Кіріспе
Француз математигі және астрономы Пьер Эригон (латынша Petrus Herigonius) (1580–1643) – француз математигі және астрономы. Баск тайпасынан шыққан Херигон өмірінің көп бөлігін Парижде дәріс беріп өткізді.
Pierre Hérigone (Latinized as Petrus Herigonius) (1580–1643) was a French mathematician and astronomer. Of Basque origin, Hérigone taught in Paris for most of his life.
Шығармалары
Херигонедің тек бір ғана еңбегі бар екені белгілі: Cursus mathematicus, nova, brevi, et clara methodo demonstratus, per notas reales et universales, citra usum cujuscunque idiomatis intellectu faciles (Парижде 1634-1637 жылдар аралығында алты томдық түрінде жарық көрген; 1644 жылы екінші басылымы шыққан), француз және латын тілдерінде жазылған элементар математиканың жинағы. Бұл еңбек математикалық және логикалық белгілер жүйесін енгізді. «Херигон осы алты томдық еңбекте көптеген жаңа белгілерді енгізгендіктен, кейбіреулер оның мақсаты тиімді математикалық мәтін емес, осы белгілерді енгізу болған» деседі. Флориан Кажори бұл шығармада «белгілердің маңыздылығын толық мойындау және белгілердің толық жиынтығын енгізуге деген аса ынта» бар екенін жазды. Ол төмендегі белгіні де, «кемде» дегенді білдіру үшін «<» белгісін де қолданған. Сондай-ақ, перпендикулярлықты көрсету үшін кері «Т» белгісін (⊥) енгізді. Экспоненталардың белгісіне келетін болсақ, Херигон a, a2, a3 және т.б. деп жазған (дегенмен, бүгінгідей сандар жоғары қойылмаған). Херигон сонымен қатар ұзын сандарды есте сақтау үшін әріптер алфавитін жасады, онда әртүрлі сандарға фонемалар тағайындалды, ал дауысты әріптерді жаттаушы өзі қосты: 1 (t, d), 2 (n), 3 (m), 4 (r), 5 (l), 6 (j, ch, sh), 7 (c, k, g), 8 (f, v, ph), 9 (p, b), 10 (z, s). (Херигонның жад жүйесі туралы мақаланы қараңыз). Херигонның еңбегінде математикалық терминдердің ең алғашқы жазбалары кездеседі. Параллелипипедон, параллелепипедтің ескі түрі, 1570 жылғы ағылшын тіліндегі еңбекте пайда болады. Ал Херигон өзі параллелепипедум сөзін қолданған.
Hérigone may have been the first to introduce the mathematical symbol to express an angle. He used both the symbol below and recorded the use of "<" as a symbol denoting "less than." He also introduced the upside down "T" symbol (⊥) to express perpendicularity. In regards to the notation for exponents, Herigone wrote a, a2, a3, etc. (though the numerals were not raised, however, as they are today). Hérigone also created a number alphabet for remembering long numbers in which phonemes were assigned to different numbers, while the vowels were supplied by the memorizer: 1 (t, d), 2 (n), 3 (m), 4 (r), 5 (l), 6 (j, ch, sh), 7 (c, k, g), 8 (f, v, ph), 9 (p, b), 10 (z, s). (see article Herigone's mnemonic system). In Hérigone's work, we find the earliest written examples of mathematical terms. Parallelipipedon, an archaic form of parallelepiped, appears in an English work dated 1570. Hérigone himself used the spelling parallelepipedum.
Херигон және камера обскура
Cursus mathematicus еңбегінде Херигон камера обскураны тостақан тәрізді сипаттаған (6-тарау, 113-бет). Херигон өзінің тостақанын бейнелемеген, бірақ Иоганн Захн оның дизайнын Oculus Artificialis Teledioptricus Sive Telescopium (1685 ж.) еңбегінде суреттеген. Херигонның тостақан камера обскурасы, ең бастысы жаңалық ретінде, ішімдік ішкенде басқаларды тыңдауға мүмкіндік беретіндей етіп жасалған. Құрылғының 45 градус бұрышты айнасында линзаға арналған әсем ойық болған. Тостақанның ішінде суреттерді көруге болатын шыныдан жасалған тостағы бар еді. Қақпағының үстіңгі жағында үлкейту линзасы орналасқан. Бұл ас үстіндегі тыңдау құрылғысының линзасы мен айнасы тостақан сабының түбіне орналасқан және тостақанның ішіндегі матадан жасалған экранға нақты уақыт суретін проекциялауға арналған.
Комитеттің жұмысы
Херигон бірнеше ғылыми комитеттерде қызмет етті, оның ішінде Жан Батист Мориннің Айдың қозғалысы арқылы бойлықты анықтау схемасының практикалықтығын бағалау үшін құрылған комитет те болды. Бұл комитет мүшелерінің арасында Этьен Паскаль және Клод Мидорге де бар еді. Ол Парижде дүние салды. Ай бетіндегі Херигоний кратері оның құрметіне аталған.