Кіріспе
Тонга Корольдігінің үкімет басшысы – Тонганың премьер-министрі (тарихи түрде премьер деп аталған) елдің үкімет басшысы болып табылады. Тонга монархиялық мемлекет, онда мемлекет басшысы – қазіргі король Тупу VI, бұрынғы премьер-министр. Қазіргі премьер-министр – Сиаоси Совалени, ол 2021 жылдың 15 желтоқсанында сайланды және 2021 жылдың 27 желтоқсанында тағайындалды. Совалени 16 дауыспен сайланды. Премьер-министр лауазымы 1875 жылғы Конституциямен бекітілді, оның 51-бабында премьер-министр және басқа министрлерді король тағайындайтыны және қызметтен босататыны айтылған. Премьер-министрге вице-премьер көмекшілік етеді.
The prime minister of Tonga (historically referred to as the premier) is the country's head of government. Tonga is a monarchy with the king, currently Tupou VI, former prime minister, as head of state. The current prime minister is Siaosi Sovaleni, who was elected on 15 December 2021 and appointed on 27 December 2021. Sovaleni was elected with 16 votes. The office of prime minister was established by the Constitution of 1875, whose article 51 stipulates that the prime minister and other ministers are appointed and dismissed by the king. The prime minister is assisted by the deputy prime minister.
2000 жылдардағы демократияландыру
2000 жылдары елде демократияның дамуы байқалды. 2006 жылдың наурыз айында Тауфахау Тупу IV патшасы Адам құқықтары және демократия қозғалысының қоңыс мүшесі Фелети Севелені премьер-министр етіп тағайындады. Севель 1881 жылы Ширли Вальдемар Бейкерден бері осы лауазымға тағайындалған алғашқы қарапайым адам болды. Бейкерден бері барлық премьер-министрлер ақсүйектер қатарынан немесе тіпті патшалық отбасының мүшелері болған. 2008 жылдың шілдесінде Георг Тупу V патшасы одан да маңызды демократиялық реформалар жариялады. Ол өзінің атқару билігінің негізгі бөлігінен бас тартып, енді Ұлыбритания сияқты монархиялардағы дәстүрге сәйкес, премьер-министрдің кеңесімен ғана өкілеттіктерін жүзеге асыратын болады. Бұған қоса, ол енді премьер-министрді қалауынша тағайындамай, Заң шығарушы жиналыстың сайлайтын мүшесін тағайындайды.