Кіріспе
Конгресс стагнациясы – АҚШ Өкілдер палатасына қайта сайланудың жоғары көрсеткіштерін түсіндіруге бағытталған американдық саяси теория. Соңғы жылдары бұл көрсеткіш 90 проценттен асып түсті, әр сайлау циклында шамамен 5–10 ғана депутаттық орын иесі өзінің мандатын жоғалтады. Бұл теория 1970-ші жылдардан бері қалыптасқан, осы кезде саяси комментаторлар осы тенденцияны байқаған болатын. Саяси ғылым авторы және профессоры Дэвид Мейхью 1974 жылы алғаш рет «жоғалып бара жатқан маргиналдар» теориясы туралы жазған. «Конгресс стагнациясы» термині Конгрестің көптеген өкілдердің қайта сайлануы арқасында өзгермей, дамудан тоқтап қалғандығы туралы теориядан туындаған, бұл өзгеріссіздікті сақтап тұруға себеп болады.
Шолу
2000 жылғы Конгресс сайлауында сайлау өткен 435 Конгресс округінің 359-ы "қауіпсіз" деп белгіленді, деп хабарлады Congressional Quarterly. Осы 359 округтің барлығында жеңімпаз кім болатынына күмән болған жоқ. Бір аптадан кейін жарияланған нәтижелер Палатадағы сайыстардың өте аз болғанын растады. 2000 жылғы Палата сайлауы нәтижесінде тек төрт орын өзгерді (+1 демократтарға, -2 республикашыларға және бір тәуелсіздің сайлануы). Барлық бұрынғы өкілдердің 98% қайта сайланды. Конгресс сайлаулары тоқырап тұр, ал Палатаның өкілдерінің жеңілместігі жоғары болғандықтан, өте аз округтерде нағыз бәсекелестік бар, сайлаулар партиялар арасында өте аз орынды ауыстырады. Өкілдердің жеңілмейтін себебінің бірі – олардың қарсыластарына қарағанда жақсы қаржыландырылған сайлау кампанияларын жүргізуі. Басқа да теорияларға конгресс округтерінің шекараларын агрессивті түрде қайта жүргізу (герримандеринг), тарихи тұрғыдан қарағанда партиялық бірлік жоғалтуы немесе өкілдің қайта сайлану фактісі жатады. Соңғы жылдары АҚШ Сенаты мен Палатасының заң шығарушылары Конгрестің тоқырауын күресу құралы ретінде Екі партиялық сайлау реформалау заңын қолдап, оның сайлауды жандандыратынын мәлімдеді.
Сайлаудағы тұрақтандыру тарихы
Парламент сайлауындағы бәсекелестік бірнеше онжылдықтан бері төмендеп келеді. Жоғарыда айтылғандай, 30 жылдан астам уақыт бұрын Дэвид Мейхью маргиналды округтердің азаюы туралы алғашқы пікірін білдірді – бұл сайлау округтеріндегі тартысты дауыспен жеңіске жеткен үміткерлер санының төмендеуі. 1956-1964 жылдар аралығындағы сайлау жылдарында шамамен 94 округте дауыс айырмашылығы 10 пайыздық тармақтан кем болды (55%-дан 45%-қа немесе одан да жақын нәтиже). 1966-1972 жылдар аралығында тартысты округтердің саны 59-ға дейін төмендеді. Мейхьюдің байқауынан бері бәсекелестік одан да күрт төмендеді және қазірде өте сирек кездеседі. Бәсекелестіктің маңызды көрсеткіші – округтердегі партиялық ауысымдар, яғни бір-бірінен кейін келетін сайлауларда әртүрлі партиялардың үміткерлері жеңіске жеткен округтердің саны. Ауысымдар бәсекелестік үшін міндетті емес, бірақ күшті бәсекелестік болған жағдайда ауысымдардың көп болуын күтуге болады. Кейбір сайлауларда ауысымдар көп болса, ал кейбіреулерінде мүлдем болмады. Жалпы алғанда, ХХ ғасырдың екінші жартысында, әсіресе соңғы онжылдықтарда ауысымдардың саны азайды. ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы әдеттегі сайлауларда партиялар арасында шамамен 55 орын ауысты (әсіресе 1900-1924 жылдар аралығында орташа ауысым 53,9 орынды құрады, ал 1926-1950 жылдар аралығында 56,1 орын ауысты). Бәсекеге қабілеттілік, кемінде округтегі партиялық нәтиженің өзгеру мүмкіндігімен өлшенгенде, қазір ХХ ғасырдың көп бөлігінде болған деңгейдің жартысынан да кем. Бәсекелестік болмаған жағдайда, халықтың көп бөлігі сайлау процесіне қызығуын жоғалтуы мүмкін. Көптеген азаматтар процестің жауапсыз және бұрыс екенін ойшауы, күдікке бой алдырып, сайлау күні үйде қалуы мүмкін. Бұл АҚШ-тың сайлауға қатысу деңгейінің Батыс әлеміндегі ең төменгі деңгейлердің бірі болуының себептерінің бірі саналады.
