Кіріспе
Динозаврлардың массасы мен ұзындығы бағалаулары
Size is an important aspect of dinosaur paleontology, of interest to both the general public and professional scientists. Dinosaurs show some of the most extreme variations in size of any land animal group, ranging from tiny hummingbirds, which can weigh as little as two grams, to the extinct titanosaurs, which could weigh as much as
The latest evidence suggests that dinosaurs' average size varied through the Triassic, early Jurassic, late Jurassic and Cretaceous periods, and dinosaurs probably only became widespread during the early or mid Jurassic. Predatory theropod dinosaurs, which occupied most terrestrial carnivore niches during the Mesozoic, most often fall into the category when sorted by estimated weight into categories based on order of magnitude, whereas recent predatory carnivoran mammals peak in the range of The mode of Mesozoic dinosaur body masses is between one and ten metric tonnes. This contrasts sharply with the size of Cenozoic mammals, estimated by the National Museum of Natural History as about .
Дінозаврлар палеонтологиясында көлем маңызды аспекті болып табылады, ол жалпы халықты да, кәсіби ғалымдарды да қызықтырады. Дінозаврлар кез келген құрлықтағы жануарлар тобының ең үлкен көлемдік ауытқуларын көрсетеді, ең кішкентай колибрилерден бастап, салмағы екі граммға дейін жететін, жойылған титанозаврларға дейін, олардың салмағы жүздей тоннаға жете алатын.
Size is an important aspect of dinosaur paleontology, of interest to both the general public and professional scientists. Dinosaurs show some of the most extreme variations in size of any land animal group, ranging from tiny hummingbirds, which can weigh as little as two grams, to the extinct titanosaurs, which could weigh as much as
The latest evidence suggests that dinosaurs' average size varied through the Triassic, early Jurassic, late Jurassic and Cretaceous periods, and dinosaurs probably only became widespread during the early or mid Jurassic. Predatory theropod dinosaurs, which occupied most terrestrial carnivore niches during the Mesozoic, most often fall into the category when sorted by estimated weight into categories based on order of magnitude, whereas recent predatory carnivoran mammals peak in the range of The mode of Mesozoic dinosaur body masses is between one and ten metric tonnes. This contrasts sharply with the size of Cenozoic mammals, estimated by the National Museum of Natural History as about .
Соңғы деректер көрсеткендей, дінозаврлардың орташа көлемі триас, ерте юра, соңғы юра және креда кезеңдерінде өзгерген, ал дінозаврлар ерте немесе орта юра кезеңінде ғана кеңінен тараған. Мезозой дәуірінде құрлықтағы етшілердің көп бөлігін құраған жыртқыш теропод динозаврлары, бағаланған салмағы бойынша санаттарға бөлінгенде көбінесе осы санатқа жатады, ал қазіргі жыртқыш етші сүтқоректілердің ең жоғары салмағы бір және он тонна аралығында болады. Мезозой дәуірінің дінозаврларының дене массасының ең көп кездесетін көрсеткіші бір және он метрикалық тонна аралығында. Бұл Ұлттық табиғи тарих мұражайы бағалағандай, кейінгі кезеңнің сүтқоректілерінің көлемінен күрт өзгешеді.
Size is an important aspect of dinosaur paleontology, of interest to both the general public and professional scientists. Dinosaurs show some of the most extreme variations in size of any land animal group, ranging from tiny hummingbirds, which can weigh as little as two grams, to the extinct titanosaurs, which could weigh as much as
The latest evidence suggests that dinosaurs' average size varied through the Triassic, early Jurassic, late Jurassic and Cretaceous periods, and dinosaurs probably only became widespread during the early or mid Jurassic. Predatory theropod dinosaurs, which occupied most terrestrial carnivore niches during the Mesozoic, most often fall into the category when sorted by estimated weight into categories based on order of magnitude, whereas recent predatory carnivoran mammals peak in the range of The mode of Mesozoic dinosaur body masses is between one and ten metric tonnes. This contrasts sharply with the size of Cenozoic mammals, estimated by the National Museum of Natural History as about .
