Кіріспе

Джордж Эдгар Ор (12 шілде 1857 – 7 сәуір 1918) – американдық керамика суретшісі және Миссисипи штатындағы "Билоксидің еңбегімен шығырған құмырашысы" деп өзін атаған адам. 1880-1910 жылдар аралығында заманауи саз формаларымен жаңашылдық тәжірибелер жүргізгендігі үшін, оны кейбіреулер американдық абстрактілі экспрессионизм қозғалысының алға басушысы деп есептейді.

Жеке өмір

Джордж Ор 1857 жылдың 12 шілдесінде Миссисипи штатының Билокси қаласында дүниеге келген. Ол шамамен 1850 жылы Нью-Орлеанға келген неміс иммигранттарының ұлы болды, кейін үйленіп Билоксиге көшіп барды. Джордж Ор 1879 жылы Джозеф Фортуна Мейердің шәкірті болған кезде керамикаға қызығушылық танытқанға дейін әртүрлі кәсіптерді сынап көрді. Ор 1886 жылдың 15 қыркүйегінде Нью-Орлеандағы Жозефина Герингке үйленді. Охрлар отбасында он бала дүниеге келді, бірақ ересек жасқа жеткені тек 6 бала ғана болды. Джордж Ор 1918 жылдың 7 сәуірінде жұтқыншақ рагынан қайтыс болды. Ол Нью-Орлеандағы Джозеф Мейерден құмыра жасау өнерін үйренді, оның отбасы, Ордың отбасы сияқты Эльзас-Лотарингиядан шыққан. Ордың әкесі Билоксиде алғашқы ұстахананы ашқан, ал анасы сол жерде сол кездегі танымал азық-түлік дүкенін басқарған. Өмірі бойы Ор 20 000-нан астам керамикалық бұйым жасағанын айтқан. Ол өзінің туындыларын "теңдесі жоқ, даусыз, бірегей" деп атаған. 1884 жылы Ор Нью-Орлеанда өткен Дүниежүзілік өнеркәсіптік және мақтаның 100 жылдық көрмесінде өз қыш бұйымдарын көрмеге қойып сатқан. Ол көрсеткен жүздеген туындыларының ешқайсысы екіншісінен ұқсамайды деп мақтанған. 1894 жылы Билоксидің көп бөлігін өртеген өрт Ордың шеберханасын да қиратты, және Ордың өрттен кейінгі жұмыстарында зор "энергия" мен "еркіндік" байқалады.

Жұмыс

Ор 1918 жылы көпке танылмай қайтыс болды. Оның ыдыстары ондаған жылдар бойы Билоксидегі ұлдарының жанармай құю станциясының артындағы гаражда сақталды. Ордың туындылары қазір абстрактілі мүсін мен керамиканың 20 ғасырдың ортасында дамуына жол ашқан, алғашқы қадам ретінде қарастырылады; оның туындылары қазір сирек кездеседі және жоғары бағаланады. Ордың керамикасының ерекшелігі – оның жұқа қабырғалары, металдық глазурьлары және бұрылып, қысылған пішіндері. Бүгінгі күнге дейін, азау қыш өнерпаздарының өте шамалы ғанасы оларды қыш дөңгелегі арқылы қайта жасай алды, ал Ор осылай жұмыс істеген. Ор өз балшығының көп бөлігін Миссисипи штатының оңтүстігіндегі Чутакабуффа өзенінен өзі қазып алған. Ол өзін "Билоксидің ақылсыз қыш өнерпазы" деп атап, ерекше киім киіп, кейбір ыдыстарына мынадай әдепсіз өлең жазған: "Молли мен жағажайда табиғаттың ойындарымен айналыстық, Арқамдағы құм ыстық болды, бірақ Моллиге күн ыстық еді".

Ор-О'Киф өнер мұражайы

Билоксидегі Ор О'Киф өнер мұражайында Ордың жұмыстарының үлкен тұрақты коллекциясы бар. Франк Гери жобалаған жаңа кампустың үш ғимараты 2010 жылдың 8 қарашасында көпшілікке ашылды, онда бірнеше көрме, соның ішінде Джордж Ордың жұмыстарының іріктемесі бар. Гери жобалаған ғимараттардан басқа, Pleasant Reed аймақтық орталығы да көпшілікке ашық. Музей кампусы «Катрина» дауілі кезінде казино баржасы жақын маңдағы үйге шағылысқан кезде жартылай қирауға шалдықты. Келушілер кампустың батыс бөлігінде жалғасатын құрылыс жұмыстарын көре алады, ол керамика орталығы ғимаратынан басталады, содан кейін 2012 жылы аяқталуы жоспарланған Джордж Э. Ордың «Қабықтары» салынады. 2007 жылдан 2010 жылға дейін «Ордың өрлеуі: Америка шеберінің пайда болуы» атты ірі ұлттық көрмесі Ордың қыш өнімдерімен Калифорнияның Помона қаласына, Техастың Сан-Анджело қаласына, Нью-Йорктің Альфред қаласына, Канаданың Торонто қаласына және Луизиана штатының Батон-Руж қаласындағы Луизиана мемлекеттік университетінің өнер мұражайына сапар шекті. Көптеген бұйымдар, сондай-ақ бұрын көрмеге қойылмаған туындыларды қазір Ор О'Киф өнер мұражайында көруге болады. 2012 жылы Франк Гери жобалаған екі жаңа ғимарат ашылуы жоспарлануда. Билокси қаласының керамика орталығы 2012 жылдың көктемінде/жазында ашылады және керамика және басқа да өнер сабақтары үшін пайдаланылады. Сондай-ақ, керамика орталығында қоғамдық жиналыстар өтеді. Джордж Э. Ор.