Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұшуды жоспарлау және басқару жөніндегі маман әуе компаниясының операциялық орталығында жұмыс істейді.
Flight planning and management specialist within the operations centre of an airline
Ұшу диспетчері (әуе компаниясының диспетчері немесе ұшу операциялық офицері деп те аталады) ұшу бағыттарын жоспарлауға көмектеседі, бұл ретте ұшақтың техникалық мүмкіндіктері мен жүктемесі, жол бойындағы жел, дауыл мен турбуленттілік болжамдары, әуе кеңістігінің шектеулері және әуежай жағдайлары ескеріледі. Диспетчерлер сондай-ақ ұшуды қадағалау қызметін ұсынады және жағдай өзгерген жағдайда ұшқыштарға кеңес береді. Олар көбінесе әуе компаниясының операциялық орталығында жұмыс істейді. АҚШ және Канадада ұшу диспетчері ұшақтың командирімен бірлесіп құқықтық жауапкершілікті мойындайды (бірлескен жауапкершілік диспетчерлік жүйесі).
A flight dispatcher (also known as an airline dispatcher or flight operations officer) assists in planning flight paths, taking into account aircraft performance and loading, enroute winds, thunderstorm and turbulence forecasts, airspace restrictions, and airport conditions. Dispatchers also provide a flight following service and advise pilots if conditions change. They usually work in the operations center of the airline. In the United States and Canada, the flight dispatcher shares legal responsibility with the commander of the aircraft (joint responsibility dispatch system).
Операциялық бақылау
Диспетчерлер әдетте операциялық бақылауға жауапкершілікті бөліседі, бұл оларға рейсті өзгертуге, кешіктіруге немесе жоюға құқық береді. Америка Құрама Штаттарындағы жөнелтуді "14 CFR 121-бөлігі" деп аталатын заңдық талаптар реттейді. Рейс босатылғаннан кейін (бірлескен жауапкершілік ортасында) диспетчер ұшудың барысын бақылау үшін күрделі бағдарламалық құралдарды пайдаланады және ұшу экипажына ұшу қауіпсіздігіне әсер ететін кез келген жағдай туралы хабарлайды. Олар ұшақ экипажымен үнемі байланыста болады және телефон, радио және ACARS (ұшақ байланысы және есеп беру жүйесі) арқылы байланысуға болады. Жауапкершілікті ортақтастыру авиациялық операцияларда бақылау мен тепе-теңдікті арттырады және қауіпсіздікті жақсартады. Бірлескен авиациялық органдар (JAR) OPS 1 ұшу диспетчерлері/бірлескен жауапкершілік/ұшу күзеті бар операциялық бақылау жүйесін қолдануды міндеттеді. Паневропалық Еуропалық авиациялық қауіпсіздік агенттігі (EASA) осындай операциялық бақылау жүйесін қолдануды талап ететін талап шығарды. 2006 жылы EASA OPS және EASA FCL жариялануы күтілуде, онда EASA-ның осы мәселедегі позициясы, сондай-ақ еуропалық авиакомпания операторларына қойылатын талаптар баяндалады. Монреаль қаласында орналасқан Халықаралық азаматтық авиация ұйымы (ИКАО) БҰҰ-ның (Біріккен Ұлттар Ұйымы) азаматтық авиация тармағы болып табылады. ИКАО оператордың (авиакомпанияның) өз рейстерінің операциялық бақылауына жауапты екенін және 6-қосымшаның 1-бөлігінің 3-тарауында ұшу диспетчерлері/ұшу операциялары офицерлерін пайдалануды ұшуды бақылау және қадағалау құралы ретінде мойындайды. 6-қосымшаның 4-тарауы ұшу диспетчерлері/ұшу операциялары офицерлерінің міндеттерін, ал 6-қосымшаның 10-тарауы олардың оқу және біліктілік талаптарын сипаттайды. 10-тарау сондай-ақ ИКАО құжатын 7192 D3, Ұшу диспетчері/ұшу операциялары офицерінің оқу нұсқаулығын мүше мемлекеттердің өздерінің ұшу диспетчерлері/ұшу операциялары офицерлерінің оқу ережелерін әзірлеу үшін стандартты оқу ресурсы ретінде таниды. "Ұшу диспетчері", "ұшақ диспетчері" және "ұшу операциялары офицері" терминдері қолданылатын әлемнің аймағына байланысты көбінесе бір-бірімен алмастырылады. "Ұшақ диспетчері" термині Америка Құрама Штаттарында қолданылады, ал "ұшу операциялары офицері" Еуропа мен Африкада жиі кездеседі, ал "ұшу диспетчері" әдетте Азия мен Таяу Шығыста қолданылады.