Өлшемін бағалау
Ғалымдар ең үлкен және ең кішкентай динозаврлар туралы толық сенімді айта алмайтын болар. Өйткені, жануарлардың өте аз бөлігі ғана қазбаға айналады, ал олардың көпшілігі табылмай немесе адам қызметі салдарынан жойылған болады. Табылған мысалдардың ішінде толыққанды скелеттердің саны да аз, ал тері және басқа жұмсақ тіндердің іздері сирек кездеседі. Сүйектердің мөлшері мен пішінін жақсы зерттелген, ұқсас түрлердің сүйектерімен салыстырып толық скелетті қайта жасау – бұл шамалы дәлдікпен жүзеге асырылатын өнер (бірақ белгілі бір аллометриялық заңдылықтармен реттеледі), ал тірі жануардың бұлшық еттерін және басқа да мүшелерін қалпына келтіру – ең жақсы жағдайда, білімді болжамға негіделген процесс, ол ешқашан толық бола алмайды. Қазбаланғанда жұмсақ тіндердің сақталмауына байланысты динозаврлардың салмағын бағалау, олардың ұзындығын бағалаудан әлдеқайда қиын. Қазіргі заманғы салмақты бағалау көбінесе лазерлік сканерлеу арқылы жасалады, онда белгілі немесе болжамды скелетке «виртуалды» тері жабыстырылады, бірақ бұрынғы салмақты бағалау әдістерінің кемшіліктері әлі де сақталады.
Сауроподоморфтар
Сауроподоморфтардың мөлшерін бағалау қиын, өйткені олардың сақталу жағдайы көбінесе бөлшекті. Савроподтар көбінесе құйрықтарысыз сақталады, сондықтан жалпы ұзындығын бағалаудағы қателік шегі жоғары. Масса ұзындығының кубикасын пайдалана отырып есептеледі, сондықтан ұзындығы ерекше белгісіз түрлер үшін салмақ одан да көп. Айрықша белгісіз болжамдар (өте бөлшекті немесе жоғалған материалдарға байланысты) сұрақ белгісімен беріледі. Әр сан – берілген ғылыми жұмыстың ең жоғары бағасын білдіреді. Бір үлкен сауропод, Мараапунизавр фрагиллимус, палеонтологтар 1878 жылы сипаттағаннан бері жоғалған өте аз қалдықтарға негізделген. Бастапқы баяндамада келтірілген суреттерді талдау M. fragillimus барлық уақыттағы ең үлкен құрлықтағы жануар болуы мүмкін екенін көрсетті, мүмкін, салмағы және ұзындығы шамамен болған. Кейінгі кездегі сақталған деректерді талдау және осындай ірі құрлықтағы жануардың биологиялық ықтималдықтары бұл жануардың орасан зор мөлшері бастапқы есептің баспа қателеріне байланысты шамадан тыс болғанын көрсетті. Кейіннен бұл басқа зерттеумен күмәнге ұшырады, онда Коуптың өлшеулері шынайы екендігі және баспа қателерін қабылдауға негіз жоқ екендігі айтылды. Алайда зерттеу түрді қайта жіктеді және сәйкесінше ұзындығы мен массасын әлдеқайда төмен бағалады. 2023 жылы жасалған соңғы және сенімді бағалаулар Bruhathkayosaurus-тің ең еркін бағамен ұзындығын өлшеді, бұл оны осындай жануар үшін өте үлкен етті. Егер жоғарыда келтірілген шамасыз өлшемдер нақты бағаланса, Брухаткайозавр бұрын-соңды өмір сүрген ең ірі динозавр ғана емес, сонымен қатар ең ірі жануар да болар еді, тіпті ең үлкен көк киттен де асып түсер еді. Грегори С. Полдың айтуынша, "супер савроподтар" немесе "құрлық киттері" – Maraapunisaurus, Bruhathkayosaurus және Broome Titanosaur табан іздері, өйткені савроподтар жылуға төзімді және тез өседі, бұл оларға ауа мүшесі басымдылығына қарамастан, ең үлкен балықтарға тең келетін шын мәнінде титандық мөлшерге жетуге мүмкіндік берді. Сауроподтар ең ұзын және ең ауыр динозаврлар болды. Динозаврлар дәуірінің басым бөлігінде ең кішкентай завроподтар өздерінің тіршілік ортасындағы барлық басқа жануарлардан үлкен болды, ал ең үлкендері Жер бетінде өмір сүрген кез келген жануарлардан әлдеқайда үлкен болды. Парацератериум және Палеолоксодон сияқты (қазіргі кезде табылған ең ірі құрлық сүтқоректілері) алып танаулы сүтқоректілер алып сауроподтардан кішкентай болды, ал тек қазіргі киттер ғана оларды салмағы жағынан жақындатады немесе асып түседі, бірақ олар мұхиттарда өмір сүреді. Сауроподтардың үлкен мөлшері үшін бірнеше ұсынылатын артықшылықтар бар, соның ішінде жыртқыштан қорғау, энергияны пайдалануды азайту және ұзақ өмір сүру, бірақ ең маңызды артықшылық диеталық болуы мүмкін. Үлкен жануарлар тамақты кішкентай жануарларға қарағанда тиімді сіңіреді, өйткені тамақ олардың ас қорыту жүйесінде көп уақыт өткізеді. Бұл оларға кіші жануарларға қарағанда азық-түлік бағасы төмен азықпен өмір сүруге мүмкіндік береді. Сауропод қалдықтары көбінесе құрғақ немесе маусымдық құрғақ деп түсіндірілетін тау жыныстарынан кездеседі, ал мұндай ортада аз қоректік қоректі көп мөлшерде жеу мүмкіндігі пайдалы болар еді. Жақсы скелеттерден белгілі ең биік және ең ауыр динозаврлардың бірі – Giraffatitan brancai (бұрын Brachiosaurus түріне жатқызылған). Оның қалдықтары 1907-1912 жылдар аралығында Танзанияда табылды. Бірнеше бірдей өлшемді адамдардың сүйектері қазір Берлиндегі Museum für Naturkunde мұражайында орналасқан скелетке қосылды; бұл тау биік және ұзын, және салмағы шамамен болатын жануарға тиесілі болар еді. Ең ұзын толық динозаврлардың бірі – АҚШ-тағы Вайомингте табылған және 1907 жылы Питтсбургтегі Карнеги табиғи тарих мұражайында көрсетілген Диплодокус. Үлкен динозаврлар болған, бірақ олар туралы білім тек аз сандағы фрагментарлы қалдықтарға негізделген. Жазбалардағы ең ірі өсімдікқоректілердің көпшілігі 1970 жылдары немесе одан кейін ашылған және олардың ішінде үлкен титанозавр Argentinosaurus huinculensis, бұл даусыз және салыстырмалы түрде айтарлықтай дәлелдерден белгілі ең үлкен динозавр, оның ұзақтығы шамамен және ұзындығы болған. Сауроподтардың ең ұзын түрлері – ерекше ұзын, қамшы тәрізді құйрықтары барлар, мысалы Diplodocus hallorum.
