Кіріспе

Екінші Бур соғысына қарсылық Британ империясының ішінде де, сыртында да болды. Британ халқының арасында бастапқыда соғысқа қолдау көп болды, бірақ қақтығыс ұзаққа созылған сайын ол едәуір төмендеді. Халықаралық деңгейде Ұлыбританияның соғыстағы рөліне көптеген тараптар, негізінен солшыл және империализмге қарсы бағытталған сарапшылар наразылық білдірді. Ұлыбритания ішінде соғысқа қарсы ықпалды топтар, әсіресе оппозициялық Либералдық партия мүшелерінен құралғандары, тез құрылды. Олар премьер-министр лорд Солсберидің консервативтік партиясы қолдаған британдық соғыс саясатына қарсы тиімсіз науқан жүргізді. 1900 жылы бурлар партизандық соғысқа көшкеннен кейін және британдық күштер жерді өртеу саясатын қабылдағаннан кейін соғысқа қарсы айтылған сөздердің қарқындылығы күшейді. Дегенмен, үкіметтің басында әрқашан соғысты қолдаушылар болды және олар британдық қоғамдық пікірдің көпшілігін білдірді. Британ империясының шеңберінен тыс жерлерде бурлардың мүддесіне көбірек қолдау көрсетілді, әсіресе солшыл саяси ағымдардан. 1900 жылы бельгиялық анархист Жан Батист Сипидо Уэльс принцін өлтіруге тырысты, оны мыңдаған бурларды қаза табуға себепкер деп айыптады. Алайда, ешбір шетел үкіметі 1902 жылы аяқталған бұл қақтығысқа араласпады.

Ұлыбритания

1899 жылы соғыс басталғанда Либералдық партияның топтары соғысқа наразылық білдіру үшін комитеттер ұйымдастырды, оның ішінде Оңтүстік Африка татуласу комитеті және В.Т. Стэдтің «Соғысты тоқтату» комитеті. Бұл топтардың ортақ тақырыбы – Бур республикаларындағы алтын мен алмаз кендеріне қол жеткізу ниеті союзшыл үкіметті соғыс жариялауға итермелеген деген пікір болды. Ашуланған халық жиындырылған соғысқа қарсы митингтерді жиі бұзып, оларды патриоттық емес деп қарады. Британ баспасөздің көп бөлігі союзшыл үкіметтің соғысқа қатысу шешімін қолдады, тек «Манчестер Гардиан» және «Вестминстер Газет» оппозицияда болды. Баспасөз оларға қарсы болғандықтан, британдық соғысқа қарсы күштер көптеген үнқағаздарды көшелерде таратуға көп сенді. Дегенмен, айына 100 мыңға дейін жас жігіттер соғысқа ерікті түрде қатысты. Либералдық партия мүшелері екіге бөлінді, көптеген жетекшілер Лорд Розберидің соғысты қолдауын ұстанды. Либералдық партияның тірегі болған көптеген дін өкілдері де соғысты қолдады. 1900 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлау «хаки сайлауы» деп аталды, онда союзшыл үкімет патриоттық дауыс берушілерді біріктірді. Бұл сайлау британдықтардың бурларға қарсы жеңістерінің нәтижесінде союзшыл үкіметтің жеңісімен аяқталды. Алайда, соғыс оңай болмайтыны анық болғандықтан, халықтың ықыласы төмендеді және британдық күштер қолданған «жерді өртеу» саясаты туралы хабарлардан кейін моральдық алаңдаушылық туды, оған бурларды соғысқа қатыспағандары үшін концлагерьлерге қамау да кірді. Халық пен саяси оппозиция Либералдық партияның депутаты Дэвид Ллойд Джордждың Оңтүстік Африкадағы британ үкіметінің саясатына қайта-қайта шабуылдары арқылы білдірілді. Ллойд Джордж оппозицияда өзінің есімін жариялады, ол Джозеф Чемберленнің, оның бауыры мен ұлының соғыста үлкен пайда әкелген бірнеше қару-жарақ фирмаларына үлкен жеке қаржылық инвестициялары бар екенін мәлімдеді. Сыбайлас жемқорлық және ашкөздік туралы айыптаулар халық пікірін өзгерте алмады, сондықтан соғысқа қарсы күштер гуманитарлық мәселелерге көбірек назар аударды, лагерьлерде қамалған бур азаматтарының қайғылы жағдайларын көрсету арқылы. 1901 жылдың маусым айында Эмили Хобхаус лагерьлердің қорқынышты жағдайы туралы он бес беттік үнқағаз жариялады, ал Ллойд Джордж үкіметті бур халқына қарсы «жою саясатын» жүргізуде деп айыптады. 1901 жылдың маусым айында Либералдық партияның жетекшісі Генри Кэмпбелл Баннерман шабуылды жалғастырып, «соғыс қашан соғыс емес?» деген риторикалық сұраққа «Оңтүстік Африкада варварлық әдістермен жүргізілгенде» деп жауап берді, осы лагерьлер мен оларды құрған саясатқа сілтеме жасады. 1910 жылы бурлар британдықтармен достық қарым-қатынасқа келгенде, олар Кэмпбелл Баннерменнің «варварлық» туралы пікірін британдықтардың адалдығының белгісі ретінде көрсетті. 1900 жылдың сәуір айында Эмили Хобхаус және оның досы Кэтрин Кортни Оңтүстік Африка татуласу комитетінің әйелдер бөлімшесін құрды, ал 1900 жылдың 13 маусымында Лондондағы Лэнгхэм Плейс жеріндегі Королевалар залында әйелдер наразылық митингі өтті. Әйелдер Либералдық федерациясы Екінші Бур соғысына қарсылық қозғалысына қатысып, кейін әйелдердің сайлау құқығын қолдауға көшті. Британ империясындағы соғысқа қарсылық ең күштісі ирландтық католиктер арасында болды. Көптеген ирланд ұлтшылдары британ империализміне қарсылық білдіріп, бурлармен бірге болды. Көптеген ирландтар британдық қарулы күштерде қызмет етсе де, аздағандары бурлар үшін шайқасты. Соғыс басталған кезде Трансваальде жұмыс істейтін ирланд шахтерлері екі шағын ирланд отрядының ядросын құрады.

