Кіріспе
Мемлекеттік мектеп оқушылары үшін мектептен тыс діни білім беру
Америка Құрама Штаттарының мемлекеттік мектеп жүйесінде, «босатылған уақыт» немесе «еркін уақыт» деп аталатын мектеп сағатының бір бөлігі, әдетте күніне немесе аптасына бір сағат, оқушылардың мектептен тыс жеке діни білім алуы үшін бөлінеді. Қиындықтар болғанымен, бұл тұжырым сақталды және нақты іске асырылды, ата-аналары келісім берген оқушыларға діни оқытуға қарсылық білдіруге тыйым салынды, ыңғай жасауға рұқсат берілді, бірақ мемлекеттік қаржыландырудан бас тартылды.
Ерте тарих
Құрама Штаттарда оқудан босату идеясы алғаш рет 1905 жылы Нью-Йорк қаласында өткен мектеп конференциясында талқыланды. Ұсыныс бойынша, мемлекеттік бастауыш мектептер аптасына бір күн, сенбі күнінен басқа, жабылуы керек еді, сонда ата-аналар балаларына мектептен тыс жерде діни білім беруге мүмкіндік алатын еді. Бұл идеяны 1914 жылы білім беруші және Индиана штатының Гари қаласы мектеп округінің директоры Уильям Альберт Уерт іске асырды. Уерттің бастапқы жылдарында 600-ден астам студент кампустан тыс діни білім алуға қатысты. Көптеген бағдарламалар мектеп аумағынан тыс өткізілді, ал мемлекеттік мектеп жүйесі онда оқытылатын діни бағдарламаларға қатыспады. Оқудан босату жылдам дами бастады. 1922 жылы бағдарлама 23 штатта қолданысқа енді. 200 мектеп округінен шамамен 40 мың оқушы мұндай бағдарламаларға қатысты. 1932 жылы 30 штат 400 қалалық округте бағдарламаларды іске қосты, онда 250 мың оқушы тіркелді. 1942 жылы 46 штатта 1,5 миллион оқушы қатысты. 1947 жылы 2 миллион оқушы 2200 қалалық округте тіркелді, бұл оқудан босатудың ең жоғары көрсеткіші болды. 12 штат оқудан босату бағдарламаларына жол ашатын заңдар қабылдады.
Құқықтық дау
1945 жылы Вашти Макколлум Иллинойс штатының Шампейн қаласындағы мемлекеттік мектептер ауданына қарсы сотқа шағымданып, іс қозғады. Макколлум – ауданның бір оқушысының анасы. Макколлумның талапнамасында оның сегіз жасар ұлы мектеп қызметкерлері тарапынан мәжбүрлеуге және оқшаулануға ұшырағаны айтылды, себебі оның отбасы мектептегі діни білім беру бағдарламасына қатысудан бас тартқан. Шампейн ауданындағы діни оқыту Шампейннің мемлекеттік мектептеріндегі сыныптарда, мектеп сағаттары ішінде жүзеге асырылды және жергілікті діни ұйымның мүшелерімен, мектеп басшылығының келісімімен жүргізілді. Макколлумның талапнамасында мемлекеттік мектептердің меншігінде, мектеп сағаттарында өткізілетін діни оқыту АҚШ Конституциясын бұза отырып, дін құруға тең болады және Конституцияның он төртінші түзетуінің тең қорғау ережесін бұзады деп көрсетілді. Штаттың округтік соты да, жоғары апелляцияда Иллинойс Жоғарғы Соты да Макколлумға қарсы шешім шығарды. Бірақ 1948 жылы АҚШ Жоғарғы Соты 8:1 есебімен Макколлумның пайдасына шешім шығарып, төменгі соттардың шешімін жоққа шығарды. Ол Шампейн бағдарламасының конституцияға қайшы екенін, себебі ол мемлекеттік міндетті білім беру жүйесін діни доктринаны оқытуға жәрдемдесу үшін пайдаланды және мемлекеттік қаржымен қамтамасыз етілген мектеп ғимараттары қолданылды деп шешті. Осы шешімнен кейін, Макколлум v. Білім беру кеңесі ісінен кейін, елі бойынша босатылған уақыт сабақтарының саны 12 пайызға төмендеді.