Қалыптасқан сапа
Қайта сайланғандардың бұрынғы сайлаудың біреуінде жеңгені олардың сайлаушыларға ұнайтын белгілі бір қасиеттері бар екенін көрсетеді. Сондықтан, сайлауда 50 проценттен жоғары көрсеткіш болуы таңқаларлық емес. Бұл құбылыс 1946 жылдан 1978 жылға дейінгі АҚШ Сенатындағы қайта сайлану көрсеткіштерін түсіндіре алады, бірақ 1980 жылдан 2010 жылға дейінгі қайта сайлану көрсеткіштерінің артуын түсіндіруге қиындық тудырады.
Қаржылық артықшылық
Бірден-бір себептердің бірі, үміткерлердің бәсекелестерінен айқын артықшылығы болуы – олардың сайлау кампанияларын қаржыландыру деңгейінің айтарлықтай жоғары болуында. 1990 жылдары даулы сайлаудағы қолданыстағы үміткерлер барлық кандидаттардың жұмсаған қаражатының 83-93 пайызына ие болды, ал олар әдетте дауыстардың 64-67 пайызын жеңіп алды. Дегенмен, бұл көрсеткіштерді сақтықпен пайдалану керек, себебі қолданыстағы үміткерлердің жартысы өз аймақтарындағы шығындарды одан да көп басып озды. Шындығында, бұл талдау қолданыстағы үміткерлердің сайлау қаржыландыру артықшылығы сайлау қорытындысын қаншалықты алдын ала анықтайтынын тіпті төмендетіп көрсетуі мүмкін, өйткені талдау тек даулы сайлауларды қарастырады. Мысалы, 2000 жылғы сайлау айналымында 64 қолданыстағы үміткер қайта сайлануға түсті, себебі оппозициялық партия тіпті номиналды қарсылық танытпады. Атап айтқанда, 2000 жылғы сайлауда қолданыстағы үміткерлер жалпы қаражаттың 92,8 пайызын жұмсап, дауыстардың 67,3 пайызын алды. 1992 жылдан 2000 жылға дейінгі сайлауларда 1643 даулы округтегі орынға таласқан қолданыстағы үміткерлер болды. Олардың 905-інен (жалпы соманың 55 пайызы) қолданыстағы үміткерлер жалпы шығындардың 84% немесе одан да көп бөлігін жұмсады. Бұл сайлаулардың нәтижесінде 904 қолданыстағы үміткер жеңіске жетті, ал бір жеңіліс болды. Бір ғана ерекшелік – Демократиялық конгрессмен Дэн Ростенковскидің Иллинойс штатының Бесінші округінде жеңіліске ұшырауы. Ростенковски конгрессмен ретінде 18 мерзім қызмет еткен және сайлауға 2,5 миллион долларға жуық қаржы жұмсаған, ал оның республикалық қарсыласы 133 мың доллар жұмсаған. Дегенмен, 22:1-ге тең қаржылық артықшылық оны 52-46% есебімен жеңілістен сақтай алмады. Бұл жағдайда қарсыласы Майкл Фланаганның Ростенковскиден артықшылығы – ол «жеке және конгресс қаражатын дұрыс пайдаланбау, сыйлықтар мен ақшаны талап ету және әділетке кедері келтіру» бойынша 17 тармақтан тұратын федералдық тергеуге қатыспағандығы болды. Ростенковски мысалы жиі «ақша сайлауды сатып ала алмайды» деген пікірді қолдау үшін келтіріледі. Жинаған қаражат пен сайлауда жеңіске жету арасында байланыс бар, бірақ кейбір сарапшылар тікелей себеп-салдар байланысы болмауы мүмкін екенін айтады: немесе, қарапайым тілмен айтқанда, сайлауды сатып алуға болмайды.
