Сусан Уильямс Эллис: Британдық керамика дизайнерінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Британдық қыш керамикасының дизайнері (1918–2007)

Сьюзан Уильямс Эллис (6 маусым 1918 – 26 қараша 2007) – британдық қыш керамикасының дизайнері, ең белгілісі Portmeirion Pottery компаниясын бірлесіп құрғандығымен танымал. Ол сэр Клауг Уильямс Эллистің үлкен қызы болған.

Өмірбаян

Уильямс Эллис Англияның Суррей графтығындағы Гилдфорд қаласында суретші және сыншы Роджер Фрайдың үйінде дүниеге келді. Оның әкесі, сэр Клау, көрнекті сәулетші болған; Уильямс Эллистің анасы – жазушы Амабель Стречи, автор және Блумсбери тобының өкілі Литон Стречидің туысы. Оның ата-анасы Блумсбери тобының басқа да мүшелерімен, оның ішінде Август Джон мен Вирджиния Вульфпен достық қарым-қатынаста болған. Уильямс Эллистің тәрбиешісі – Рудьярд Киплинг. Ол өте ерте жасынан суретші болуға бекінген. 1930 жылдары Сьюзан Дартингтон Холл мектебінде оқып жүргенде Бернард пен Дэвид Личтен керамиканы зерттеді. 1940 жылдары Челси өнер мектебінде оның ұстаздары сурет салудан Грэм Сазерленд және мүсін жасаудан Генри Мур болды, олар Сьюзанның кеңістіктік пішін мен формаға деген туа біткен сезімін дамытуға көмектесті.

