Кіріспе

1949–1951 жылдары Ясунари Кавабатаның романы «Мың тұзбұлт» (千羽鶴) – Жапон жазушысы Ясунари Кавабатаның 1949 және 1951 жылдар аралығында бөлім-бөлім жарияланған, ал 1952 жылы кітап түрінде жарық көрген романы.

Сюжет

Роман бес тараудан тұрады: "Мың журавль", "Кешкі күндегі тоғай", "Шино суреті", "Анасының ерінгіші" және "Қос жұлдыз". 28 жастағы Токио кеңсе қызметкері Кикудзи, қайтыс болған әкесімен қысқа ғасырлық қарым-қатынасы болған Чикако Куримото ханымның шай рәсімі сабағына қатысады. Ол бала кезінде көрген оның кеудесіндегі үлкен айнекшені әлі де жақсы есінде сақтайды. Кикуджи Куримото ханымның шәкірттерінің бірі Юкико Инамураның сұлулығына тәнті болады, ол роман атауындағы мың журавльдің суреті салынған фурошикиді алып жүреді. Шай рәсімі сабағына 45 жастағы жесір Ота ханым, әкесінің көп жылдық сүйіктісі, және оның қызы Фумико да қатысады. Куримото ханым Ота ханымды сынап, сонымен бірге Кикуджидің Инамураға деген қызығушылығын оятуға тырысады. Кикуджи мен Ота ханым құмар түн өткізеді, және Кикуджи Ота ханымның өзінде әкесін көретінін ойлайды. Ол оған көп уақыттан кейін қайта келгенде, Фумико онымен кездесуіне тыйым салғанын біледі. Ұятқа қарамастан, ол Кикуджимен тағы да бірге жатады. Сол түні Фумико оған анасының өзін-өзі өлтіргенін айту үшін қоңырау шалады. Ол Фумиконың атын сақтап қалу үшін анасының өзін-өзі өлтіргенін жасыруға көмектесуге келіседі. Куримото ханым бірнеше рет Кикуджидің үйіне келіп, Ота ханымды жамандап, сонымен бірге оған Инамураны еске салады. Кикуджи оның тікелей араласуына ашуланып, ол жас әйелге қызығушылық танытпайтынын жауап береді. Фумико оған анасының шино ыдысын, кейіннен анасының ерінгішінің іздері бар екендігі айтылатын шино шай ыдысын сыйлайды. Кикуджи Фумикоға қызығушылық танытады, ол өзінен анасын көретінін ойлайды. Кикуджи Нодзири көлінен оралғанда, Куримото ханым оған Инамура мен Фумиконың екеуі де басқа еркекке үйленгенін хабарлайды. Ол оның әңгімесі өтірік екенін біледі, өйткені Фумико оған жұмысқа орналасып, одан алысрақ пәтерге көшетінін хабарлайды. Фумико кешке қарай оның үйіне келіп, анасының шай ыдысының құны аз екенін және оны жою керектігін айтады. Кикуджи әкесінің шай ыдысын Ота ханымның ыдысының қасына қояды, екеуі де бұл ыдыстарды әкесі мен оның анасы қарым-қатынастарында қолданғанын біледі. Фумико соңында анасының ыдысын тас табаққа ұрып сыңдырады. Кейін Кикуджи мен Фумико түнді бірге өткізеді. Келесі күні Кикуджи Фумиконың жұмысына қоңырау шалып, ол әлі келмегенін біледі. Ол оны жаңа пәтерінде көруге барады, онда ол доспен демалуға кеткенін естіп біледі. Кикуджи Фумиконың анасы сияқты өзін-өзі өлтіргенін болжайды.

Тақырыптар

2015 жылы The Japan Times газетінде жарияланған шолуында Стивен Мэнсфилд романның "әдемі тілі, құштарлыққа ұрындыратын сексуалдық және дәуірге деген жек көрушілік" сипаттамаларын, сондай-ақ "құмарлықсыздық пен жалғандық" бейнелерінің сұлулықпен қайта-қайта қатар қойылуын атап өтті. Оны "өнердің, әдебиеттің, тіпті шай ішу рәсімінің идеалды әлемді құрудағы сәтсіздігінен туған жалғыздық пен бағдарсыздыққа толы туынды" деп сипаттады. Бойд Тонкин The Independent газетінде "лирикалық және сырттай қарапайым сыртқы жамылғысының" артында "хаотикалық құштарлықтар" қызмет ететінін, ал шай ішу рәсімінің ғұрыптары мен ыдыстары кейіпкерлердің "күнәсін, қайғысын және сағынышын" символдық түрде бейнелейтінін анықтады. Дэвид Поллак "Мың журавль" ромалын талдағанда Кавабата мен француз жазушысы Маргарита Дюрас арасындағы параллельдіктерді анықтады, олардың екеуінде де "тағдырмен байланысты жазмыш, арман тәрізді және толыққанды емес шындық, сондай-ақ өмірдің ең маңызды мағынасын қабылдайтын белгілі бір тағдырға лирикалық мойынұсыну" сезімі ортақ екенін айтты. Куримото ханымның кейіпін талқылағанда, ол оның қолындағы шай ішу рәсімінің "бұзылған және ойсыраған" және "қуат пен кек алу рәсіміне" айналғанын көрсетеді. Поллак үшін Куримото ханымның теріс бейнесі Кавабатаның және көптеген жапон жазушыларының "еркектік" мүдделеріне ие әйел және оларды іске асыруға дайындығы мен қабілеті бар" идеясына деген қарсылығының белгісі болып табылады. Кавабата өзінің романын "шай ішу рәсімінің формалды және рухани сұлулығын бейнелеу" деп қарастыруға келіспеді, оны "жағымсыз туынды, шай ішу рәсімінің құлдырауына күмән мен ескерту" деп түсіндірді.

Марапаттар

Мың кран – Ясунари Кавабатаға әдебиет бойынша Нобель сыйлығын беруде Нобель комитеті атаған үш романның бірі, ал қалған екеуі – «Қарлы ел» және «Ескі астана». Бұл роман ЮНЕСКО-ның өкілдік туындылар жинағына аударылып қосылды.

Бейімделулер

"Мың тұзбұрқақ" романы 1953 жылы Козабуро Йошимура, ал 1969 жылы Ясузо Масумураның толық метражды фильмдеріне бейімделді.