Жағдайларды реттеу
Gerrymandering – Америка Құрама Штаттарында кеңінен қолданылатын және көбінесе заңды тактика. АҚШ-та gerrymandering әдетте "жинақтау және бөлу" әдісі арқылы жүзеге асырылады, бірақ басқа да тактикалар да қолданылған. Көптеген қайта сайланатын депутаттар үшін округ шекаралары өздеріне тиімді етіп белгіленген, ал кері жағдайда болғандардың саны аз.
Партиялық сәйкестендірудің жоғалуы
Партиялық сәйкестендіруді жоғалту (сайлаушылардың нақты бір партияға берілгендігінің әлсіреуі) – конгрестің тоқырауын түсіндіру үшін алғашқы болып ұсынылған теориялардың бірі және 1970 жылдары сайлау тоқырауының басты себебі деп кеңінен қабылдалды. Бұл теория американдық сайлаушылардың партиялық бағытындағы шамалы өзгерістерден кейін, Уотергейт дағдарысынан соң пайда болды, бірақ ол күрт әлсіремеді және 1980 жылдары қайта жанданды.
Қызмет бабының өзі
Билікте болудың (мысалы, округтегі көпшілік партияның өкілі болу немесе сайлау науқанының қаржысына қол жеткізу сияқты) өз артықшылықтары бар. Билікте болу есімді кеңінен танытады және қарсыласқа немесе бос орынға үміткерге қарағанда көбірек дауысқа ие болуға мүмкіндік береді. Деректерді зерделеу және билікте болудың өзі қанша дауысқа тұратынын анықтау үшін түрлі есептеулер жасалды. Әртүрлі әдістемелер әртүрлі нәтижелер көрсеткенімен, 1960 жылдардың ортасына дейін билікте болудың үлесіне тек бірнеше пайыздық пункт қосылған деп саналады. 1960 жылдардың ортасынан бері билікте болудың артықшылығы едәуір өскеніне барлық тарап келіседі. Есептерге сәйкес, бұл үлес әдістемеге байланысты 7-10 пайыздық пунктке дейін жеткен. Бұл билікте болудың артықшылығы дерлік төрт есеге өскенін, ал бәсекелестік пен орын алмасуы күрт азайғанын көрсетеді. Округтар биліктегілер үшін қауіпсіз аймақтарға айналды, бұл оларды ұлттық саясаттың әсерінен қорғады.
Шошқа етінің баррельдік шығыны
"Шошқаның баррельдік шығыны" – американдық саясатта конгрессмендердің немесе сенаторлардың Сенаттағы немесе Палатадағы комитеттердегі лауазымын өздерінің округтеріне немесе штаттарына федералдық қаржыны бөлу үшін пайдаланып, осылайша өздерінің туған жерлеріне бизнесті және инвестицияларды тартуына сипаттама беретін термин. Бұл процеске "шошқа етін үйге әкелу" дейді. Бұл олардың қолдаудың берік негізін құруына мүмкіндік береді, соның арқасында сайлаушылардың көңіліне ұнап, өздерінің лауазымын сақтап қалады, лауазымды өзінің жалғасуын қамтамасыз ету үшін пайдаланады. Бұл қаражатты бөлу көбінесе қаржылық бөлуге тікелей қатысы жоқ, бірақ қабылдануы мүмкін заңдарға "шошқа етін" қосатын түзетулер арқылы жүзеге асырылады, осылайша бөлу кепілдендіріледі. Саяси комментатор Майкл Дж. Малбин Конгресс "Мен сенің шошқаңды қолдаймын, егер сен менің шошқаңды қолдасаң" синдромынан зардап шегеді және Конгресс қаражатты бөлу тәсілін түбегейлі өзгертпесе, шошқа етін жою қиын болады деп мәлімдеді. Кейбір саясаткерлер шошқа етіне қатысты қатал ұстаным танытады.