Dispatchers usually share responsibility for the exercise of operational control, which gives them authority to divert, delay or cancel a flight. Legal requirements known as "14 CFR part 121" govern dispatch release in the United States. After the release of a flight (in a joint responsibility environment) the dispatcher uses sophisticated software tools to monitor the flight's progress and advises the flight crew of any circumstances that might affect flight safety. They are in constant communication with the air crew and could be contacted through phone, radio, and ACARS (aircraft communications and reporting system). Shared responsibility adds a layer of checks and balances to aircraft operation and greatly improves safety. Joint Aviation Authorities (JAR) OPS 1 did mandate the use of an operational control system with flight dispatchers/joint responsibility/flight watch. The pan European European Aviation Safety Agency (EASA) has issued a requirement mandating the use of such an operational control system It is expected that EASA OPS and EASA FCL will be published in 2006 which will outline EASA's position on the issue as well as any requirements imposed on European airline operators. The International Civil Aviation Organization (ICAO), headquartered in Montreal, is the civil aviation branch of the UN (United Nations). ICAO states that the operator (the airline), is responsible for the operational control of its flights and only recognizes dispatch systems using flight dispatchers/flight operations officers as the means to control and supervise flights in Annex 6, Part 1, Chapter 3. Chapter 4 of Annex 6 describes the duties of flight dispatchers/flight operations officers while Chapter 10 of Annex 6 describes the training and qualification requirements for flight dispatchers/flight operations officers. Chapter 10 also recognizes ICAO Document 7192 D3, The Flight Dispatcher/Flight Operations Officer Training Manual as the standard training resource for member States to develop their own flight dispatcher/flight operations officer training regulations. The terms "flight dispatcher", "aircraft dispatcher" and "flight operations officer" are largely interchangeable depending on the area of the world in which they are used. The term "Aircraft dispatcher" is used in the United States, while "flight operations officer" is more common in Europe and Africa, and "flight dispatcher" is typically used in Asia and the Middle East.
Лицензиялау және сертификаттау
Диспетчерді олар жұмыс істейтін немесе операциялық базасы бар елдің авиациялық органы, мысалы Үндістанда DGCA және АҚШ-та FAA/DOT (Федералды авиациялық әкімшілік/көлік департаменті) сертификаттауы керек. Сертификат алу үшін үміткер метеорология және жалпы авиация саласын терең білуі керек, бұл білім деңгейі Авиациялық ұшқыш (ATP) сертификатының иесіне тең болуы тиіс. FAA ATP және FAA Dispatcher (ADX) жазбаша емтихандары ұқсас. 14 CFR 135-бөлігіне сәйкес жұмыс істейтін әуе компаниялары үшін диспетчерлік міндеттер мен жауапкершіліктер "ұшуды қадағалаушыларға" жүктеледі. Ұшу диспетчері мен ұшуды қадағалаушы арасындағы басты айырмашылық – соңғысы ұшу операциясы үшін заңдық жауапкершілікті мойындамайды. Сонымен қатар, ұшуды қадағалаушыдан диспетчерлік сертификат алу міндетті емес, бірақ оны әдетте жұмыс істейтін әуе компаниясы иеленуге ынталандырады және диспетчерлік сертификаты болмаса, ұшуды қадағалаушы ретінде жұмысқа қабылдамайды. Көптеген елдер ИКАО-ның 1 және 6-қосымшаларына, сондай-ақ ИКАО DOC 7192 D3 құжатына негізделген лицензиялар немесе сертификаттар береді. Өкінішке орай, барлық елдер міндетті лицензия/сертификаттау және бірлескен жауапкершілік/ұшуды қадағалау операциялық бақылау жүйесін қабылдаған жоқ. FAA 1938 жылы "Азаматтық авиация туралы заң" қабылданғаннан бері ұшу диспетчерлерін/бірлескен жауапкершілікті/ұшуды қадағалауды міндетті түрде пайдалануды талап етеді. Канада 1989 жылы Онтарио провинциясының Драйден қаласындағы Air Ontario 1363 рейсінің апатынан кейін ұқсас тәсілді қабылдады. Бірнеше апаттар болғандықтан, FAA ICAO-ға қатаң ережелер енгізу үшін лоббилік жұмыс жүргізуде.