Another large but even more controversial sauropod is Bruhathkayosaurus which had a calculated weight ranging between and a length of Although the existence of this sauropod had long been dismissed as a potential fake or a misidentification of a petrified tree trunk, recent photographic evidence emerged, confirming its existence. More recent and reliable estimates in 2023 have rescaled Bruhathkayosaurus to weigh around with its most liberal estimate being , making it incredibly massive for such an animal. If the upper unlikely size estimates were to be taken at face value, Bruhathkayosaurus would not only be the largest dinosaur to have ever lived, but also the largest animal to have lived, exceeding even the largest blue whale recorded. According to Gregory S. Paul, 'super sauropods' or 'land whales' such as Maraapunisaurus, Bruhathkayosaurus and the Broome Titanosaur footprints as he calls them, should not be surprising as sauropods were more heat tolerant and grew rapidly, which allowed them to reach truly titanic sizes that rivalled the largest whales in mass despite the prevalence of air sacs. The sauropods were the longest and heaviest dinosaurs. For much of the dinosaur era, the smallest sauropods were larger than almost anything else in their habitat, and the largest were an order of magnitude more massive than anything else known to have walked the Earth since. Giant prehistoric mammals such as Paraceratherium and Palaeoloxodon (the largest land mammals ever discovered) were dwarfed by the giant sauropods, and only modern whales approach or surpass them in weight, though they live in the oceans. There are several proposed advantages for the large size of sauropods, including protection from predation, reduction of energy use, and longevity, but it may be that the most important advantage was dietary. Large animals are more efficient at digestion than small animals, because food spends more time in their digestive systems. This also permits them to subsist on food with lower nutritive value than smaller animals. Sauropod remains are mostly found in rock formations interpreted as dry or seasonally dry, and the ability to eat large quantities of low nutrient browse would have been advantageous in such environments. One of the tallest and heaviest dinosaurs known from good skeletons is Giraffatitan brancai (previously classified as a species of Brachiosaurus). Its remains were discovered in Tanzania between 1907 and 1912. Bones from several similar sized individuals were incorporated into the skeleton now mounted and on display at the Museum für Naturkunde Berlin; this mount is tall and long, and would have belonged to an animal that weighed between One of the longest complete dinosaurs is the Diplodocus, which was discovered in Wyoming in the United States and displayed in Pittsburgh's Carnegie Natural History Museum in 1907. There were larger dinosaurs, but knowledge of them is based entirely on a small number of fragmentary fossils. Most of the largest herbivorous specimens on record were discovered in the 1970s or later, and include the massive titanosaur Argentinosaurus huinculensis, which is the largest dinosaur known from uncontroversial and relatively substantial evidence, estimated to have been and long. Some of the longest sauropods were those with exceptionally long, whip like tails, such as the Diplodocus hallorum
2014 жылы Аргентинада бұрын белгісіз сауропод түрінің қалдықтары табылды. Патаготитан майорум деп аталатын титанозаврдың ұзақ уақыт бойы өмір сүргендігі, салмағы шамамен , бұрын табылған кез келген завроподтан үлкенірек болғаны анықталды. Табылған үлгілер бұрынғы титанозаврларға қарағанда едәуір толық болды. Кейіннен Патаготитан Аргентинозавр мен Пуэртазаврдан үлкен болмауы мүмкін екені ұсынылды. 2019 жылы Патаготитанның ұзындығы және массасы шамамен бағаланды. Ең ірі сауропод емес сауроподоморф – атаусыз , ұзындығы , атаусыз Эллиот алып. Yunnanosaurus youngi де ұзындығына жетті.