Мансап

Уильямс Эллис Челси политехникалық институтында бейнелеу өнерін оқыды, оның оқытушылары Генри Мур және Грэм Сазерленд болды. 1948 жылы Сюзан және оның күйеуі Юан 1945 жылы үйленгеннен кейін Уэльске көшіп келді және өздерін-өздерімен қамтамасыз етті. Ол кітап иллюстрациясы және дизайн жұмысынан аздап ақша тапты, ал Юан Фабиан қоғамы үшін «Теңдікке қарай» атты памфлет жазды. Дегенмен, Клаудың сәулеттік көрінісінің тартымдылығы зор болды. 1953 жылы Сюзанның әкесі құрған уэльс ауылы Портмейриондағы сувенирлер дүкенін басқару Сюзан мен Юанға жүктелді. Ауылдың ерекше сәулеттік мәртебесіне қарамастан, дүкен зиянмен жұмыс істеді. 1961 жылға қарай дүкен өте кеңейді; Сюзан мен Юан ауылдың менеджерлері болды; ал Лондонның ең әдемі сауда аудандарының бірінде, Понт-стритте екінші Портмейрион дүкені ашылды. Сэр Клоудың «жақсы дизайн – жақсы бизнес» принципімен жұмыс істеген жұбайлар Сток-он-Тренттегі екі қираған қыш зауытын елдегі ең табысты қыш компанияларының біріне, Portmeirion Pottery компаниясына айналдырды. «Еңбекші әйел» идеясы жақтырылмаған дәуірде Сьюзан Уильямс Эллистің дизайнер және бизнесмен (сондай-ақ әйел және ана) ретіндегі кәсіпкерлік жетістігі ерекше болды. Portmeirion – өмір салтын ұстанатын тұтынушыны толыққанды түсініп, пайдаланған алғашқы бөлшек сауда компанияларының бірі, ол әйелдер мен ерлерге арналған күнделікті ыдыстар, үй жиһаздары және сыйлықтар сияқты кең ауқымды өнімдерді ұсынды. 1970 жылдары көптеген адамдар Портмейрионның визиттік картасы деп санайтын Ботаникалық бақ дүниеге келді. Ол Сьюзан Лондондағы антиквариат кітап дүкенінен тапқан ежелгі табиғат тарихы кітабындағы иллюстрациялық суреттерге негізделген: Weldon & Wesley. Сьюзан қыш бұйымдарын безендіру үшін XVIII ғасырға тән теңіз жануарларының суреттерін іздеді. Ол бірнеше француз энциклопедиясын сатып алды және кетіп бара жатқанда кітап сатушы оған 1817 жылғы, өсімдіктер мен гүлдердің көптеген суреттерімен безендірілген жарқын түсті «дәрілік өсімдіктер» кітабын көрсетті. Томас Гриннің бұл кітабы «Жалпы немесе ботаникалық, медициналық және ауыл шаруашылығы сөздігі» деп аталды. Ботаникалық бақ компанияның ең табысты ыдыс-аяқ жиынтығына айналды, бірақ бастапқыда сатып алушылар оған күмәнмен қарады. Сьюзан Уильямс Эллис еске алды: «Ботаникалық бақты алғаш ұсынғандағы жағдай есімде. Сол кезде әр табақта әртүрлі суреттері бар десерт жиынтықтары болды, бірақ дәстүрлі үстелге қоятын ыдыстар үшін бәрі бірдей болуы керек еді. Мен: «Неге бір жиынтықта әртүрлі суреттер болмасын?» дедім. Сөйтіп мен Ботаникалық бақты жасадым!» 1972 жылы дүкен сатып алушылары, ешкім оны қоймаға қоймайды, өйткені дизайндары тым көп және ешкім оны сатып алғысы келмейді, өйткені ол үйлеспейді деді. Мен олардың барлығын жаңылыстырдым деп ойлаймын! Осы сексенінші жасында да Уильямс Эллистің ең жақсы үстелге қоятын ыдыстар мен керамиканы жасауға деген құштарлығы оны Portmeirion дизайнының соңғы буынымен тығыз байланыста болуға және Portmeirion-ды бүкіл әлемдегі жаңа аудиторияға таныстыруға итермеледі. 2006 жылға дейін ол әлі де әлемді аралап, өзінің суреттері үшін ежелгі өркениеттер мен су асты әлемінен шабыт алды. Сьюзан өмір бойы тропикалық балықтардың көптеген суреттерін және пастель суреттерін жасады. Суға түсуге құштар болған ол су астында балықтар мен маржандардың суреттерін сурет қағазы мен бояулармен салу әдісін ойлап тапты. Ол студиясына оралғаннан кейін соңғы жұмысты аяқтады. Оларды Magic Gardens атты кофе үстеліне қоятын суреттер кітабында көруге болады, сондай-ақ Сьюзанның немересі Роза Фулбрайт Виккерстің Tropical коллекциясының дизайнында да қолданылған. 2005 жылы ол Лондонның Өнер университетінің ректоры сэр Майкл Бичардтан және университет тіркеушісі Сьюзан Ассерден құрметті стипендия алды. Сьюзан Уильямс Эллис былай деді: «Лондонның Өнер университетінің құрмет стипендиясын алатынымды естігенде қатты қуандым, ал ректор солтүстік Уэльстегі Портмейрионға келіп, мен қатыса алмағандықтан осы айдың соңында Лондонда өтетін салтанатты рәсімді қайта жасауға келіскенде одан да қуандым. Мен сурет салудың орнына қыш жасауды шештім, себебі мен қолжетімді және әдемі нәрселер жасағым келді. Мен адамдардың жұмысымды жай ғана ұнады және оның қызметі болды, инвестиция ретінде емес, сондықтан 60 жылдардағы жұмысымның қазір «жинақтауға лайықты» деп саналуы мен үшін таң қалдырады. Мен өте бақыттымын. Соғыстан бұрын Челсиге барғанымда, мен мүсінші Генри Мур және суретші Грэм Сазерлендтің қолында оқыдым. Аптасына екі рет мен осы британдық өнердің иконаларымен бірге сабақта болдым – қандай керемет мүмкіндік! Ал енді Лондонның Өнер университетінің құрмет стипендиясын алып отырмын, Челси оның бір бөлігі болғандықтан, бәрі толық айналып келді емес пе? Стокте болу да мен үшін өте керемет болды. Сток халқы – ең жақсы адамдар, және олардың тың еңбегі Portmeirion-ды құрып, бізге өнімдерімізді бүкіл әлемге сатуға мүмкіндік берді. Мен өте бақыттымын.»

