Кіріспе
1983 жылғы Анголадағы әскери операция. "Аскари" операциясы – Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің (ОАҚК) Оңтүстік Африка шекара соғысы барысында 1983 жылы Анголада жүргізген әскери операциясы.
Operation Askari was a military operation during 1983 in Angola by the South African Defence Force (SADF) during the South African Border War.
Өмірбаян
1983 жылғы 6 желтоқсанда басталған «Аскари» операциясы – Оңтүстік Африка Қорғаныс күштерінің (SADF) Анголаға жасаған алтыншы ірі шекаралық операциясы. Бұл операцияның мақсаты 1984 жылдың басында жоспарланған Оңтүстік-Батыс Африка халық ұйымы (SWAPO) әскери қанаты – Намибия Халықтық азаттық армиясының (PLAN) логистикалық қолдауын және басқару мүмкіндіктерін жойып, ірі шабуылды болдырмау еді. Анголаның азат ету үшін халықтық қозғалысының (MPLA) Анголаның азат ету үшін халықтық қарулы күштері (FAPLA) осы миссия барысында нысанаға алынды, себебі PLAN базалары FAPLA базаларына жақын орналасқан және SADF операциялары кезінде паналау орны ретінде қолданылған.
Квитева шайқасы
Квитеве және Мулондо қалаларындағы мақсат – қалалардың қорғанысын жер күштерімен бақылау, артиллерия және авиациямен шабуыл жасау арқылы FAPLA күштерін қаладан қашуға мәжбүр ету болды. Жер және әуе операциясы желтоқсан ортасынан қаңтар ортасына дейін жоспарланған, бірақ шындығында, арнайы күштер тобы қараша ортасынан бастап қала төңірегінде және солтүстікке қарай, Чибембадан жаудың логистикалық жолын бұзумен айналысып келді. FAPLA T-55 танктарының шабуылына SADF Ratel 90 экипаждары, жақсы мобильділіктері мен жаттығуларының арқасында, қару-жарағы жеткіліксіз болса да қарсы тұрды. Шабуыл Eland 90 және артиллериямен, танкіге қарсы қару-жарақпен жабдықталмаған күштер тобы тарапынан тоқтатылды. Жау өз орнында қалды, содан кейін күштер тобына солтүстік-шығыстан Кувелайға шабуыл жасау міндеті қойылды. Кешкі сағаттарға қарай жаудың көп бөлігі SADF бақылауына өтті, ал қалған FAPLA әскерлері солтүстікке қарай Техамутетеге қарай қашып кетті. Осы кезеңде, бұйрыққа бағынбай, 24 желтоқсанда Эхо Виктор Техамутете қаласын, қала гарнизоны қашқаннан кейін басып алды, бірақ кейін қаланы ұстап тұруға бұйрық берілді.
Салдары
Екі жақ та шығынға ұшырады. Ангола тарапынан FAPLA-ның 426 әскері қаза тауып, 3-і тұтқынға алынды, PLAN-ның 45 әскері қаза тауып, 11-і тұтқынға алынды, ал кубалықтардың 5-і қаза тауып, 1-і тұтқынға алынды. Оңтүстік Африка Қорғаныс күштерінен (SADF) 21 әскер ұрыста қаза тауып, 4-і апаттан қаза тапты. 65 SADF әскері ұрыста жараланды, тағы 18-і басқа жағдайларда, ал 11-і көлік апатында жараланды, жалпы саны 94 әскер жараланды. SADF, әсіресе Кувелай қаласын басып алғаннан кейін, Анголаның көптеген жабдықтары мен жарануларын қолға түсірді.
Лусака келісімі және бірлескен бақылау комиссиясының іске асырылуы
1984 жылдың 5 қаңтарында СВАПО-ның Сэм Нухома БҰҰ Бас хатшысынан атысты тоқтатуды ұйымдастыруды сұрады. Американың көмегімен Ангола мен Оңтүстік Африка арасында 31 қаңтарда атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылды. 6 ақпанда Оңтүстік Африканың сыртқы істер министрі Пик Бота атысты тоқтатуды бақылау және оның бұзылуына қатысты мәселелерді қарау үшін Бірлескен Бақылау Комиссиясын (ЖМК) құруды ұсынды. Келіссөздер Лусака келісімдері деп аталатын келісімге әкелді, онда ЖМК-ны құру және іске асыру мәселелері егжей-тегжейлі сипатталды. Көп апталық келіспеушіліктерден кейін, Комиссия ақыры 3 мамырда Анголаның Н’Гева қаласында кездесті. 1984 жылдың 12 қаңтарында Мәскеуде кеңестік үкімет Анголаға әскери көмекті арттыру туралы шешім қабылдады, елге заманауи әскери техника жеткізіп, Оңтүстік Анголаның бойымен радар желісін кеңейтті, осылайша Оңтүстік Африка Әуе Күштерінің (SAAF) операциялық мүмкіндіктерін төмендетті. Бұл шамамен он төрт айға созылып, Анголаның оңтүстік-шығысында ЮНИТА-ға шабуыл жасау жоспарына әкелді.