Кіріспе

Жан Сибелиусдің төрт тондық поэмадан тұратын циклі.

Лемминкяйнен сюитасы, немесе дәлірек айтқанда, Калеваладан төрт аңыз, Op. 22 – фин композиторы Жан Сибелиус 1896 жылы аяқтаған оркестрге арналған төрт тондық поэмадан құралған жиынтық. Бұл туынды алғашқыда мифологиялық сюжетке негізделген "Venen luominen" (Кеме жасау) операсы ретінде жоспарланған, бірақ кейіннен сюита түрінде жазылды. Мұнда желілі баяндама бар: Калеваладан алынған батыр Лемминкяйненнің ерліктері суреттеледі, ал Калевала – халықтық, мифологиялық және эпикалық поэзия жинағы. Екінші тондық поэма, Туонела аққуы, жеке оркестрлік туынды ретінде кең танымал.

Тарих

Бұл шығарма бастапқыда Сибелиус бұл идеядан бас тартып, төрт бөлімнен тұратын музыкалық туындыға айналдырғанға дейін мифологиялық опера ретінде жоспарланған. Алайда, композитор премьерадан кейін жақын арада алғашқы екі бөлімін алып тастады, олар 1935 жылға дейін орындалмады және сюитаның жарияланған ноталарына қосылмады. Сибелиус 1939 жылы түпкілікті өңдеулер жасағанда бөлімдердің ретін өзгертті, "Туонеланың аққуы" екінші, ал "Лемминкайнен Туонелада" үшінші орынға қойылды. Сибелиус ноталарды 1897 және 1939 жылдары қайта қарады.

Қозғалыстар

Лемминкайнен мен Арал қыздары Калеваланың 29-шы ("Жеңістер") әніне негізделген, онда Лемминкайнен аралға сапар шегіп, ондағы көптеген әйелдерді баурап алады, содан кейін аралдағы ер адамдардың ашуынан қашып кетеді. Бұл шығарма Лемминкайнен мен Саари қыздары деп те аталады, Саари – фин тілінде «арал» деген сөз. Туонеланың құсы – төрт симфониялық поэманың ең танымал туындысы және оркестрлік бағдарламаларда жиі жеке орындалады. Онда көрнекті кор англез солисі бар. Музыка Туонела, өлілер аралының төңірегінде жүзген мистикалық құстың әдемі бейнесін жасайды. Лемминкайненге қасиетті құсты өлтіру міндеті жүктелген, бірақ жолда ол уланған жебемен атылып, өзі де қайтыс болады. Туонеладағы Лемминкайнен 14-ші ("Елк, жылқы, құс") және 15-ші ("Қайта тірілу") әндеріне негізделген. Лемминкайнен Туонелаға, өлілер еліне, Туонеланың құсын ату үшін, Солтүстік елінің билеушісі Лухидің қызын әйел ретінде алу мақсатымен барады. Алайда, Солтүстік елінің соқыр адамы Лемминкайненді өлтіреді, оның денесі өзенге тасталып, кесіледі. Лемминкайненнің анасы оның өлімі туралы біліп, Туонелаға сапар шегіп, оның дене мүшелерін тауып, қайта жинап, оны тірілтеді. Лемминкайненнің оралуы: Партитурадағы оқиға желісі шамамен 30-шы әннің ("Пакканен") соңымен сәйкес келеді, онда шайқастағы оқиғалардан кейін Лемминкайнен үйіне қайтады.

Аспаптар

Сюита екі флейтаға (әрқайсысы пикколоны да орындайды), екі гобойге (біреуі – кор английскийді орындайды), екі кларнетке (біреуі – бас кларнетке ауысады), екі фагонға, төрт валторнаға (E және F тондары), үш трубаға (E және F тондары), үш тромбонға, тубаға, литавраға, үшбұрышқа, бас барабанға, тарелкаларға, тамбуринге, глокеншпильге, арфаға және скрипкалар тобына арналған.

Жазбалар

Lemminkäinen және Аралдың қыздары, сондай-ақ Lemminkäinen-нің оралуы шығармаларының түпнұсқалық жазбаларын Осмо Вэнска мен Лахти симфониялық оркестрі жасаған (BIS CD 1015). Толық суитаның басқа жазбалары: Лейф Сегерстам жетекшілігімен Хельсинки филармониялық оркестрі, Окко Каму жетекшілігімен Хельсинки радиосы симфониялық оркестрі, Неме Ярви жетекшілігімен Гетеборг симфониялық оркестрі, Евгений Орманди жетекшілігімен Филадельфия оркестрі, Эса Пекка Салонен жетекшілігімен Лос-Анджелес филармониялық оркестрі, сэр Колин Дэвис жетекшілігімен Лондон симфониялық оркестрі және Петри Сакари жетекшілігімен Исландия симфониялық оркестрі.