Кенеттен тапқан пайдаға салынатын қосымша салық

Кіріспе

Компаниялардың/салалардың күрт пайда табуына байланысты жоғары салық ставкалары

Күтпеген пайда салығы – белгілі бір компанияға немесе салаға күтпеген үлкен табыс түсуі нәтижесінде алынатын пайдаға салынатын салық мөлшерлемесінің жоғарылауы. Әлемнің түрлі елдерінде, оның ішінде Австралия, Италия және Моңғолияда мұндай салықтар болған. 2021–2023 жылдардағы жаһандық энергетикалық дағдарыстан кейін Халықаралық валюта қорының саясат мамандары үкіметтерге энергия секторындағы экономикалық рентаға бағытталған күтпеген пайдаға салық енгізуді ұсынды, жаңартылатын энергияны одан әрі дамытуға кедергі келтірмеу үшін оны салық салудан босатуды қарастыру қажет.

Чехия

Чехияда уақытша қосымша табыс салығы 2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап 3 жылға (яғни 2023-2025 жылдарға) дейін энергия саудасы және өндірісі, банк, мұнай және қазба отынды өндіру мен өңдеу салаларындағы ерекше табысқа ие болған компанияларға қолданылады. Бұл компаниялардың артық табысына 60% салық қосымшасы ретінде салынды, ол 2023-2025 жылдардағы салық базасы мен соңғы 4 жылдың (яғни 2018-2021 жылдардың) салық базасының орташа мөлшері арасындағы айырмашылыққа 20% қосылған соманы құрайды. Чехия Қаржы министрлігі (ҚМ) бұл қосымша салықтан 2023 жылы мемлекеттік бюджетке шамамен 85 миллиард чех кронасы түседі деп күтеді, ал келесі жылы электр энергиясын өндірушілерге Еуроодақтың баға шектеулері арқасында тағы 15 миллиард чех кронасы түседі. Ұсынылған қосымша салық – үкіметтің азаматтар мен компаниялар үшін жоғары энергия бағасын өтеуге байланысты төтенше шығыстарды қаржыландыру үшін мемлекеттік бюджетке уақытша қосымша кіріс табу қажеттігіне жауабы.

Моңғолия

2006 жылы Моңғолия Монғолияда жұмыс істейтін кен байыту компанияларының табысына салық енгізді. Бұл Монғолияда өндірілген балқымаған мыс және алтын концентратына салынатын салық еді, және ол әлемдегі ең жоғары қосымша табыс салығы болып есептелді. Салық 2009 жылы күштен шығарылып, екі жыл ішінде толығымен жойылды. 68% салық заңын жою, шетелдік кен байыту компанияларының Монголияның минералды ресурстарын дамытуға инвестиция салуы үшін қажет деп есептелді.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда Маргарет Тэтчердің 1981 жылғы бюджеті аясында кейбір банктік салымдарға бір реттік қосымша салық салынған. 1997 жылы Тони Блэр үкіметі жекешелендірілген пайдалы қызметтер компанияларына "күтпеген табыс салығын" енгізді. 2022 жылы Борис Джонсон үкіметі энергия компанияларына күтпеген табыс салығын салуды жариялады, бұл Ұлыбританиядағы тұрмысқа қатысты дағдарысты жеңілдетуге арналған пакетті қаржыландыруға көмектеседі.

