Кіріспе
Оңтүстік Африкалық іздеу және жою операциясы. "Seiljag" операциясы – Оңтүстік Африканың 32-ші батальонының Намибия Халықтық Азаттық Армиясына (PLAN) қарсы 1976 жылдың қарашасынан 1977 жылдың наурызына дейін Оңтүстік Африка шекара соғысы кезінде жүргізген іздеу және жою операциясы. Бұл операция 1976 жылдың қарашасынан 1977 жылдың наурызына дейін, негізінен Ангола шекарасына параллель орналасқан және Оңтүстік Африка қауіпсіздік күштері бақылап жүрген Яти аймағында өткізілді. Ақпан айына қарай шайқастар күшейіп, Ангола аумағына он төрт шақырымға дейін ықпалдасты. Төрт айдың ішінде 32-ші батальон PLAN-ның екі бөлімін жойды, үшінші шекаралық шабуылды тойтарды және үш жауынгерлік базаны қиратты. PLAN рейдтерінде қолдануға арналған минометтік оқ-дәрілер мен RPG-7 снарядтарымен қатар, он тоғыз партизанның денесі табылды. "Seiljag" операциясы – сол кезде 32-ші батальонның қатысқан ең ірі операцияларының бірі болды, онда үш жүзге дейін көтерілісшімен қақтығыстар болды. Екі тараптың да шығыны салыстырмалы түрде аз болды.
Operation Seiljag was a South African 32 Battalion search and destroy campaign conducted against the People's Liberation Army of Namibia (PLAN) from November 1976 to March 1977, during the South African Border War. It was carried out from November 1976 to March 1977 largely on the Yati Strip, a region patrolled by South African security forces parallel to the Angolan border. By February, the fighting had intensified and shifted to about fourteen kilometres into Angola. In the course of a four month period 32 Battalion had eliminated two PLAN sections, repelled a third incursion across the border, and destroyed three militant bases. The bodies of nineteen guerrillas were recovered, in addition to a cache of mortar bombs and RPG 7 projectiles intended for use on PLAN raids. Operation Seiljag was one of the largest actions involving 32 Battalion at that point, involving firefights with up to three hundred insurgents. Casualties were relatively light on both sides.
Әскери жағдай
Оңтүстік Африка 1966 жылдан 1989 жылға дейін Оңтүстік-Батыс Африкада ұзақ және қатал қарсы көтеріліс соғысына қатысты, бұл ел Намибия ретінде тәуелсіздік алғанға дейін болды. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, Оңтүстік Африка үкіметі ерекше қиын жағдайда болды: Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін жақын арада берілген Ұлттар Лигасының мандаты негізінде Оңтүстік-Батыс Африканы басқаруын жалғастыру халықаралық деңгейде заңсыз, жалған отаршылдық басып алу деп есептелді. Оңтүстік Африка мандатына нәсілдік апартеид саясатын таңуы үшін де сынға ілікті, бұл наразылық тудырып, марксистік Оңтүстік-Батыс Африка Халық Ұйымының (SWAPO) көтерілісіне ықпал етті. SWAPO Оңтүстік Африканың барлық әскери және жарымәскери күштерін шығарып, сайлауды қадағалау үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының көпұлтты миссиясымен алмастыруды талап етті. Сонымен