Кіріспе
Луис Бунюэльдің 1970 жылғы "Тристана" фильмі – Луис Бунюэльдің сценарийін өзі жазып, режиссерлік етіп, продюсерлік жұмыстарын атқарған, Катрин Денев, Фернандо Рей және Франко Неро бас рөлдерде ойнаған 1970 жылғы драмалық фильм. Буньюэль мен Хулио Алехандро жазған сценарий Бенито Перес Галдостың 1892 жылғы осы аттас реалистік романынан бейімделген. Бұл испан-француз-итальяндық бірлескен туынды, Бунюэльдің бір кезде туған жері болған Толедо қаласында түсірілді және ол бірнеше жыл шетелде тұрып жұмыс істегеннен кейін туған еліне оралғанын көрсетеді. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланды және 43-ші "Оскар" сыйлығының "Үздік шетелдік фильм" номинациясына ие болды.
Tristana is a 1970 drama film co written, directed and produced by Luis Buñuel, and starring Catherine Deneuve, Fernando Rey, and Franco Nero. The screenplay by Buñuel and Julio Alejandro adapts an 1892 realist novel of the same name by Benito Pérez Galdós. It is a Spanish French Italian co production filmed in Toledo, Buñuel's one time home, and represents his return to his native country after several years living and working abroad. It earned positive acclaim from critics, and was nominated for Best Foreign Language Film at the 43rd Academy Awards.
Сюжет
Оқиға 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында Толедо қаласында өрбуде. Тристана – анасы қайтыс болғаннан кейін, әйгілі дворян дон Лопе Гарридоның қамқорлығына алынған жас әйел. Жасы ұлғайғанмен, дон Лопе плейбойлық өмір салтын өзгертуден бас тартады, сонымен қатар қадір-қасиет, ерлік және әйелдер туралы көнекөз көзқарастарын сақтайды. Әлсіздерді жемқорлықтан қорғаймын деп (солшыл саясатты қолдап), дон Лопе жаңа патронажының сұлулығы мен тәбиғилығына ғашық болады. Осылайша ол 19 жасынан бастап оны қыз бен әйел ретінде қарастырады, бұл сыртқы әлемге белгісіз. Тристана бастапқыда осы жағдайға келіссе де, 21 жасында өзінің даусын таба бастайды, музыка, өнер және басқа да пәндерді оқып, тәуелсіздікке ұмтылады; дон Лопе одан әйелдерге сенуге болмайды және оларды үйде ұстау керек деп ойлайды. Лопенің қалауына қарсы үйден шығып, Каталониядан келген жас суретші Хорасиомен танысады. Екеуі ғашық болады, Хорасио оны Барселонаға шақырады, бірақ Тристана донның қасында болудан қорқады. Хорасио дон Лопеге пәтерінің алдында қарсы шығады, Лопе оны сапалап, дуэльге шақырады, ал Хорасио оған жай ғана бетінен соққы береді. Олар ертесі күні кетеді. Бес жылдан кейін Тристана қайтып оралады, кенеттен ауырып, дон Лопеге қамауға алуын талап етеді, себебі ол сонда өлуді қалайды. Тристана аман қалады, бірақ осы процесте бір аяғын жоғалтады, бұл оның болашағын өзгертеді. Ол Хорасиомен ажырасып, дон Лопемен бұрынғы қарым-қатынасын жаңартады, бірақ енді ол әлдеқайда тәуелсіз және ашық қарсылық білдіреді. Денсаулығы нашарлаған дон Лопе қарындасынан күтпеген мұра алады, ол Тристананың көңілінен шығады. Ол Лопемен "бұрынғы күнәлі жағдайды түзеу" үшін, жергілікті дін қызметкерінің айтуынша, ыңғайлы некеге тұруға келіседі, бірақ романтикалық немесе жыныстық қатынасқа құштар еместігін нақты айтады. Бір түні Лопе төсекте жүрек талмасына ұшырайды. Тристана көмек шақыратын болып, ол әлсірегенде қысқы суыққа терезені ашып, оны өлтіреді. Фильм дон Лопе Тристананы алғашқы рет азғырған сәттен бастап кері бағытта көрсетілетін көріністермен аяқталады.