Бейтарап елдер

Нейтралды елдерде, әсіресе Нидерланды, Ресей, Германия, Франция және АҚШ-та халықтың басым бөлігі буарларға қолдау көрсетті. Батыс әлемінің көптеген комментаторлары буарларды батыл, азаттық үшін күресіп, қарсыластарына қарағанда аз санды жауынгерлер деп қарады. Бұл жалпы халықты, жетекші газеттерді және көптеген қоғамдық тұлғаларды қамтыды. Германияның тек сөзбен шектелмей, араласуы мүмкін деген алаңдаушылық болды, бірақ Германия қатаң бейтараптығын сақтады. 225 императорлық Ресей армиясы офицері буарлар үшін күресу үшін рұхсат алып кетті. Донал Лоури атап көрсеткендей, соғыс кезінде буарларға қолдау антиимпериалистер арасында, оның ішінде Квебектегі француз канадалық сепаратистері және Гьёрги Лукач, Карл Каутский сияқты марксистік зиялылардың арасында ең жоғары деңгейде болды. АҚШ, Австралия, Ұлыбритания және Ирландиядағы ирланд католиктері буарларды қолдады, олардың іс-әрекеттері ирланд сепаратистік және ұлтшыл көшбасшылардың келешек ұрпақтарына, әсіресе Ирландия Республикалық Армиясына үлкен әсер етті.

Австралияда

Австралия империяның бір бөлігі ретінде соғысқа қатысты, бірақ соған қатысты күмәндер де болды. Мұндай күмәндердің көпшілігі соғыс пен империяға қатысты ағылшын радикалдық сынға ұласты, бірақ қалғандары Австралия ұлтшылдығының ерте түріне байланысты басқа бір бағытты ұстанды. Ұлтшыл сынның ішінде "Бюллетень" журналындағы соғысқа қарсы карикатуралар ерекше көзге түсті. Олар еврейлер, капиталистер және империалистер бастаған соғысқа қатысу, бейбітшілік орнағаннан кейін ақ емес мигранттарды қабылдауға әкеледі деген ұлттық идеяны басып айтты (Брейкер Морант "Бюллетеньге" үлес қосып жүрген). 1902 жылы британдық әскерлердің Бушвельдт карбинерлерінің екі австралиялық лейтенантын (Брейкер Морант пен Питер Хэнкок) соғыс қылмыстары үшін өлім жазасына кесуі және үшіншісі, Джордж Уиттонды түрмеге қамауы бастапқыда ешқандай дау тудырмады, бірақ соғыс аяқталғаннан кейін Уиттонды босатуға бағытталған қозғалыс пайда болды, ол соғысқа қарсы радикализмді күшейте түсті. 1904 жылы 80 000-нан астам адам қол қойған петициялар мен Оңтүстік Африка миллионерінің араласуы нәтижесінде Уиттон босатылды. Үш жылдан кейін ол өте ықпалды "Империяның күнәлілері" атты өзінің қорғауын жазды.

