Кіріспе

Француз математигі және астрономы Пьер Эригон (латынша Petrus Herigonius) (1580–1643) – француз математигі және астрономы. Баск тайпасынан шыққан Херигон өмірінің көп бөлігін Парижде дәріс беріп өткізді.

Шығармалары

Херигонедің тек бір ғана еңбегі бар екені белгілі: Cursus mathematicus, nova, brevi, et clara methodo demonstratus, per notas reales et universales, citra usum cujuscunque idiomatis intellectu faciles (Парижде 1634-1637 жылдар аралығында алты томдық түрінде жарық көрген; 1644 жылы екінші басылымы шыққан), француз және латын тілдерінде жазылған элементар математиканың жинағы. Бұл еңбек математикалық және логикалық белгілер жүйесін енгізді. «Херигон осы алты томдық еңбекте көптеген жаңа белгілерді енгізгендіктен, кейбіреулер оның мақсаты тиімді математикалық мәтін емес, осы белгілерді енгізу болған» деседі. Флориан Кажори бұл шығармада «белгілердің маңыздылығын толық мойындау және белгілердің толық жиынтығын енгізуге деген аса ынта» бар екенін жазды. Ол төмендегі белгіні де, «кемде» дегенді білдіру үшін «<» белгісін де қолданған. Сондай-ақ, перпендикулярлықты көрсету үшін кері «Т» белгісін (⊥) енгізді. Экспоненталардың белгісіне келетін болсақ, Херигон a, a2, a3 және т.б. деп жазған (дегенмен, бүгінгідей сандар жоғары қойылмаған). Херигон сонымен қатар ұзын сандарды есте сақтау үшін әріптер алфавитін жасады, онда әртүрлі сандарға фонемалар тағайындалды, ал дауысты әріптерді жаттаушы өзі қосты: 1 (t, d), 2 (n), 3 (m), 4 (r), 5 (l), 6 (j, ch, sh), 7 (c, k, g), 8 (f, v, ph), 9 (p, b), 10 (z, s). (Херигонның жад жүйесі туралы мақаланы қараңыз). Херигонның еңбегінде математикалық терминдердің ең алғашқы жазбалары кездеседі. Параллелипипедон, параллелепипедтің ескі түрі, 1570 жылғы ағылшын тіліндегі еңбекте пайда болады. Ал Херигон өзі параллелепипедум сөзін қолданған.

Херигон және камера обскура

Cursus mathematicus еңбегінде Херигон камера обскураны тостақан тәрізді сипаттаған (6-тарау, 113-бет). Херигон өзінің тостақанын бейнелемеген, бірақ Иоганн Захн оның дизайнын Oculus Artificialis Teledioptricus Sive Telescopium (1685 ж.) еңбегінде суреттеген. Херигонның тостақан камера обскурасы, ең бастысы жаңалық ретінде, ішімдік ішкенде басқаларды тыңдауға мүмкіндік беретіндей етіп жасалған. Құрылғының 45 градус бұрышты айнасында линзаға арналған әсем ойық болған. Тостақанның ішінде суреттерді көруге болатын шыныдан жасалған тостағы бар еді. Қақпағының үстіңгі жағында үлкейту линзасы орналасқан. Бұл ас үстіндегі тыңдау құрылғысының линзасы мен айнасы тостақан сабының түбіне орналасқан және тостақанның ішіндегі матадан жасалған экранға нақты уақыт суретін проекциялауға арналған.

Комитеттің жұмысы

Херигон бірнеше ғылыми комитеттерде қызмет етті, оның ішінде Жан Батист Мориннің Айдың қозғалысы арқылы бойлықты анықтау схемасының практикалықтығын бағалау үшін құрылған комитет те болды. Бұл комитет мүшелерінің арасында Этьен Паскаль және Клод Мидорге де бар еді. Ол Парижде дүние салды. Ай бетіндегі Херигоний кратері оның құрметіне аталған.