Williams Ellis studied Fine Art at Chelsea Polytechnic, where her tutors included Henry Moore and Graham Sutherland. In 1948, Susan and her husband Euan moved to Wales, following their marriage in 1945, and became self sufficient. She earned some money from book illustration and design work, while Euan produced a pamphlet, Towards Equality, for the Fabian Society. However, the lure of Clough's architectural vision was strong. In 1953, the management of the souvenir shop in the Welsh village of Portmeirion, created by Susan's father, fell to Susan and Euan. Despite the unique architectural status of the village, the shop was operating at a loss. By 1961, the shop had grown enormously; Susan and Euan were managers of the village; and a second Portmeirion shop had opened in one of London's smartest shopping areas, Pont Street. Working on Sir Clough's principle that "good design is good business", the couple transformed two broken down potteries in Stoke on Trent into one of the country's most affluent pottery companies, Portmeirion Pottery. In an era when the idea of the "working woman" was an anathema, the entrepreneurial success of Susan Williams Ellis, as a designer and a businesswoman (as well as wife and mother), was unusual. Portmeirion was one of the first retail companies to fully understand and exploit the "lifestyle" consumer, creating a wide range of products including casual tableware, housewares and gifts for both women and men. The 1970s saw the birth of what is considered by many to be signature range of Portmeirion: Botanic Garden. It was based on illustration plates discovered by Susan in an antique natural history book she found at an antiquarian bookseller's in London: Weldon & Wesley. Susan was looking for eighteenth century engravings of sea creatures to use in a pottery decoration. She bought some French encyclopaedias and, as she was leaving, the bookseller showed her a brightly hand coloured 'herbal' book of 1817, illustrated with a large selection of plants and flowers. The book, by Thomas Green, was called The Universal or Botanical, Medical and Agricultural Dictionary. Botanic Garden has proven to be the company's most successful range of tableware, despite buyers' reluctance at the beginning. Susan Williams Ellis recounted:
I remember when we first launched Botanic Garden. At that time you might have had dessert sets which had different patterns on each plate, but for the traditional tableware setting, everything had to match. I thought "Why can't we have different patterns all within one collection? So, I created Botanic Garden!" The department store buyers in 1972 said that no one would stock it as there were too many designs and that no one would want to buy it as it didn't match. I think I proved them all wrong! Even in her eighties, Williams Ellis' desire to continue to design the best tableware and ceramics led her to keep closely involved with the latest generation of Portmeirion designs, introducing Portmeirion to new audiences all over the world. Until 2006, she was still travelling the world, finding inspiration from ancient civilisations and underwater worlds for her art work. Susan created a large number of paintings and pastel drawings of tropical fish during her lifetime. An avid scuba diver, she devised a technique of sketching fish and corals from life under the water by using tracing paper and marking crayons. She would paint the final works when back in her studio. They are in the coffee table art book Magic Gardens and can be seen in Susan's granddaughter, Rose Fulbright Vickers', print design for the Tropical collection. In 2005, she received an honorary fellowship from the Rector of London's University of Arts, Sir Michael Bichard, and University Registrar, Susan Asser. Susan Williams Ellis said:
I was very flattered when I found out that I was to receive an honorary fellowship from University of Arts, London, and even more so when the Rector agreed to come all the way to see me at Portmeirion in North Wales to re create the ceremony that will be held in my absence in London later this month. I decided to pursue pottery, rather than painting, mainly because I wanted to create affordable and beautiful things. I wanted people to buy my work purely because they liked it, and that it had a function, rather than buying things just as an investment, so its ironic I suppose that my work from the 60s is now considered so "collectable" I am frightfully lucky. When I went to Chelsea before the War, I studied under the sculptor Henry Moore and the painter Graham Sutherland. Twice a week I would be in a class with these icons of modern British art – what a wonderful chance to have, and now I am being given an honorary fellowship from University of Arts, London of which Chelsea forms part, its all come rather full circle hasn’t it? Being in Stoke has also been a wonderful part of my life. The people of Stoke are really the nicest people one could ever meet, and their hard work has established Portmeirion and enabled us to sell our pots around the world. I have been very fortunate.

Өлім

Сьюзан Уильямс Эллис 2007 жылғы 26 қарашада 89 жасында ұйқыда көз жұмды.