Кіріспе
Инвентаризация деңгейін анықтауға көмектесетін математикалық модель. Жаңалық сатушы (немесе газет сатушы, бір кезеңдік немесе қалдықтарды сақтауға болатын) моделі – операциялық басқару және қолданбалы экономика салаларында қолданылатын, оптималды инвентаризация деңгейін анықтауға арналған математикалық модель. Бұл модель (әдетте) белгілі бір бағамен және өнімнің сұранысының белгісіздігімен сипатталады, ал өнімнің жарамдылық мерзімі шектеулі. Егер инвентаризация деңгейі болса, сұраныстың осы деңгейден жоғары әрбір бірлігі сату мүмкіндігінен айырылады. Бұл модель газет сатушының күндізгі газеттің қанша данасын қорға алу керектігін шешуімен байланысты болғандықтан, «жаңалық сатушы мәселесі» немесе «газет сатушы мәселесі» деп те аталады, себебі сатылмаған газеттер күнінің соңында құндылығын жояды.
The newsvendor (or newsboy or single period or salvageable) model is a mathematical model in operations management and applied economics used to determine optimal inventory levels. It is (typically) characterized by fixed prices and uncertain demand for a perishable product. If the inventory level is , each unit of demand above is lost in potential sales. This model is also known as the newsvendor problem or newsboy problem by analogy with the situation faced by a newspaper vendor who must decide how many copies of the day's paper to stock in the face of uncertain demand and knowing that unsold copies will be worthless at the end of the day.
Тарих
Математикалық мәселе 1888 жылға дейін жетеді, онда Эджворт депозиторлардан кездейсоқ ақша алуды қанағаттандыру үшін оңтайлы ақша резервтерін анықтау үшін орталық шектеу теоремасын қолданды. Чен, Чен, Чой және Ван (2016) мәлімдегендей, "newsboy" термині алғаш рет Морс пен Кимболдың (1951) кітабындағы мысалдардың бірінде айтылған. Бұл мәселе 1960 және 1970 жылдары "Рождество ағашы мәселесі" және "жаңа сатушы мәселесі" деп аталды, ал 1980 жылдары "жаңалық жеткізуші" сияқты гендерлік бейтарап сөздер қолданыла бастады. Эван Портеусқа сәйкес, Мэтт Собел "жаңалық сатушы мәселесі" терминін енгізді. Қазіргі заманғы тұжырымдама Кеннет Ароу, Т. Харрис және Джейкоб Маршактың Econometrica журналындағы мақаласына қатысты. Жаңалық сатушы мәселесі бойынша жүргізілген соңғы зерттеулер мінез-құлық аспектілеріне баса назар аударды: нақты әлемдегі қиын жағдайларда мәселені шешуге тырысқанда, шешім қабылдаушылар оптималды шешімнен қаншалықты жүйелі түрде ауытқиды? Эксперименттік және эмпирикалық зерттеулер шешім қабылдаушылардың күтілетін сұранысқа тым жақын (ортаға тарту әсері) және алдыңғы кезеңдегі нақты нәтижеге тым жақын (талапты қуу) тапсырыс беруге бейім екендігін көрсетті.
Шолу
Бұл модельді кезеңдік шолу жүйелеріне де қолдануға болады.
Сандық мысалдар
Келесі жағдайларда, бөлшек сауда бағасы бірлігіне 7 доллар, ал сатып алу бағасы бірлігіне 5 доллар деп есептелінеді. Бұл критиктік фрактилді анықтайды.
Біркелкі бөлу
Сұраныс, , аралығында біркелкі (үздіксіз) бөлінімге ие болсын және сондықтан оңтайлы қор деңгейі шамамен 59 бірлікке тең.
Therefore, the optimal inventory level is approximately 59 units.
Қалыпты үлестіру
Сұраныс, , орташа мәні 50 және стандартты ауытқуы 20 болатын қалыпты үлестірімге бағынады. Сондықтан, ең тиімді қор деңгейі шамамен 39 бірлікке тең.
Логнормальды үлестірілім
Сұраныс, , орташа сұранысы 50, , және стандартты ауытқуы 0,2 болатын логнормальды үлестірілімге бағынсын. Сондықтан, оптималды қор деңгейі шамамен 45 бірлікке тең.
Төтенше жағдай
Егер (яғни, бөлшек сауда бағасы сатып алу бағасынан кем болса), алым теріс болады. Осы жағдайда, маржиналды залалдан қашу үшін ең қолайлы сатып алу саны нөлге тең болады.