21-ші ғасырдың басындағы шошқа етін баррельге жұмсауға тырысқан мысал – Гравина аралы көпірі, Аляскадағы жоспарланған көпір, ол "ең бір жерге салынған көпір" ретінде ұлттық назарды өзіне тартқандықтан, оған бөлінген қаражат алынып тасталды.
Конгресс мандаттарының шектелуі
Конгрессмендерге мерзімдік шектеулерді қолдану 104-ші Конгресс кезінде "Азаматтық заң шығарушы актіде" Конституцияға түзету ретінде ұсынылды, бұл конгрессмендерді 6 екі жылдық мерзімге шектеуді көздеді. Бұл заң Палатада 227–204 дауыспен қабылданбады: 227 дауыс жеткіліксіз болды, себебі Конституцияға ұсынылатын түзетуге 290 дауыспен үштен екі көпшілік дауыс қажет. Конгресс мүшелерінің мерзімдерін шектеуді енгізу ұзақ мерзімді перспективада сайлаудағы артықшылықты жоғарлатуға кедерес болар еді; алайда, бұл шара қайта сайлануға құқығы бар қолданыстағы депутаттар қатысқан Палата сайлауларында сайлау артықшылығын қысқартуға қаншалықты көмектесер еді, әлі белгісіз. Дегенмен, федералдық деңгейде тек Президенттік лауазымға (Конституцияның 22-ші түзетуіне сәйкес) мерзімдік шектеулер қойылған.
Екі партиялық сайлау реформасы туралы заң
Мәселелерді қорғауға және ірі бизнеске бағытталған БКРА Конгресс салдануына көбірек назар аудару мүмкіндігінен бас тартты. БКРА көрінетін саяси жұмсақ ақшаның қарсы тоқтаусыз өсуімен күресуге бейімделген, ал Конгресс салдануының құрылымдық проблемалары басқа жағдайда жатыр. Басымдықтардың артуының мәселелері кандидаттарға берілетін қатты қаржылық үлестердің өте тепе-теңдігінің болмауынан туындайды және бұл жұмсақ ақшаның көп көлемімен немесе үшінші тараптың мәселелерін қорғауының салдары емес. Қалыпты үстемдіктің үлкен артықшылықтарын ескере отырып, кейбір адамдар саяси құралдар, мысалы жұмсақ ақша және мәселелерді қорғау, қарсыласқа көмектеседі деуі мүмкін, себебі бұл оларға пайдалы болуы және бәсекелестікті азайтуы мүмкін. Осыдан түйсінетіндей, осы баламалы көздерге кедергі келтіру саяси процестің қайта жандануына кері әсер етуі мүмкін. БКРА осындай кедергі ретінде қарастырылуы мүмкін, сондықтан оған қарсылар оны "қалыпты үстемдікті қорғау заңы" деп атады.
Конгресспен бөлінген қаражатқа түзету
Тағы бір мүмкін шешім – АҚШ Конституциясына ұсынылған түпнұсқа бірінші түзетуді ратификациялау болар еді. Конгресс үлестіруі туралы түзету бастапқыда Конституцияға ұсынылған он екі түзетудің біріншісі ретінде қарастырылған және 1789–1791 жылдары бір штаттың ратификациясына жақын болды, бірақ содан бері ешбір штат ратификацияламаған.
Оң даму ретінде бұрынғы лауазымдағы артықшылықтың артуы
Кейбір келтірілген түсіндірулер, атап айтқанда, Конгресс мүшелерінің тәжірибесі мен тұрақтылығының артуы. Заң шығарушылардың ұзақ жылдар бойы жұмыс істеуі, кейбіреулеріне үкіметтік бағдарламалардың күрделі техникалық жақтарын бақылауда сарапшы болуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, қайта сайлануы дерлік кепілдік берілген депутаттар, сайлау науқанына емес, шынымен жемісті заңдар қабылдауға көбірек назар аудара алады.
