Кіріспе

Дания мен Норвегияның 1699-1760 жылдар аралығындағы королевасы Шарлотта Амалия Гессен-Кассельдік (1650 жылдың 27 сәуірі – 1714 жылдың 27 наурызы) король Кристиан V-ке үйлену арқылы Дания мен Норвегия королевасы болды. Ол көп саяси ықпалға ие болмаса да, өзінің көптеген иеліктерінде табысты кәсіпкер болды және лютеран емес шетелдік протестанттарды қысымнан қорғады. 1700 жылы Копенгагенді швед әскерлерінен қорғағаны үшін ол халыққа кеңінен танымал болды. 1691 жылы Шарлотта Амалия қаласы оның құрметіне аталды.

Ерте өмір

Шарлотта Амали 1650 жылдың 27 сәуірінде Германияның Гессен штатындағы Кассель қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы Гессен-Кассель ландграфы Вильгельм VI және Бранденбургтың Гедигия Софиясы болды. Анасы Реформация шіркеуінің қатаң діншіліне берілген және саяси тұрғыдан Бранденбургқа бағытталған, осы екі көзқарасты қызы да бөлісті. Ол қаржы, география, неміс, француз және итальян тілдері, сондай-ақ философия саласында жақсы білім алды. Француз тілі оның бағаланатын жазба тілі болды, бірақ ол жақын достарымен неміс тілінде сөйлесетін. 1665 жылы Дания мен Норвегияның тәж мұрагері Кристиан, Дания патшайымы София Амалияның ұйымдастыруымен Шарлотта Амалиямен кездесу үшін Гессенге жіберілді. Патшайым өзі бақылай алатын келінге ие болуды қалаған және реформат шіркеуінің мүшесінің лютерандық Данияда діни оқшаулықта болады деп күткен. Ол «L'homme propose, Dieu dispose» деген ұранды таңдады және халыққа жақын патшайым деп сипатталды. Англия елшісі Мольсворттың айтуынша: «Оның зор қасиеттері оған өзінің поддандыларының жүректерін, тіпті олардың дінін бөліспесе де, жеңіп алады. Ол – қиын жағдайдағы кедейлерге баспана, олар оған жүгінгенде ешқашан көңілі тоймайды». Оның төзімділігін иммигранттардың біліктілігіне мұқтаж екенін түсінген кәсіпкерлер қолдады, ал консервативті шіркеу барлық лютеран еместерді патша мен Құдайға қарсы келгендік деп қарады, күйеуі де осы көзқарасқа шамалы бейім болды. 1685 жылғы заң бойынша, протестанттық шіркеулердің иммигранттарына белгілі бір дәрежеде діни бостандық берілді, бұл Шарлотта Амалияның күш-жігерінің нәтижесі болды, ол шетелдік протестанттық, лютеран емес қауымдардың өкілі болды. Ол өз қаражатымен бір француз және бір неміс протестанттық шіркеуін құрды, тіпті қауымдарды өсиетіне де қосты.