қатар, ол сол кезде Оңтүстік Африканың ажырамас бөлігі саналған Уолвис-Бейдің берілуін қажет етті. 1975 жылы көршілес Анголада португалдық отаршылдық биліктің құлауы SWAPO-ның әскери қанаты – Намибияның Халықтық Азаттық Армиясының (PLAN) мүшелеріне оңтүстік шекараға жақын Ангола аумағындағы бекіністерді алдыңғы операциялық база ретінде пайдалануға мүмкіндік берді. Оңтүстік Африка Қорғаныс күштері (SADF) көп ұзамай жүздеген жақсы қаруланған партизандардың шекара арқылы өтіп келуімен күресуге мәжбүр болды. Тек қорғаныс позициясын қабылдағысы келмей, Оңтүстік Африканың патрульдік тобы PLAN жасақтарын нысандарына жеткенге дейін тоқтату үшін Анголаға кіре бастады. Адам күшінің тапшылығын шешудің уақытша жолы SADF-тің қара және аралас терілі әскерлерді жалдауы арқылы пайда болды. Жауынгерлік рөлде қара терілі әскерлерге қызмет етуге рұқсат берген алғашқы Оңтүстік Африка армиясының бөлімі полковник Ян Брейтенбах басқарған 32-ші батальон болды. Брейтенбах Анголаның солшыл үкіметіне қарсы қарулы топ – Анголаның Демобилизацияланған Ұлттық Азаттық Фронтына адал бірқатар партизандарды Оңтүстік-Батыс Африкаға қашуға шақырды. Одан кейін ол оларды қайта оқытуға, қайта жабдықтауға және оңтүстік африкалық офицерлер басқаратын жаңа жауынгерлік бөлімге айналдыруға бұйрық берді. Оның ерекше басшылығымен батальонға Ангола шекарасынан солтүстікке қарай шамамен 50 шақырымдық аймақта PLAN-ның еркін қозғалысын шектеу міндеті жүктелді. 32-ші батальонның PLAN-мен алғашқы қақтығысы 1976 жылдың 17 мамырында Анголаның Кахана Хангадимадан оңтүстікке қарай болды, онда партизандар түнде бөлімнің мүшелері мен Оңтүстік Африканың арнайы күштерінің лагеріне шабуыл жасады. Көтерілісшілер ауыр шығынға ұшырап, шегінді, ал Оңтүстік Африка взводы бірнеше аптадан кейін қосымша байланыссыз өз базасына оралды.
Кіріспе
1976 жылдың қарашасында полковник Брейтенбах Оңтүстік-Батыс Африкаға ПЛАН-ның енуін болдырмау мақсатындағы екінші орналасу бұйрығын шығарды. Брейтенбах ПЛАН бастамашылықты қолында ұстағанын мойындады және оны агрессивті алдын ала соққы стратегиясымен тартып алуға ниеттенді. Ованболандтағы САДФ басшылығына немесе арнайы күштер штабына кезекпен бағынышты 32-ші батальонның бірнеше взводы Яти жолағын және айналасындағы аймақты ПЛАН лагерьлерін табу үшін тексеруге тиіс болды. Осы операцияға бөлінген ең аз мерзім үш айды құрады. Яти жолағы – Ангола шекарасына параллель, бір шақырым оңтүстікке қарай орналасқан, САДФ тазартқан аймақ. Взводтар әдетте азық-түлік пен оқ-дәрінің шектеулі көлемін тасымалдайтын көліктермен осы жерге жеткізілді. Операторлар өздері таңдаған жерге негізгі жабдықтарын жасырып, кедергісіз қарауылдарын жалғастырды. Жасырылған жабдыққа адамға зиян келтіретін миналар қойылды. ПЛАН аймақта көп болды: орналасу кезінде кем дегенде бір топ су іздеп жүрді. Басқа көтерілісшілер жиі Оңтүстік-Батыс Африкадан Анголаға өтіп, жабдықталып қайта оралатын. Олар Ангола азаматтарымен байланыста болды.