Канада

Канадада қақтығысқа қатысты көзқарастар этникалық және діни қауымдастықтарда негізделген. Британ, ирланд және француз тегіндес канадалықтар арасында үш жақты саяси қақтығыс болды. Көптеген француз канадалықтары Британ империясына жаулы қарым-қатынас жасады және 1915 жылға қарай Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Канада Қарулы күштерінде әскери қызметке ерікті түрде жазылудан көбінесе бас тартты. Әдетте британ тегіндес протестант канадалықтары империяны және "ана елін" ыстық қолдады. Олар мыңдаған еріктілерді британ күштерімен бірге буарларға қарсы күресуге жіберді, осы процесте өздерін Британ империясымен одан да мықты байланыстырды. Канаданың соғысқа қатысуына қарсылық Голдвин Смит сияқты кейбір ағылшын иммигранттарынан да туды. Канадада ирланд католиктері католик шіркеуін бақылау үшін француз канадалықтарымен күресті, сондықтан ирландтар көбінесе британдық позицияны қолдады.

Адам өлтіруге әрекеті

Бельгияда 15 жасар социалист Жан Батист Сипидо, жас қалайы шеберінің шәкірті, Брюссель қаласынан өтіп бара жатқан Уэльс принцін өлтіруге талпынды. Ол ханзаданы Бур соғысында мыңдаған адамның қазасына себепкер болды деп айыптады. Келесі сот процесінде бельгиялық қазылар алқасы Сипидоны кінәлі деп таба алмады, фактілер анық болғанына қарамастан, британдық Төменгі палатаның басшысы бұл оқиғаны "ауыр және өте өкінішті әділетсіздік" деп сипаттады.

Салдары

Соғысқа қарсы көңіл-күйдің болуы соғыстан кейінгі британдық әрекеттерге қатысты пікір қалыптасуына әсер етті. Ұлыбританияда көпшілік арасында үлкен ашу-ыза болды, ал Австралияның ресми үкіметі соғыстан кейін жаңа тәждік колонияларының губернаторы лорд Милнердің "кули" деп аталатын арзан қытай еңбекшілерін пайдалануына қарсы шықты. Еңбекшілер көбінесе өте жаман жағдайда ұсталып, аз жалақы алып, жергілікті халықпен қарым-қатынас жасауға тыйым салынды. Кейбірлер қытай "кули" еңбекшілері мәселесі соғысқа деген халықтың наразылығының шегі деп санайды. Елді ұзақ соғысқа бастап кеткен сайлаушылар соғыс аяқталғаннан кейінгі алғашқы жалпы сайлауда қатал үкім шығарды. Артур Балфур 1903 жылы соғыстан кейін бірден ағасы лорд Солсбериден партия басшылығын қабылдап, екі мәрте үлкен жеңіске жеткен консервативтік партияны 1906 жылы күйреуге ұшыратты.