Америка Құрама Штаттары

1980 жылы АҚШ-та шикі мұнай бағасын либералдау мәселесінде Картер әкімшілігі мен Конгресс арасындағы келісімнің бір бөлігі ретінде шикі мұнайдан алынатын артық пайдаға салық салу туралы заң (P. L. 96 223) қабылданды. Заңның мақсаты – мұнай өндірушілердің мұнай бағасының күрт өсуі салдарынан, ОПЕК мұнай эмбаргосынан туындаған табысын қайтару еді. Конгресс зерттеу қызметінің мәліметінше, заңның атауы сәйкес келмейді. «Атауына қарамастан, шикі мұнайдан алынатын артық пайдаға салынатын салық – пайдаға салынатын салық емес. Бұл – мұнайдың нарықтық бағасы (техникалық тұрғыда «шығарылған баға» деп аталады) мен инфляция және штаттық алымдар ескеріле отырып, тоқсан сайын түзетілетін 1979 жылғы базалық баға арасындағы айырмашылыққа салынатын акциздік салық болатын». 2008 жылдың 4 тамызында жарық көрген ««Артық пайда» дегеніміз не?» деген мақаласында The Wall Street Journal газеті былай жазды: ««Артық пайда» дегеніміз не? Мысалы, Exxon Mobil кеше ең жоғары тоқсандық пайда туралы хабарлады және кез келген «артық пайда» салық үстемесінің басты нысаны болып табылады. Оның пайдасы рекордтық деңгейде болса, оның салық төлемдері де рекордтық деңгейде. Exxon-ның 2007 жылғы пайда маржасы 10% құрады. Егер осы көрсеткіш артық пайданы білдірсе, корпоративтік Американың көп бөлігі осы санатқа жатады. 51 сенатор АҚШ-тағы мұнай компаниясына бір жыл ішінде 10% -дан астам өсім көрсеткен жағдайда 25% артық пайда салығы салуға дауыс берді. Бұл артық пайданың пайданың тым жылдам өсуімен анықталатынын көрсетеді. Бірақ егер 10% жаңа стандарт болса, технология индустриясы өсу траекториясын қайта қарауы керек. General Electric компаниясы президент Обама Конгресс одан да көп субсидия беруі керек дейтін баламалы энергия технологияларына инвестиция жасау арқылы пайда табады. GE-нің 2007 жылғы пайда маржасы 10,3% болды, бұл Exxon-ның пайда табуымен шамалас». Мақалада General Electric компаниясының көрсетілген пайда маржасы олардың барлық түрлі салаларын қамтиды, ал энергия технологиясы – олардың көптеген салаларының бірі ғана (мысалы, авиациялық қозғалтқыштар мен медиа өндірісі). Ал ExxonMobil тек мұнай және газбен айналысады, сондықтан оның пайдасы тек мұнай мен газ есебінен түседі.

In 1980, the United States enacted the Crude Oil Windfall Profit Tax Act (P. L. 96 223) as part of a compromise between the Carter Administration and the Congress over the decontrol of crude oil prices. The Act was intended to recoup the revenue earned by oil producers as a result of the sharp increase in oil prices brought about by the OPEC oil embargo. According to the Congressional Research Service, the Act's title was a misnomer. "Despite its name, the crude oil windfall profit tax was not a tax on profits. It was an excise tax imposed on the difference between the market price of oil, which was technically referred to as the removal price, and a statutory 1979 base price that was adjusted quarterly for inflation and state severance taxes." In an August 4, 2008, editorial titled "What Is a 'Windfall' Profit? ", The Wall Street Journal wrote: "What is a 'windfall' profit anyway? Take Exxon Mobil, which on Thursday reported the highest quarterly profit ever and is the main target of any 'windfall' tax surcharge. Yet if its profits are at record highs, its tax bills are already at record highs too Exxon's profit margin stood at 10% for 2007 If that's what constitutes windfall profits, most of corporate America would qualify 51 Senators voted to impose a 25% windfall tax on a U. S. based oil company whose profits grew by more than 10% in a single year This suggests that a windfall is defined by profits growing too fast But if 10% is the new standard, the tech industry is going to have to rethink its growth arc General Electric profits by investing in the alternative energy technology that President Obama says Congress should subsidize even more heavily than it already does. GE's profit margin in 2007 was 10.3%, about the same as profiteering Exxon's." The profit margin listed in the article for General Electric included all of their diversified industries, of which energy technology is only one among many (such as aircraft engine manufacturing and media production), whereas ExxonMobil deals strictly with oil and gas and therefore has profits solely derived from oil and gas.

Скандинавия

Швецияда су электр энергиясына мүлік салығы, ал атом энергиясына қуатқа негізделген салық салынады. Екі салық та 2008 жылдың басында күрт өскен қосымша табысқа байланысты көтерілді. Норвегия да 2009 жылдан бастап су электр станцияларынан жер пайдалану салығын қабылдады, ал Финляндия 2009 жылы 2010 немесе 2011 жылдан бастап атом және су энергиясына салық салу ниетін жариялады.

Күн энергиясы

2011-2013 жылдар аралығында фотоэлектрлік жабдықтардың күрт құнсыздануы реттеуші органдардың тарифтерді түзетуге кешіккен жауабының нәтижесінде қосымша табысқа мүмкіндік жасады. Испания, Грекия, Болгария және Румыниядағы реттеуші органдар бұрынғы шараларды кері күшімен қолданып, қолдауды қысқарды. Чехияда күн энергиясына салық енгізілді және 2014 жылы күн энергетикалық компанияларына қатысты шектеулер күшейтілуі қарастырылды.