Кіріспе

Мұхаммедназар Гапурович Гапуров (15 ақпан 1922 – 13 шілде 1999) – түрікмен саясаткері, 1969 жылдан 1985 жылға дейін Түрікмен КСР Коммунистік партиясының бірінші хатшысы қызметін атқарды. Ол өмірінің бар саяхатын комсомол және Коммунистік партия аппаратында өткізіп, Брежнев дәуірінде республиканың ең ықпалды саясаткеріне айналды, бұл лауазымды шамамен екі он жыл бойы сақтап келді.

Ерте өмір және мансап

Гапуров Шаржоу облысына жақын шағын ауылда (қазіргі Түркменабат, Лебап облысы) дүниеге келген. 1941 жылдың желтоқсанында әскерге шақырылып, Орталық Азия әскери округінің 88-ші жеке атқыштар бригадасында артиллериялық бөлім командирі болып қызмет еткен. 1941 жылдан 1944 жылға дейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Қызыл Армияда әрекетте болды. 1948 жылы Шаржоу облысы деңгейіндегі аудандық Пропаганда бөлімінің меңгерушісі ретінде Коммунистік партияның номенклатурасына енді және партиялық сатыны біртіндеп өтті. 1954 жылы Ашхабад педагогикалық институтын бітірді. 1951 жылдан 1955 жылға дейін комсомол ұйымының бірінші хатшысы болып жұмыс істеді, содан кейін республика басшылығына тағайындалғанға дейін түрлі партиялық қызметтерді атқарды.

Түрікменстан басшылығы

1969 жылы ол Түрікмен КСР Коммунистік партиясының бірінші хатшысы болып тағайындалды. Оның биліктегі кезінде республика газ және мұнай секторларын жаңғыртуға айтарлықтай инвестиция тартылып, халықтың тұрмыс деңгейі едәуір жақсарды. Алайда, экономикалық дамуға тым күшті орталықтандырылған бақылау және макроэкономикалық басқарудың нашарлығы 1970-жылдардың соңы мен 1980-жылдардың басында республика экономикасының көптеген салаларында экономикалық өсімнің тоқырауына әкелді. Гапуровтың кезінде туысқандық жемқорлық, аймақтық бәсекелестік және сыбайлас жемқорлық одан әрі күшейді. 1985 жылы Михаил Горбачев бас хатшы болып келген соң, мақта дақылдарына байланысты жемқорлыққа қатысты мәселелерге байланысты Гапуровты қызметінен шеттетуге мәжбүр болды және оны зейнетке шығарды.

Кейінгі өмірі

Ол ешқашан саяси аренаға қайтып оралмады және 1980 жылдардың соңында бірнеше екінші дәрежелі лауазымдарды атқарды. Кеңес дәуірінде ол негізінен Коммунистік партия және Түрікменстанның даму мәселелері туралы бірнеше кітаптар мен мақалалар жазды. 1990 жылдары ол өмірбаян жазуға кірісті, бірақ 1999 жылдың 13 шілдесінде қайтыс болғанда оны аяқтамады. Оның Батыр есімді бір ұлы болған, ол 2015 жылдың қыркүйек айында 61 жасында жүрек тоқтасынан қайтыс болды.