Жазбаша дереккөздер
Алфорд, Джон Р. және Дэвид В. Брейди. 1993 жыл. "АҚШ Конгресінің сайлауларындағы жеке және партиялық үстемдік, 1846–1990 жж." "Конгресс қайта қарастырылды", 5-ші басылым, Л.С. Додд және Б.И. Оппенгеймерлердің редакциясымен. Вашингтон, округ Колумбия: Congressional Quarterly. Бартелс, Ларри М. 2000 жыл. "Партиялық белсенділік және дауыс беру мінез-құлқы, 1952–1996 жж." American Journal of Political Science 44 (1): 35–50. Кэмпбелл, Джеймс Е. 2003 жыл. "2002 жылғы аралық сайлау: Типикалық па немесе ерекше аралық сайлау?" PS: Political Science and Politics 36 (2): 203–207. Кэмпбелл, Джеймс Е. және Стив Дж. Журек. 2003 жыл. "Конгресс сайлауларындағы бәсекелестіктің төмендеуі және өзгерістер." "Құрама Штаттар Конгресі: Өзгерістер ғасыры", Сунил Ахуджа және Роберт Дьюхирсттің редакциясымен. Колумбус: Огайо штатының университетінің баспасы. Кавер, Альберт Д. және Дэвид Р. Мейхью. 1981 жыл. "Конгресс динамикасы және бәсекелестік сайлаудың төмендеуі." "Конгресс қайта қарастырылды" кітабында, Л. Додд және Б. Оппенгеймерлердің редакциясымен. Вашингтон, округ Колумбия: Congressional Quarterly. Дункан, Филип Д. және Кристин С. Лоуренс. 1995 жыл. "Америкадағы саясат 1996: 104-ші Конгресс." Вашингтон, округ Колумбия: Congressional Quarterly. Эриксон, Роберт С. 1971 жыл. "Конгресс сайлауларында лауазымдағылардың артықшылығы." Polity 3:395–405. Гелман, Эндрю және Гэри Кинг. 1990 жыл. "Лауазымдағылардың артықшылығын бұрмалаусыз бағалау." American Journal of Political Science 34 (4): 1142–64. Хендерсон, Гарри. 2004 жыл. "Үгіт-насихат және сайлау реформасы." Нью-Йорк, Нью-Йорк: Facts on File. Фережон, Джон А. 1977 жыл. "Конгресс сайлауларындағы бәсекелестіктің төмендеуі." American Political Science Review 71 (1): 166–76. Фиорина, Моррис П. 1977 жыл. "Жоғалып бара жатқан маргиналды жағдай: Бюрократия жасады." American Political Science Review 71 (1): 177–181. Джейкобсон, Гэри С. 2000 жыл. "Бақыттың өзгеруі: 1990-жылдардағы АҚШ Өкілдер палатасы сайлауларының трансформациясы." "Өкілдер палатасы сайлауларындағы үзділіктік және өзгеріс", Д.В. Брейди, Дж.Ф. Коган және М.П. Фиоринаның редакциясымен. Стэнфорд, Калифорния: Стэнфорд университетінің баспасы. Кит, Брюс Е., Дэвид Б. Магелби, Кандис Дж. Нельсон және т.б. 1992 жыл. "Тәуелсіз сайлаушы туралы миф." Беркли: Калифорния университетінің баспасы. Левитт, Стивен және Кэтрин Вольфрам. 1997 жыл. "АҚШ Өкілдер палатасындағы лауазымдық артықшылықтардың көздерін бөліп қарау." Legislative Studies Quarterly 22: 45–60. Малбин, Майкл Дж., Энн Х. Бедлингтон, Роберт Г. Боатрайт және т.б. 2003 жыл. "Реформадан кейінгі өмір: Екі партиялық сайлау реформасы саясатпен кездескенде." Ланхам, Мэриленд: Rowland & Littlefield. Мейхью, Дэвид Р. 1974 жыл. "Конгресс сайлаулары: Жоғалып бара жатқан маргиналды жағдай." Polity 6:295–317. Пастин, Иван, Тувана Пастин және Пол Редмонд. 2012 жыл. "АҚШ Сенатындағы жаңадан сайланғандардың сапалық артықшылығы және сайлаудағы тұрақсыздық." University College Dublin Economics Working Paper WP12/18. Пэйн, Джеймс Л. 1980 жыл. "1936–1976 жж. Өкілдер палатасының мүшелерінің жеке сайлау артықшылығы." American Politics Quarterly 8: 465–82. Смит, Брэдли А. 2001 жыл. "Сөз бостандығының жоқтығы: Сайлау қаржы реформасының ақымақтығы." Принстон, Нью-Джерси: Princeton University Press.