Операция
26 қарашада 32-батальонның бірінші взводы Чана Онамбунгының шетіндегі су қоймасында алты PLAN партизанын байқады. Бұл шекарадан оңтүстікке қарай үш шақырымда, Оңтүстік-Батыс Африка аумағында орналасқан еді. Оңтүстік Африкалықтар тізім бойынша орналасып, күдікті әскерилерге 50 метрге дейін жақындағаннан кейін атыс ашты. Көтерілісшілер қарсылық көрсетпеді, батысқа қарай қашты. Бір сағаттан соң олар солтүстік-батыстағы екінші взводқа кездейсоқ соқтығысты. Көтерілісшілер Оңтүстік Африкалықтардың лагеріне кіргенде қаза тапты. Екі взвод командирі байланысқа шығып, бір топқа тап болғандықтарын жорамалдады. Желтоқсанның ортасында полковник Брейтенбахтың інісі Клоэте, "Санди Таймс" газетінің тілшісі Оңтүстік-Батыс Африкаға соғыс туралы мақала жазу үшін келді. Ол операциялық аймақты көруге рұқсат сұрады және 32-батальонның атын немесе орналасқан жерін жарияламаса, іс-қимыл кезінде суретке түсіруге рұқсат алды. Клоэте 23 желтоқсанда мүмкіндік алды, Оңтүстік Африкалық әскерлерінің конвойы Овамболандқа күдікті іздерді байқағанда. 32-батальонның мүшесі Тони Виера Анголаға екі шақырымдай із кешіп, Чапа-Лупаледен солтүстікке қарай азаматтармен араласып жүрген жеті көтерілісшіні байқады. Оның взводы елді мекеннің шетіне жақындап, партизандарға жетпіс метрге дейін жетті. Соңынан болған атыста жеті адамның алтауы қаза тапты. Клоэте Брейтенбах Йоханнесбургке оралғаннан кейін оқиға туралы эксклюзивті баяндама жариялады. Бұл 32-батальонның алғаш рет жария түрде суретке түсірілуі болды. Рождество күні PLAN 32-батальонның тағы бір взводына, шекарадан оңтүстікке қарай бір шақырым жерде шабуыл жасады. Партизандар ешқандай шығынсыз шекарадан кері қайтарылды, ал 1977 жылдың қаңтары оқиғасыз өтті. 19 ақпанда Оңтүстік Африкалықтар күдікті іздерді анықтады, көп ұзамай сол күні кешке екі взвод полковник Брейтенбахтың жетекшілігімен Анголаға кірді. Толы ай жақсы көрінуді қамтамасыз етті, жеткілікті түнгі көру құралдары болмаса да, Брейтенбахтың әскері мақсатты топты су қоймасының жанында анықтай алды. Көтерілісшілер күтпеген күшпен қарсы соғысып, 32-батальонның әскеріне қаза таптырып, қашып кетті. Соңғы ұрыстан кейін екі көтерілісшінің денесі және 5 PG 7V зымыраны мен 6 60 мм минометтік оқтан тұратын қару-жарақ қоймасы табылды. 32-батальон PLAN-ның алдыңғы базаларын белсенді түрде іздеуге кіріскенде, эпизодтық қақтығыстар туралы хабарлар келе берді. Біріншісі 22 ақпанда Чана Хеномбе маңында, ауылдан оңтүстік-шығысқа қарай екі шақырым жерде табылған. 32-батальонның взводы лагерьтің траншеялық желісіне тап болды, ал шамамен 100 көтерілісші RPG 7 және жеңіл қарумен оқиға орнына келді. Взвод сонымен қатар қатты минометтік атысқа түскенін хабарлады. Он минуттық атыстан кейін көтерілісшілер бұтаға қашып, тарап кетті. Лейтенант Геррит "Герт" Кеулдер басқарған екінші взвод 1 наурызда Чана Мамуандиді де тексерді. Олардың патрулі PLAN патрулімен байланысқа түсті, ол дереу бұрылып, қашып кетті. Жеті күннен кейін 32-батальон Чана Хангадиманы да қарап шықты, бірақ жаудың белгісі табылмады. Келесі күні түскі уақытқа дейін взводтар қарсылықсыз Чана Хеномбе шетін аралап өтті. Кеулдер Нуаталала аймағында PLAN-ның тастап кеткен базасын тауып, оны жойды. Оңтүстік Африкалықтар