Тероподтар
Тираннозавр көптеген ондаған жылдар бойы халыққа ең үлкен және танымал теропод болды. Алайда, оның табылуынан бері басқа да көптеген алып етқоректі динозаврлар сипатталды, соның ішінде Спинозавр, Кархародонтозавр және Гиганотозавр. Бұл ірі теропод динозаврлардың өлшемі Тираннозавр рекске тең немесе тіпті одан да асып түсуі мүмкін деп есептеледі, бірақ соңғы зерттеулер мен реконструкциялар Тираннозаврдың, қысқарақ болғанымен, жалпы алғанда, көлемді жануар болғанын көрсетті. Сью және Скотти сияқты үлгілер ғылымға белгілі ең ауыр тероподтар деп саналады. Бұл жануарлардың неге бұрынғы және кейінгі құрлықтағы жыртқыштармен салыстырғанда соншалықты көлемді және ауыр болғанының нақты түсіндірмесі әлі табылмады. Қазіргі кездегі ең үлкен теропод – қарапайым страус, ол биіктікте болып, салмағы арасында құрайды. Ересектерден белгілі ең кішкентай құс емес теропод – Anchiornis huxleyi болуы мүмкін, салмағы және ұзындығы болған, бірақ кейінірек жүргізілген зерттеулер үлкен үлгілерді анықтады. Дегенмен, кейбір зерттеулер Anchiornis шын мәнінде құс екенін ұсынады. Ересектерден табылған және әрине, құс емес, ең кішкентай динозавр – Parvicursor remotus, оның ұзындығы және өлшемі болған. Алайда, 2022 жылы оның голотипі жас жеке тұлға екені анықталды. Тірі динозаврлардың ішіндегі ең кішкентайы – бал құмырсқасы (Mellisuga helenae), ұзындығы және болған. Жалпы алғанда ең кішкентай теропод (құстарды қоса алғанда) – қазіргі кездегі бал құмырсқасы, ұзындығы 6,12 см және әйелдер үшін 2,6 г, ал еркектер үшін 5,51 см және 3,25 г. Құстарға қатысты тероподтардың эволюциялық желісінде дене мөлшері 50 миллион жыл бойы үздіксіз қысқарды, орташа есеппен дейін төмендеді. Бұл осындай ұзақ уақыт бойы үздіксіз кішірейген жалғыз динозаврлар эволюциялық желісі және олардың қаңқалары динозаврлар үшін орташа көрсеткіштен шамамен төрт есе жылдам бейімделді.
The smallest non avialan theropod known from adult specimens may be Anchiornis huxleyi, at in weight and in length, although later study discovered larger specimen reaching However, some studies suggest that Anchiornis was actually an avialan. The smallest dinosaur known from adult specimens which is definitely not an avialan is Parvicursor remotus, at and measuring long. However, in 2022 its holotype was recognized as a juvenile individual. Among living dinosaurs, the bee hummingbird (Mellisuga helenae) is smallest at and long. The smallest theropod overall (including avians) is the currently extant bee hummingbird at 6.12 cm long and 2.6g for females, and 5.51 cm long and 3.25g for the males. In the theropod lineage leading to birds, body size shrank continuously over a period of 50 million years, from an average of down to This was the only dinosaur lineage to get continuously smaller over such an extended time period, and their skeletons developed adaptations at about four times the average rate for dinosaurs.