Кіріспе

Американдық бизнесмен Стивен Вандербург Харкнесс (18 қараша 1818 – 6 наурыз 1888) – Огайо штатының Кливленд қаласындағы американдық бизнесмен. Ол Джон Д. Рокфеллер ағамен бірлесіп Standard Oil компаниясын құруға үнсіз серіктес ретінде инвестиция жасады және өмірінің соңына дейін Standard Oil компаниясының директоры қызметін атқарды.

Ерте өмір

Стивен Харкнесс 1818 жылдың 18 қарашасында Нью-Йорк штатының Файетте қаласында Дэвид М. Харкнесс пен Марта Куктың отбасында дүниеге келді. Оның анасы екі жасқа толғанға дейін қайтыс болды, ал әкесі Стивенмен бірге Солтүстік-Шығыс Огайоның Батыс резервациясы аймағына көшіп барды. Оның 1820 жылы туған Марта А. Харкнесс (Расселл) атты әпкесі де болды. Олар Милан қаласына қоныстанды. Жесір қалған Дэвид Элизабет Энн Колдуэлл Моррисонға үйленді. Олардың Дэниел М. Харкнесс есімді ұлы болды. 1825 жылы Дэвид қайтыс болғаннан кейін, жесір Элизабет екі ұлын өзі өскен Нью-Йорк штатының Сенека округіне қайтарды. Ол Мильтон қаласындағы пресвитериан дінінің пасторы Исаак Флаглерге үйленді. Олардың Генри Флаглер есімді ұлы да болды.

Мансап

Жиырма бір жасында, шеберлігін аяқтағаннан кейін, Стивен Харкнесс әкесінің інісі Лэмон Г. Харкнесспен бірге Огайо штатының Беллвью қаласына көшіп барды. Стивен біраз уақыт жабдықтар жасаумен айналысты, бірақ 1855 жылы Монровиллде (Огайо штаты) дистилляция зауытын ашты, ол сәтті болды. 1864 жылы Стивен Харкнесс Уильям Холси Доанмен (Огайо штатының Кливленд қаласының алғашқы қоныстанушыларының немересі) серіктестік құрып, мұнай өңдеу зауыттарына шикі мұнай жеткізді. Ол осы индустриядан түскен пайданың арқасында зор байлыққа ие болды. Стивен 1866 жылы Монровиллдегі бизнесін сатып, Кливлендтегі Миллионерлер қатарына көшіп барды. Ол жерде "Евклид авеню" ұлттық банкін ұйымдастырды және "Белт Майнинг Компани" компаниясының президенті болды.

Мұнай бизнесі

Харкнес кіші өгей бауыры Генри Флаглер және Джон Д. Рокфеллермен бірге Рокфеллер, Эндрюс және Флаглер компаниясына көп инвестиция жасады, бұл компания Standard Oil компаниясының корпоративтік алғы тамыры болды. Харкнес компанияның екінші ірі акционеріне айналды; компанияның сәттілігі оны зор байлыққа ие етті. Харкнес серіктестікте белсенді қатыспағанымен, 1888 жылы қайтыс болғанға дейін Standard Oil директорлар кеңесінің мүшесі болды. Харкнес Огайо штатының Кливленд қаласының дамуына белсенді үлес қосты. Ол Чарльз Ф. Бруш және Рокфеллермен бірлесіп, Италияның Милан қаласындағы Витторио Эммануэле II галереясының үлгісімен салынған, АҚШ-тағы алғашқы жабық сауда орталықтарының бірі – Кливленд Аркадын салды.

Қайырымдылық

Стивен қайтыс болғаннан кейін оның жесірі Анна М. Харкнесс денсаулық сақтауды жақсартуға бағытталған Commonwealth Fund қорын құрды. Олардың екінші ұлы Эдвард Харкнесс басшылығымен қор 129 миллион доллардан астам қайырымдылық сыйлықтар берді, бұл 2023 жылғы шамамен 3,1 миллиард долларға тең. Қор Нью-Йорк қалалық кітапханасының маңызды демеушісі болды. Тағы бір сыйлық Метрополитен өнер мұражайындағы ежелгі Египет өнерінің коллекциясын құруға жәрдемдесті. 1930 жылы Стивеннің ұлы Эдвард Харкнесс Ұлыбританияда екі миллион фунттан астам қаржымен Харкнесс стипендиясын және Пилигримдер қорын құрды, бұл «1914-1918 жылдардағы соғыста Ұлыбританияның жасағандарына деген құрметімен және одан тегін алған жеріне деген сезімімен шақырылды». Қордың қазіргі басымдықтары – мұраны сақтау, құдай орындары және әлеуметтік көмек көрсету. Басқа гранттар білім беру және медициналық қажеттіліктерді қаржыландырды, мысалы: Оберлин колледжіндегі Харкнесс үйі – студенттік кооператив; Сент-Эндрюс университетіндегі Санкт-Сальватор залы; Коннектикут колледжіндегі Харкнесс шіркеуі; Колумбия университетіндегі Батлер кітапханасы, сондай-ақ Колумбия университетінің медициналық орталығының бастапқы бөлімдері (ханым Харкнесс күйеуінің естелігіне орай аурухананың Харкнесс павильонына қаржы жұмсады). Браун университеті, Гарвард университеті, Йель университеті және Коннектикут колледжіндегі студенттердің жатақханалары мен ғимараттары Харкнесс қайырымдылығының арқасында салынды. Йельде Харкнесс сыйға тартқан ғимараттарға Мемориалдық алаң, Харкнесс мұнарасы және Уильям Л. Харкнесс залы кіреді. Эдвард Харкнесс Йель драма мектебін және оның театрын құруға да сыйлықтар берді. Харкнесс қаражаты бірнеше пансиондық мектептерге бағытталды, олар революциялық Харкнесс үстел әдісін енгізуді қолға алды, бұл әдіс Филипс Эксетер академиясынан басталып, Сент-Пол мектебіне, Лоуренсвилл мектебіне және Коннектикут штатының Батыс Хартфордтағы Кингсвуд Оксфорд мектебіне тарады. Харкнесс сондай-ақ Тафт мектебіне, Хилл мектебіне және Филлипс академиясына да көмектесті. Харкнесс ұлдары Чарльз мен Эдвард, олардың туысы Уильям Л. Харкнесспен бірге 1883 жылы Йельде «Үшінші қоғамды» құруға және оны қолдауға көмектесті. Кейін бұл «Волфтың бас қоғамы» деп аталды. (Олардың Йельдегі жылдары: Уильям, 1881; Чарльз, 1883; Эдвард, 1897). Харкнесс отбасы қоғамның екінші залына, Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласындағы Йорк көшесінде қаржы бөлді.