Кіріспе

1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Балтық елдеріндегі әскери қақтығыстар, неміс әскерлерінің шабуылы.

Балтық шабуылы, сондай-ақ Балтық стратегиялық шабуылы деп аталатын бұл әскери науқан 1944 жылдың күзінде Балтық елдерінде Қызыл Армияның солтүстік майдандары мен неміс армиясының Солтүстік тобы арасында өтті. Осы шайқастардың нәтижесінде Солтүстік армия тобы Курлян қанатында оқшауланып, қоршауға алынды және Балтық елдері кеңес әскерлері тарапынан қайта басып алынды. Кеңес үгіт-насихатында бұл шабуыл Сталиннің он соққысының бірі ретінде жарияланды.

Өмірбаян

1944 жылдың басында Вермахт шығыс майданының бойымен толығымен кері шегінді. 1944 жылдың ақпан айында Ленинградқа жақындаудан Эстония шекарасындағы «Пантера» желісінің дайындалған бөлігіне қайтарылды. Маусым және шілде айларында «Багратион» операциясы арқылы Армиялар тобының орталығы Белоруссия КСР-інен Польшаға ығыстырылды. Бұл Қызыл Армияға Балтық теңізіне қарай шабуыл жасауға және шығыстағы неміс армия топтары арасындағы құрлық байланысын үзуге мүмкіндік берді. 5 шілдеде «Багратион» операциясын жалғастыра отырып, Шяуляй шабуылы басталды. Советтік 43-ші, 51-ші және 2-ші гвардиялық армиялар Балтық жағалауындағы Ригаға қарай 3-ші гвардиялық механикаландырылған корпуспен бірге шабуыл жасады. 31 шілдеде Рига шығанағының жағалауына жетілді, ал 6-шы гвардиялық армия Риганы және солтүстікке қарайғы енудің кеңейтілген фланғын қамтыды. Неміс тарапының реакциясы жылдам және бастапқыда сәтті болды. 16 тамызда Үшінші танк армиясының басқаруымен XXXX және XXXIX танк корпустары «Доппелькопф» операциясы атымен қарсы шабуыл жасады. Солтүстік армиялар тобының бронетанктік құралымдарымен үйлесімде, олар алдымен жағалаудағы совет әскерлерін қиып тастады және Орталық және Солтүстік армиялар тобын байланыстыратын 30 шақырымдық тар дәлізді қайта жаңартты. Шабуылдың басты мақсаты Шяуляй (Шаулен) маңызды тармақтық түйінін қайта басып алу болды, бірақ неміс танктері 1-ші Балтық майданының терең қорғанысына тікелей соқтығысты, ал 20 тамызға қарай неміс әскерінің ілгерілеуі ауыр шығындармен тоқтатылды. 16 қыркүйекте басталған «Цезарь» операциясы да осылай сәтсіз аяқталды. Ұзақ тынығудан кейін Ставка 14 қыркүйектен 24 қарашаға дейін жалғасқан Балтық стратегиялық шабуылына бұйрық берді.

Кеңестер жеңісі

Балтық шабуыл операциясы Эстония мен Литвадан неміс әскерлерін ығыстырып шығарумен аяқталды. Шайқасқа қатысқан совет майдандары барлық себептерге байланысты (өлгендер, жоғалғандар, жараланғандар, аурулар) шамамен 280 000 адамды жоғалтты. Солтүстік және Орталық армиялар тобы арасындағы байланыс желілері толығымен үзілді, ал бұрынғысы Латвиядағы Балтық теңізі жағалауындағы аймаққа шегінді. 25 қаңтарда Адольф Гитлер Солтүстік армиялар тобын Курляндия армиялар тобы деп атады, бұл Курляндия мен Шығыс Пруссия арасында жаңа құрлық дәлізін қайта орнату мүмкін еместігін көрсетті. Қызыл Армия Курляндия қапшығын қоршауға кірісті, ол әлі де үлкен қауіп тудыру мүмкіндігіне ие болды, бірақ енді Шығыс Пруссияға бағытталған солтүстік фланкіндегі операцияларға күш салуға мүмкіндік алды. Қызыл Армияның Курляндия қапшығына қарсы операциялары 9 мамыр 1945 жылы Курляндия армиялар тобының капитуляциясына дейін жалғасты, оның нәтижесінде 200 000-ға жуық неміс әскері тұтқынға алынды. Неміс басшылығы мыңдаған жергілікті тұрғындарды әскери қызметтен босатті. Алайда, совет басшылығы Балтық аймақтарындағы жергілікті тұрғындарды әскериге шақыруды бастады.

Балтық мемлекеттерін қайтадан басып алу

Балтық мемлекеттеріндегі кеңес өкіметі күшпен қайта орнатылды, одан кейін кеңестеу процесі жүргізілді, ол негізінен 1944–1950 жылдары іске асырылды. Ауыл шаруашылығын күштеп ұжымдастыру 1947 жылы басталды және 1949 жылғы наурызда азаматтарды жаппай депортациялаудан кейін аяқталды. Барлық жеке шаруашылықтар тәркіленді, ал шаруалар колхоздарға мүжбүрленіп қосылды. Жаппай депортацияларға дейін "Орман бауырлары" деп аталатын қарулы қарсылық қозғалысы белсенді болды. Он мыңдаған адам осы қозғалысқа қатысты немесе қолдады, мыңдаған адам қаза болды. Орман бауырларымен күрескен кеңес билігі де жүздеген адамды жоғалтты. Екі тараптан да бейкүнә азаматтар қаза тапты. Орман бауырларының қарулы қарсылығынан өзге, бірнеше жер асты ұлтшыл мектеп оқушылар тобы да белсенділік танытты. Олардың көпшілігі ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылды. 1953 жылы Иосиф Сталиннің қайтысынан кейін жазалау шаралары күрт азайды; 1956 жылдан 1958 жылға дейін депортацияланғандар мен саяси тұтқындардың көп бөлігіне өз Отанына оралуға рұқсат берілді. Оккупация кезеңінің соңына дейін, 1980-жылдардың аяғына дейін саяси тұтқындаулар және адамзатқа қарсы көптеген қылмыстар жасалды. Қарулы қарсылық жеңілгенімен, халық кеңеске қарсы көзқарасын сақтап қалды. Бұл Балтық елдерінің азаматтарына 1980-жылдардың соңында жаңа қарсылық қозғалысын ұйымдастыруға және 1991 жылы Кеңес Одағы тарағаннан кейін заманауи қоғамды қарқынды дамытуға көмектесті.

Ескертпелер мен сілтемелер

Андерсон, Д. және басқалар. Шығыс майдан, Зенит Импринт (2001),
Мюриев, Д. 1944 жылғы Балтық операциясына дайындық және оның жүргізілуі сипатталған, Әскери тарих журналы (КСРО есебі, әскери істер), 1984 9
Стилвелл, А. және Гастингс, М. Екінші дүниежүзілік соғыс: отта тұрған әлем, Osprey (2004),
Проэктор, Д. М. "Агрессия және апат. Екінші дүниежүзілік соғыстағы фашистік Германияның жоғары әскери басшылығы", Сегізінші тарау. "Апат", М.: Наука, 1972.