Мосс Спартанбург округінің 7-мектеп ауданына қарсы
2012 жылы АҚШ-тың төртінші апелляциялық округтік соты «Мосс против Спартанбург округінің жетінші мектеп ауданы» ісінде Оңтүстік Каролина мектеп ауданының діни ұйымға қатысты жеке мектеп арқылы академиялық кредит беру тәжірибесін қолдады. Сот «Зорах» ісінің заңды күшінде екенін қайта айта келе, «Босатылған уақыт» бағдарламалары және олар үшін алынған академиялық кредиттер – ата-аналардың балаларына қандай білім беруді таңдау құқығын қамтамасыз ету екенін мәлімдеді. Сот мынаны анықтады:
Мемлекеттік дін құруға емес, мемлекеттік мектептердің трансферт кредиттерін (діни кредиттерді қоса алғанда) қабылдауы мемлекеттік және жеке, зайырлы және діни баламалар арасындағы нақты таңдауды логикалық тұрғыдан қолдайды.
Бүгін
Қазіргі таңда балабақшадан жоғары мектепке дейінгі шамамен 1000 босатылған уақыт бағдарламасы іске қосылған, оларда 250 000 оқушы білім алып жатыр. Кейбір аймақтарда, оның ішінде Юта штатындағы көптеген мемлекеттік мектеп округтерінде, босатылған уақыт бағдарламалары оқушыларға күн сайынғы сабақ кезеңін ұсынады, оны сабақтан тыс діни білім алу үшін пайдалануға болады.
Христиандық білім беру бағдарламалары
Көп конфессиялы христиан ұйымы, бүкіл елде "Босатылған уақыт Библия білімін" қолдайтын – School Ministries, Inc. Ол 1990 жылы жергілікті қауымдастықтарға "Босатылған уақыт Библия білімін" құруға көмектесу және қолданыстағы бағдарламаларға қолдау көрсету үшін бірлестік ретінде құрылды. Бастапқыда Оңтүстік Каролинаға бағытталған болғанымен, School Ministries көп ұзамай RTBE қызығушылықтарына жауап беру, құқықтық мәселелерді шешу, ұлттық деңгейде танымалдылығын арттыру және зерттеу қажеттіліктерін қанағаттандыру бойынша ұлттық рөлге ие болды. 2003 жылдан бері School Ministries қамтылған оқушылар саны жыл сайын 10%-ға өсуде. 2006 жылы School Ministries Оңтүстік Каролинада жоғары сынып оқушыларына "Босатылған уақыт" бойынша академиялық кредит беруге мүмкіндік беру үшін бастама көтерді. Бұл заң қазір "Босатылған уақыт кредиті туралы заң" деп аталады. School Ministries бұл жұмысты 2014 жылы Огайо штатында жалғастырды. Осы уақыттан бері тағы бірнеше штат мектептерге "Босатылған уақыт" үшін академиялық кредит беруге рұқсат берді, оның ішінде үш штат заңнамалық жолмен (Алабама, Теннесси және Индиана), ал біреуі әкімшілік заңмен (Юта) жүзеге асырылды.
Соңғы күндердің қасиеттілері білім беру бағдарламалары
Бір ерекше үлкен топ – діни білім алу үшін уақыт бөліп оқитын Әйгілі Ыстамұраттар (Latter-day Saints) студенттері. Көптеген Әйгілі Ыстамұраттардың тоғызыншыдан он екінші сыныпқа дейінгі оқушылары апта ішіндегі діни сабақтарға, "Семинария" деп аталатын сабақтарға қатысады. АҚШ-тың батысында, мысалы Айдахо және Юта штаттарында, Әйгілі Ыстамұраттар семинариясының ғимаратын мемлекеттік жоғары мектептерге жақын жерде табуға болады, кейде тікелей іргелес орналасқан. Мұндай жағдайларда, Әйгілі Ыстамұраттар студенттері мемлекеттік мектептен бір сабаққа босатылып, сол уақытты семинарияда оқиды. Көптеген студенттердің босатылған уақытты пайдалануы семинарияда мемлекеттік мектеп сабақтарына сәйкес алты немесе жеті сабақ өткізілуіне мүмкіндік береді.