кешкісін кетуге дайындалып жатқанда, оларға 300-ге жуық көтерілісшінің қарсы шабуылы болды. PLAN тобы лейтенант Кеулдерді қаза қылды, содан кейін шегінді, өздерінің бес денесін қалдырып кетті. Осы кезде PLAN-ның тұрақты ұрыс жүргізуге ниеті не қабілеті болмағаны анық болды, тіпті 32-батальон олардан көп санды және қарулы болған жағдайда да, шабуылдаушылар шамамен он минут ғана атысқан. Содан кейін көтерілісшілер бұтаға қашып кететін. Осыған ұқсас тактика Seiljag соңғы апталарында байқалды. Мысалы, Хуавала өзеніндегі соңғы PLAN базасын жойғанда лейтенант Дес Бурманның взводы бекіністі траншея кешеніндегі партизандардан номиналды қарсылыққа тап болды. Бастапқыда автоматтық оқтармен және RPG-мен жауап бергеніне қарамастан, PLAN көп ұзамай тиімді позициясынан бас тартып, солтүстік-батысқа қарай шегінді. Оңтүстік Африкалықтар траншеяларды қарап шығып, олардың бір жарым метр тереңдікте, диаметрі жүз елу метр жерде орналасқандығын және камуфляждық бункерлермен нығайтылғандығын анықтады. Олардың ішінде Ангола азаматтары да тұрған. Олардың айтуынша, бұл база үш ай бұрын салынған. PLAN-ның ер адамдары күндіз өз егісін күтіп, түнде бункерлеріне қайта оралатын. Наурыздың соңында 32-батальон тағы да жылжуға кірісті, ай соңына қарай взводтар Оңтүстік-Батыс Африкаға қайтып келді, жаңа әскерлермен ауыстырылды. Seiljag операциясы аяқталды.
Салдары
1976 жылдың қарашасы мен 1977 жылдың наурызы аралығында 32-ші батальон кем дегенде 19 көтерілісшіні жойды, мұнда үш сарбаз қаза тапты. Кеулдер лейтенанттан бөлек, 31 желтоқсанда тағы бір ақ оператор, рядовой Кристиан Йоханнес Сварт қаза болды. 19 ақпанда полковник Брейтенбахтың взводының бір сарбазы да шайқаста мерт болды. Көтерілісшілердің қару-жарағын қолға түсіруге келетін болсақ, нәтиже шамалы болды, себебі PLAN-ның көп бөлігі солтүстікке қарайғы қауіпсіз базаларда орналасқан. 1977 жылдың соңында Оңтүстік Африка үкіметі көтерілісшілердің қызметін тоқтату үшін күшті шаралар қабылдауы қажет болды. 1977 жылдың 25 қазанында SADF операциялық аймақта 300 PLAN жауынгері бар екенін және қауіпсіздік күштерімен ай сайын шамамен жүздей қақтығыс болатынын мәлімдеді. Анголада тағы 2000, ал Замбияда Каприви полосасының жанында 1400 PLAN әскері белсенді болды. Блэктің мәлімдемесінен кейін көп ұзамай, 80-нен астам көтерілісшіден тұратын PLAN күштері шекараны кесіп өте алды. SADF мұндай шабуылдар PLAN-ның жартылай конвенциялық қабілетін арттыру және үлкен топтарда әрекет ету стратегиясының белгісі болуі мүмкін деп алаңдады. Он жылдан астам уақыт бойы Оңтүстік Африка шағын, жеңіл қаруланған және салыстырмалы түрде ұйымдаспаған партизандармен күреске негізделген қарсы көтеріліс доктринасына назар аударды. PLAN-ның соғысты күшейту туралы шешімі басымдықтарды өзгертуге мәжбүр етті; «Сейльджаг» сияқты салыстырмалы түрде шектеулі операциялар енді жеткілікті деп есептелмейтін болды. 1978 жылдың 4 мамырында SADF «Рейндер» операциясымен жауап берді, ол Анголаға алғаш рет конвенциялық масштабта әуе және механикалық бөлімшелерді орналастыруды қамтыды. Бұл операцияға 32-ші батальонның бес атқыштар ротасы қатысты. «Сейльджаг» операциясын екі ұқсас іздеу және жою операциясы – «Бакшот» және «Сейльджаг II» ілесуі керек болды.