A dispatcher must be certified by the aviation authority of the country in which they operate or have a base of operations, such as the DGCA in India and the FAA/DOT (Federal Aviation Administration/Department of Transportation) in the United States. In order to obtain a certificate, a candidate must demonstrate extensive knowledge of meteorology and of aviation in general, to a level comparable to the holder of an Airline Transport Pilot (ATP) certificate. The FAA ATP and the FAA Dispatcher (ADX) written exams are similar. For airlines operating under 14 CFR PART 135, dispatching duties and responsibilities are actually designated to "flight followers." The main difference between a flight dispatcher and a flight follower is that the latter does not share legal responsibility for the operation of a flight. In addition, a flight follower is not required to obtain a dispatcher's certificate, although he or she is usually encouraged to do so by the airline for which they work and will probably not be employed as a flight follower if they do not have the dispatcher certificate. Many countries issue licenses or certificates which are based on ICAO Annex 1 and 6 as well as ICAO DOC 7192 D3. Unfortunately not all countries have adopted a mandatory license/certification and joint responsibility/flight watch operational control systems. The FAA has mandated the use of flight dispatchers/joint responsibility/flight watch since the "Civil Aeronautic Act" was passed in 1938. Canada has adopted a similar approach in the wake of the Air Ontario Flight 1363 plane crash in Dryden, Ontario, in 1989. Due to several more accidents, the FAA is lobbying the ICAO for tighter regulations.
Құқықтық жауапкершілік
Ұшу диспетчерлері әрбір ұшудың қауіпсіздігі үшін заңды түрде 50% жауапкершілікке ие. Ұшуды басқаратын ұшқыш қалған 50% жауапкершілікті көтереді. Ұшу диспетчері, қауіпсіздікке қатысты күмәнді жағдай туындаса, ұшуды жіберуден заңды түрде бас тартуға құқылы, сондай-ақ ұшуды басқаратын ұшқыш та бас тарта алады. Бұл "Бірлескен өкілеттікпен жіберу" (Co Authority Dispatch) деп аталады. Әуе компаниясындағы коммерциялық шешімдер ұшу қауіпсіздігімен қақтығысуы мүмкін болғандықтан, ұшу диспетчерінің жауапкершілігі әуе компаниясының коммерциялық қызметінен бөлек ұсталады, сондықтан бұл мамандық негізінен ұшу қауіпсіздігіне бағытталған, ал қалған барлық міндеттер екінші деңгейде қарастырылады. Кәдімгі әуе компаниясындағы ұшу диспетчерлері күнделікті жұмыс қарқынына байланысты бір мезгілде 10-нан 25 ұшуды қадағалауға жауапты, себебі кейбір рейстер, мысалы, ETOPS чартері, тұрақты кестелі рейстерге қарағанда әлдеқайда күрделірек және көп көңіл талап етеді. Диспетчерлер сонымен қатар жаңа рейстерді жоспарлап, қазіргі рейстерді үздіксіз бақылап отырады. Ұшу диспетчерлерінен ауа райының жағдайы, ұшақтың техникалық жағдайы, жанармай жоспарлау және әуе компаниясының жұмысын тиімді ұйымдастыруға қатысты басқа да операциялық мәселелер туралы толық мәліметке ие болу күтіледі. Әуе тасымалы операцияларының үнемі өзгеріп отыратын сипатынан ұшу диспетчерлері жұмында жоғары деңгейде стресске ұшырайды, өйткені олар жұмыстың басым қағидасы – қауіпсіздікті сақтаумен қатар, операциялық шектеулер мен қысымды да теңестіруге тиіс.