Өндіріс
Бунюэль алғаш рет 1962 жылы испан цензурасы оның «Secuestro» сценарийін қабылдамағаннан кейін «Тристина» жобасымен айналыса бастады. Бунюэль «Эпока» компаниясының продюсерлеріне Бенито Перес Галдостың романын бейімдеуді ұсынды және сценарий жазу үшін 30 000 доллар алды. Бунюэль мен Хулио Алехандро 1962 жылдың желтоқсанында сценарийді жазып, романның оқиғасын 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басына көшірді. Бунюэль мен «Эпока» 1963 жылдың көктемінде сценарийді испан цензурасына жіберді, жазда түсірілімдерді бастауды үміттенеді. Бірақ соңғы сәтте Мәдениет министрлігі сценарийдегі дуэль сахналарына байланысты оны қабылдамады, соның салдарынан Бунюэль «Камера қызының күнделігін» түсірді. 1968 жылдың желтоқсанында Бунюэль католик шіркеуіне қайта қабылданғаннан кейін Испанияға оралуға шешім қабылдады. Ол елге келген соң, «Эпока» компаниясының продюсерлері оған «Тристина» жобасын жаңарту туралы ұсыныс жасады. Бунюэль бастапқыда мүдделі болмады және оның орнына Жанна Моро, Питер О’Тул және Омар Шарифтің қатысуымен «Монах» сценарийін түсіргісі келді. Алайда «Эпока» компаниясы итальяндық және француз инвесторларынан қаржы тауып, Мадридтегі жаңадан салынған «Сиена» студиясын қолдануға мүмкіндік алды, соның арқасында Бунюэльді жобаға келісуге көндірді. Бунюэль мен Алехандро сценарийдің төртінші нұсқасын тез аяқтады. Бунюэль Мексикада бірнеше онжылдықтар бойы тұрғаннан кейін Испанияға жеңіспен оралуды армандады және фильмге көп күш салды. 1969 жылдың көктемінде Бунюэль фильмді түсіруді бастау үшін Испанияға сапар шекті, бірақ бірден испан цензурасының тосқауылына тап болды. Испанияның Франко үкіметі үшін белгілі және ашық дінсіз Бунюэльдің фильмдерін бекіту қиын болды. Дегенмен, Ақпарат министрі Мануэль Фрага Ирибарне бұрынғы министрлерге қарағанда көбірек либералды екені белгілі болды және Бунюэльге сценарийді фильм түсірілімі кезінде өзгертпесе, мақұлдайтынын айтты. Бунюэль бұл сценарийдің тек жоба ғана екенін айтып, бас тартты. Соңында Бунюэль және Фраганың ортақ досы Рафаэль Мендес араға түсіп, Фраганы сценарийді мақұлдауға көндірді.
Романнан айырмашылықтары
Бунюэль автордың жанкүйері болғанына қарамастан, Перес Галдостың романын қатты сынға алды, оны әдемілікке құмар, болжамды және автордың ең нашар туындыларының бірі деп санады. Бірақ, ол одан керемет кино түсірілім жасауға болатынына сенді, бірақ бірнеше маңызды өзгерістер енгізді. Романда Тристана дон Лопеге оның мұрасын алуы үшін бағынып үйленеді. Сонымен қатар, Сатурноның рөлі романнан өзгеше – романде көтерілмейтін осы кейіпкер, фильмде Тристананың үшінші сүйікті адамы болып келеді.
Шығару
Фильм Мадридте 1970 жылдың 18 наурызында тұңғыш рет көрсетілді, ал 29 наурызда кинотеатрларда кеңінен көрсетілімге шықты. Францияда 28 сәуірде Гиер кинофестивалінде көрсетілгеннен кейін, Италияда маусым айында көрсетілді. АҚШ-та қыркүйек айында Нью-Йорк кинофестивалінде көрсетілді және сол жылдың соңында Нью-Йорк пен Лос-Анджелесте шектеулі прокатта шықты. Сондай-ақ, фильм 1970 жылғы Канн кинофестивалінде негізгі бағдарламадан тыс көрсетілді.
Қабылдау
Тристана Rotten Tomatoes сыншылардың жиынтық сайтында 33 сынға негізделген 97% мақұлдау рейтингісіне ие, орташа бағасы 8.6/10. Metacritic 7 сыншының бағасына сүйене отырып, фильмге 100 балдық шкала бойынша 93 бал берді, бұл "көпшіліктің толық ризашылығын" көрсетеді.
Марапаттар мен ұсыныстар
СыйлықЖылСанатТөңдеуЖетістікОскар сыйлығы1971Жақсы шет тіліндегі фильмТристанаФотограммас де Плата1971Жақсы испандық фильмдегі актерлік рөлФернандо РейЛола ГаосҰлттық театр ұйымы1970Жақсы фильмТристанаЖақсы еркек актерФернандо РейЖақсы қосалқы актрисаЛола ГаосЖақсы операторлықЖозе Ф. АгуайоCEC сыйлығы1971Жақсы фильмТристанаЖақсы режиссерЛуис БунуэльЖақсы актерФернандо РейACE сыйлығы1971КиноЖақсы актерФернандо РейСант-Жорди сыйлығы1970Жақсы фильмЛуис БунуэльЖақсы испандық фильмдегі актерлік рөлФернандо Рей