Ұлыбритания

Олд, Джон В. "Либералды пробуарлар". Британдық зерттеулер журналы 14#2 (1975): 78–101. Бивен, Брэд. "Облыстық баспасөз, азаматтық рәсім және Бур соғысы кезінде азамат солдаты, 1899–1902: Жергілікті патриотизмді зерттеу". Императорлық және Комонвелл тарихы журналы 37.2 (2009): 207–28. Браун, Стюарт Дж. "'Мидлотиян эхолары': Шотландия либерализмі және Оңтүстік Африка соғысы, 1899–1902". Шотланд тарихи шолу 71.191/192 (1992): 156–83. Деннес, Зоя. "20 ғасырдың басында әйелдер мен соғыс: Оңтүстік Африка соғысы (1899–1902) кезінде 'дұшпанның' нәсілдік сипаты". Алдын ала бағалау үлгілері 46#3–4 (2012): 255–76. Халеви, Эли. Империализм және еңбектің өрлеуі, 1895–1905 (1951) бб. 69–138. Гинтон, Гай. "Ньюкасл және Бур соғысы: Империя соғысына аймақтық реакциялар". Солтүстік тарих 52.2 (2015): 272–94. Джонсон, Мэтью. Милитаризм және британдық солшылдық, 1902–1914 (Палгрейв Макмиллан, 2013). Макфарланд, Э. У. "'Империяны кеңейту генийі': Шотландия императорлық еріктілері Бур соғысында". Тарихтағы соғыс 13.3 (2006): 299–328. Макфарланд, Э. В. "Шотландиядағы Оңтүстік Африка соғысының еске алу рәсімі, 1900–10". Шотланд тарихи шолу (2010): 194–223. Миллер, С. М. "«Императорлық миссияны қолдау үшін»? Оңтүстік Африка соғысына еріктілік, 1899–1902". Әскери тарих журналы 69#3 (2005): 691–711. Морган, Кеннет О. "Бур соғысы және бұқаралық ақпарат құралдары (1899–1902)". ХХ ғасырдағы британ тарихы 13.1 (2002): 1–16. Пеллинг, Х. Британдық еңбек және британдық империализм: Викторияның соңғы кезеңіндегі халықтық саясат және қоғам (1968). Портер, Бернард. "Британиядағы Бурлар жақтастары". Питер Уорвик, ред. Оңтүстік Африка соғысы: Англо-бур соғысы 1899–1902 (1980): 239–42. Прайс, Ричард. Империялық соғыс және британдық жұмысшы класы (Торонто, 1972). Ридман, Пол. "Консервативтік партия, патриотизм және британдық саясат: 1900 жылғы жалпы сайлаудың жағдайы". Британдық зерттеулер журналы 40#1 (2001): 107–45. Уиттон, Джордж Р. Империяның күнәнің құнын өтеушілері (1907) Ангус және Робертсон, 1982. Вуд Ламонт, Салли. В. Т. Стидтің өмірбаяны, В. Т. Стид және оның «Бейрндерге арналған кітаптары» (Salvia Books, Эдинбург, 1987).

Доминиондар мен АҚШ

Андерсон, Стюарт. "Англосаксондық нәсілдік көзқарас және америкалықтардың бур соғысына берген жауабы". Дипломатиялық тарих 2.3 (1978): 219–36. Басетт, Ян. Қарулар мен брошкалар: Австралия армиясының бур соғысынан Перс шығанағындағы соғысқа дейінгі медбикелік қызметі (Oxford UP, 1997). Чакцирис, Мэри Г. "Біздің иықтарында және белбеулерінде клен жапырағы бар жігіттеріміз: ерлік, Торонто прессасы және Оңтүстік Африка соғысының басталуы, 1899". Соғыс және қоғам 32#1 (2013): 3–25. Коннолли, К. Н. "Spontaneity жасау: Австралияның бур соғысына арналған әскерлер ұсыныстары". Австралиялық тарихи зерттеулер 18.70 (1978): 106–17. Дума, Майкл Джеймс. "Этникалық сәйкестіктер трансұлттық контекстте: Голланд-американдықтардың ағылшын-бур соғысына 1899–1902 жылғы реакциясы". Оңтүстік Африка тарихи журналы 65.4 (2013): 481–503. Миллер, Карман. "Канаданың Ұлы соғысын құру: бур соғысын қосу туралы мәселе". Трансатлантикалық зерттеулер журналы 6#1 (2008): 3–21. Миллер, Карман. "Адалдық, патриотизм және қарсылық: Канаданың ағылшын-бур соғысына берген жауабы, 1899–1902". Оңтүстік Африка тарихи журналы 41#1 (1999): 312–23. Миллер, Карман. Картаны қызылға бояу: Канада және Оңтүстік Африка соғысы, 1899–1902 (Монреаль: Канадалық соғыс мұражайы және МакГилл Квинс университетінің баспасы, 1993). Муланакс, Ричард Б. Америка саясаты мен дипломатиясындағы бур соғысы (Америка университетінің баспасы, 1994). Пейдж, Роберт Дж. Д. "Канада және империялық идея бур соғысы жылдарында". Канадалық зерттеулер журналы 5#1 (1970): 33+. Пенлингтон, Норман. Канада және империализм, 1896–1899 (Торонто, 1965). Пенни, Барбара Р. "Австралияның бур соғысына реакциясы – отарлық империализмді зерттеу". Британдық зерттеулер журналы 7#1 (1967): 97–130. Штраус, Чарльз Т. "Бог бурларды сақтасын: Ирланд-американдық католиктер және Оңтүстік Африка соғысы, 1899–1902". АҚШ католик тарихшысы 26#4 (2008): 1–26. Уоллес, Роберт Л. Австралиялықтар бур соғысында (Австралиялық соғыс мемориалы, 1976). Уилкокс, Крейг. Австралияның бур соғысы: Оңтүстік Африкадағы соғыс 1899–1902 (Oxford UP, 2002).