Flight dispatchers are legally 50% responsible for the safety of every flight they dispatch. The pilot in command of the flight holds responsibility for the other 50%. A flight dispatcher has the legal authority to refuse to dispatch a flight if safety is in any way in question, as does the pilot in command. This is known as 'Co Authority Dispatch'. Because commercial decision making in an airline can conflict with the safety of a flight, a flight dispatcher's responsibilities are kept separate from the commercial aspects of an airline's operation, and as such the profession is primarily focused on the safety of a flight; all other duties are secondary. Flight dispatchers in a typical airline are generally responsible for overseeing anywhere from 10 to 25 flights simultaneously, depending on the daily ops tempo/operation as some flights are much more strenuous than others as an ETOPS Air charter requires much more attention than those of a regular scheduled flight. All the while dispatchers are also constantly planning new flights while monitoring current ones. Flight dispatchers are expected to have a big picture view of weather conditions, aircraft status, fuel planning, and other operational aspects of maintaining smooth airline operations. Because of the constantly changing nature of airline operations, flight dispatchers experience a high level of stress in the workplace, as they balance operational constraints and pressures with the overriding safety mandate of the job.
Жүктілік жоспарлаушы
Көбінесе (әсіресе ірі әуе компанияларында) диспетчерге жүк жоспарлаушы көмектеседі. Олар ұшақтың жүктелуін мұқият жоспарлап, оның салмағы мен тепе-теңдігін есептейді. Кейбір жүк ұшақтарында жүктелгенін визуалды түрде тексеру қажет, оның өз нұсқауларына сәйкес жүргізілгеніне көз жеткізу керек. Егер жүк жоспарлаушы ұшақ экипажының құрамында болса, ол ұшу барысында жүкті жоспарлау, тиеу және түсіруге жауапты болады және оны жүк жүргізуші деп атайды.
Often (especially in larger airlines) a dispatcher will be assisted by a load planner. They must carefully plan the loading of the aircraft and do the weight and balance calculations for the aircraft. In some cargo aircraft, they have to visually inspect the loading, making sure it has been done in accordance with their instructions. When a load planner is on board the airplane as a member of the crew, he or she will be in charge of planning, loading and offloading the cargo for the duration of the flight, and is known as loadmaster.
Ұшуды бақылаушы
АҚШ-тың кейбір штаттарында ұшуды қадағалаушыларға ұқсас міндеттер мен жауапкершіліктер жүктеледі. Ұшақ диспетчері мен ұшуды қадағалаушының арасындағы басты айырмашылық – қадағалаушының ұшу операциясы үшін заңдық жауапкершілігі жоқ. Ұшу барысында диспетчер ұшу қауіпсіздігіне әсер ететін өзгерістерді бақылап, экипажға кеңес беруге міндетті. Ұшуды қадағалау кезінде ұшудың толық жауапкершілігі мен операциялық басқаруы бас ұшқыш пен Операциялар директорының (OD) құзырында болады. Ұшуды қадағалаушылар Операциялар директорының басшылығымен жұмыс істейді және операциялық басқару функцияларын орындайды. Ұшуды қадағалаушылар ұшақ диспетчерінің куәлігін алуға міндетті емес, бірақ оларды көбінесе оны алуға ынталандырады.
In some jurisdictions of the US, similar duties and responsibilities are designated to flight followers. The main difference between the aircraft dispatcher and the flight follower is that the latter does not share legal responsibility for the operation of a flight. During the flight, the dispatcher is required to monitor and advise the crew of changes affecting safety of flight. In flight following, ultimate responsibility and operational control of the flight rests with the Pilot in command and Director of Operations (DO). Flight followers work for the Director of Operations and are tasked with carrying out operational control functions. Flight followers are not required to attain a flight dispatcher's certificate, although they are usually encouraged to do so.