардың кейбіреулері заманауи дизайнмен шағын супермаркеттерге ұқсайды.
In the 19th and most of the 20th century, the economy of Kampar revolved around tin mining. However, many tin mining companies were forced out of business during the economic recession in the 1980s. Nevertheless, the town's economy recovered, slowly, by the end of the 1980s. Since the completion of the North–South Expressway, Kampar's status as a bustling town has declined rapidly. Travelers stopped frequenting the town as they chose the more convenient highway. The nearest exit from highway is in Gopeng and Tapah, which is convenient for travelers. The commercial and industrial sectors are the main driving forces of Kampar's economy. More recently, its economy has been further driven by the construction of the new Universiti Tunku Abdul Rahman (UTAR) campus. In recent real estate developments, as of the latest 12 months available past transactions data, the median price for residential properties in Kampar was RM265,000 , with a price per square foot of RM153.08, based on 575 transactions. The median price for commercial properties was RM300,000 , with a price per square foot of RM250.39, based on 76 transactions. These figures are sourced from NAPIC. Also, Kampar is known for its freshwater fishing spot as most of the surrounding area is covered by man made lakes. Centuries old abandoned tin mines have turned into natural lakes. Tilapia, Pangasius, Kaloi, Tutu, Tongsan, Catfish, and many kinds of freshwater fish flourish abundantly in these lakes. Most of these lakes are also converted into fish farms, duck farms or other horticulture produce farms. Before Hypermarkets, the available supermarket in Kampar is the Minat Supermarket. It is located near the old kampar bus station(not used anymore). Daily consumables can also be obtained from the many Chinese retail shops located all over Kampar. Some are as good as small scale supermarkets with a modern shop design.
Білім
Кампар – Тунку Абдул Рахман университеті колледжінің (TAR UC) кампусы үшін жоғары білім беру орталығы. Кампардың ең танымал тағамдарының бірі – нағыз дәмді каррисі, ол өткенше бірақ дәмді. Карри тауығы пластик және майға қарсы қағазға оралған. Алтын қоңыр нан жұмсақ әрі көпіршікті, карри сорпасымен өте үйлесімді, оны туристер көбінесе іздейді. Smile Cafe-ге барып, ондағы дәмді тағамдарды татып көріңіз.
Kampar is a centre of tertiary education for the campus of Tunku Abdul Rahman University College (TAR UC) is one of Kampar's most recognized food icon, it is famous for its original taste of curry, not very spicy but tasty. The curry chicken is wrapped beneath a layer of plastic and grease proof paper. The golden brown bread texture is soft and fluffy and combines well with the curry broth. which is often sought after by tourists. Go to smile cafe yummy food there.