Корольдік соты

Шарлотта Амалия сарайлық өмір талап еткен жиі сарайлық тойлар, балдар, маскарадтар мен қабылдауларды ұнатты, ал қайын қарындасы Ульрика Элеонораның қатаң діни шектеулерін бекершілік деп есептеп, жоққа шығарды. Ол кейде жекелеген кештерді де ұйымдастыратын, мысалы, өзінің сарай жұлдызы Фрёкен Эльсебе үшін спонтанды түрде. Әлеуметтік өмірде сүйкімді әрі қызықты тұлға ретінде танылған королеваның Джулиан Элизабет фон Валенштейн, Доротея Юстина Хакштаузен сияқты көптеген достары болды, әсіресе оның сүйікті күтімшісі және хугенот туысы принцесса Шарлотта Амелия де ла Тремольге ерекше жақындық танытты. Шарлотта Амали мен Кристиан V арасындағы қарым-қатынас махаббат емес, өзара құрметке негіделген достық ретінде сипатталды, бірақ екеуі де бір-бірінің қомпаниасын ұнатты және үйлесімді өмір сүрді. 1672 жылы оның күйеуі Софи Амали Моттпен тұрақты қарым-қатынасқа түсті, ол Данияның ресми сүйіктісі атанды, бұл Шарлотта Амалия үшін ұятты жағдай тудырған ашық адалдық бұзушылық еді. Дегенмен, "ешбір әйел оны патшайымдық орнынан айыра алмады, және ол оны қалай қорғауға болатынын білді"; Шарлотта Амалия патшайымдық мәртебесін қоғамдық өкілдік өмірде де, патшамен жеке әрекеттесуде де толыққанды пайдаланды. Ол күйеуімен бірге саяхаттарда, аң ауруда, соғыста және тіпті кешкі карта ойнауларда да болды. Висмар шайқасында патшаның қасында "амазонкаша киініп" жүрді, ал күйеуін Скания соғысы кезінде Швецияға ертіп барды. Шарлотта Амалия отбасына жақын, адал және құрметті ана және әже ретінде сипатталады. Алайда, ол жесір патшайым болғанына қарамастан, өзінің алғашқы әйелдік мәртебесін және орнын сақтап қалуға тырысқан қайын анасымен жақсы қарым-қатынаста болған жоқ. Араздық себебінің бірі - ол жеңесі Леонора Кристина Ульфельдтің босатылуын сұрады, сондай-ақ Ульфельдтің түрмедегі жағдайын жеңілдету үшін сыйлықтар жібергені белгілі болды, бұл оның қайын анасына ұнамады, ол Ульфельдтті жеке жауы деп есептеді.

Патша жесір

1699 жылы Шарлотта Амали жесір қалды. Ол әкесінің келініне көрсеткені сияқты, өз келінінің беделіне нұқсан келтірмеді. Ол ұлының көп әйелділікке баруына қайғырғанын айтады, бірақ оны тікелей сынамады. Ол жеке сарай ұстады және бірнеше сапарлар жасады, әсіресе Германияға, онда 1711–1713 жылдары Ольденбургте болды. Король жесірі қыста өзінің атымен аталатын Шарлоттенборг сарайында, ал жазда Нюкёбинг сарайында тұрды. Ол әйгілі Мари Груббенің ажырасып, қайтадан үйленгеннен кейін қорғаушысы болды, бұл олардың екеуін қоғамнан шеттетуге алып келді. Жесір патшайым оларға өз иелігінде тұруға рұқсат беріп, оларға пана берді. 1700 жылы Швеция королі Карл XII Зеландияға жорық жасағанда Копенгагенге шабуыл жасады. 13 шілдеде Шарлотта Амали досы Доротея Юстина Хакштаузенге былай деп жазды: "Менің тереземе қарап төрт үлкен державаның флоттарын көру мүмкіндігім бар – немесе қалаған болсаңыз, керісінше. Олар қан төкпестен тарап кеткенін үміттенемін", – деп жазды ол, Дания флотына швед, ағылшын және голланд флоттары шабуыл жасағаннан кейін, жау Хумлебекке түскен кезде. Елорда шабуылға дайын болған жоқ, король герцогтықта болды, ал қала командирі Шак жағдайды басқара алмады. Осы оқиға кезінде патшайым жесір халықтың рухын көтеріп, қала комендантын халыққа қару-жараққа қол жеткізуге көндіріп, қорғанысты ұйымдастыруға көмектесті, сондай-ақ гарнизонды адалдықпен астананы қорғауға шақырды, ал өзі қажет болған жағдайда олармен бірге қалуға және өлуге дайын екенін мәлімдеді. Осы әрекеті үшін ол халықтың батыры ретінде құрметке ие болды. Шарлотта Амали 1714 жылдың 27 наурызында Шарлоттенборгта қызыл жегіден қайтыс болды, оның жасы 63-ке толды. Ол "көптеген адамдардың қайғысына орай" көтерілді және Роскилл соборында жерленді. 1754 жылдан бері оның қысқы резиденциясында Дания Корольдік өнер академиясы орналасқан.

Мұра

АҚШ-тың Виргин аралдарындағы Сент-Томас аралындағы Шарлотта Амали қаласы оның құрметіне аталған.