Мьянманың Су Фестивалі: Жаңа жыл тойы

Кіріспе

Мьянмадағы Жаңа жыл су мерекесі – Тінгян. Бұл Мьянманың Жаңа жылына арналған фестиваль, әдетте сәуірдің ортасында өтеді. Бұл төрт-бес күнге созылатын буддалық мереке, соңы Жаңа жылмен аяқталады. Тінгян фестивалінің күндері бірма күнтізбесі бойынша есептеледі. Фестиваль күндері Мьянманың барлық аймақтарында мемлекеттік мереке ретінде тойланады және оқу жылының соңындағы жазғы демалыстың бір бөлігі болып табылады. Суды кез келген ыдыс немесе құралдан бір-біріне шашу немесе құю – осы фестивальдің ерекше белгісі және оны фестивальдің алғашқы төрт күнінде жасауға болады. Жаңа жыл, Қытай (Юньнань провинциясының Дай халқы), Лаос, Таиланд, Камбоджа, Непал, Бангладеш, Үндістан және Шри-Ланка сияқты Оңтүстік Азия елдерінің Жаңа жыл тойларымен шамалас уақытта өтеді. Тінгян Лаостағы Сонгкран, Таиландтағы Сонгкран, Камбоджаның Жаңа жылы, Сингал Жаңа жылы, сондай-ақ Үндістандағы Вайсахи (Пенджаб), Путанду (Тамил Наду), Вишу (Керала) және Биху (Ассам) сияқты мерекелермен салыстыруға болады.

Аттар

"Тхингян" атауы санскрит тіліндегі "самкранти" сөзінен шыққан, ол "Күннің Балықтар шоқжұлдызынан Торпақ шоқжұлдызына өтуі" деген мағынаны білдіреді. Бұл мереке мон тілінде Санкран, ал шан тілінде Санкян деп аталады.

Шығуы мен тарихы

Тингян туралы әңгіме индуист мифологиясының буддалық нұсқасы болып табылады. Брахма патшасы Арси, Дева патшасы Шакраға тіл білісіп, жеңіліп қалды, сол бойынша Шакра Арсидің басын кесті. Бірақ, Брахманың денесіне пілдің басы қойылды, содан кейін ол Ганешаға айналды. Брахманың күші соншалық, егер басын теңізге лақтырса, теңіз бірден құрғап кетер еді. Егер оны құрлыққа тастаса, ол өртеліп кетер еді. Егер оны көкке лақтырса, аспан отқа толар еді. Сондықтан Шакра Брахманың басын бір жыл бойы кезекпен алып жүретін әрбір құдайға тапсыруды бұйырды. Осыдан бастап жаңа жыл Брахманың басын алмастыруды білдіреді. Тингян фестивалінің қашан басталғаны туралы нақты мәліметтер жоқ, бірақ көптеген тарихшылар оның Тагаунг патшалығы, сондай-ақ Пью дәуірінде пайда болғанын айтады. Бірақ Баган патшалығы құрылғаннан кейін Тингян Мьянмадағы ең танымал фестивальдердің біріне айналды. Тингян туралы ең ерте тас жазу біздің заманымыздың 11 жылына жататын [Кяут Куумин] пагодасында табылды.

Тінгян Ева

Тингян қарсаңы, фестивальдің бірінші күні Пре күні деп аталады (Мьянмада), және бұл түрлі діни іс-шаралардың бастауы. Буддистердің негізгі бес ережеден гөрі Сегіз Ережеге көбірек ұмтылуы күтіледі, соның ішінде түстен бұрын бір рет тамақтану. Тингян – христиан дініндегі сенбі күніне ұқсас, упосатта күндері өткізілетін уақыт. Монастырларда монахтарға садақалар мен сыйлықтар беріледі, ал Будда бейнелерінің алдына жасыл кокос, сабағы тік тұрған күйінде, жасыл банан шоғырларымен (нга пьяу пве оун пве) және табиай (Syzygium cumini) бұтақтарымен безендірілген сыйлықтар қойылады. Олардың үстінен иісті су құйылып, басқа қарай шашылады. Ежелгі заманда Бірма патшалары Гаунсай Кюн (яғни, Бас жуу аралы), Мауламине қаласының жанындағы Мартабан шығанағындағы кішкентай жартасты аралынан таза сумен шаштарын жуу рәсімін өткізген. Кешкі уақытта музыка, ән-би және су фестивалін күтумен байланысты көңіл көтерулер болады. Аулаларда бамбук, ағаш және әдемі безендірілген папиер-машеден жасалған мерекелік аттары бар шатырлар бір түндік жиналады. Жергілікті қыздар үлкен мерекеге дейін апталар, тіпті жылдар бойы ән-би репетицияларын жасайды. Әр топ қыздар түрлі-түсті көйлекшелер мен юбкалар киіп, гүл шоғы мен жылтырағыш әшекейлер тағады. Олар беттеріне Murraya paniculata ағашының қабығынан жасалған, күннен қорғайтын және теріні сергітетін танака жағады, сондай-ақ Тингян кезінде ғана бір күн гүлдейтін және «Тингян гүлі» деп аталатын сары падук (Pterocarpus macrocarpus) гүлдерін шаштарына тағады. Көптеген тойлаушылар жаяу, велосипедпен, мотоциклмен және жүк көліктерінде мандаттарды аралап, өз музыкаларын орындайды, ал көптеген әйелдер танака мен падук гүлдерін тағады. Әрқайсысында оркестр мен ондаған жас жігіттері бар, мерекелік аттары бар және әсем безендірілген шатырлар әр мандатта тоқтап, фестивальге арналған әндерді, соның ішінде Тингян классикасын орындайды, және тан гят (рапке ұқсас, бірақ бір адам жетекшілік етеді, ал қалғаны дауыстарын көтеріп, елдегі қазіргі замандағы киім-кешек, тұтынушылық, инфляцияның өсуі, қылмыс, есірткі, ЖИТС, сыбайлас жемқорлық, тиімсіз саясаткерлер сияқты кемшіліктерді сынайды) орындайды. Көшелерде мас немесе бейсақтық көлік жүргізуден туындаған апаттар мен оқиғалар, сондай-ақ мас болу, дау-жанжал мен төбелес – бұл жиі кездесетін мәселелер. Бірақ, әдетте, достық пен жақсы тілектер басым болады.

The eve of Thingyan, the first day of the festival is called Pre day (in Myanmar, ), and is the start of a variety of religious activities. Buddhists are expected to observe the Eight Precepts, more than the basic Five Precepts, including having only one meal before noon. Thingyan is a time when uposatha observance days, similar to the Christian sabbath, are held. Alms and offerings are laid before monks in their monasteries and offerings of a green coconut with its stalk intact encircled by bunches of green bananas (, nga pyaw pwè oun pwè) and sprigs of thabyay (Syzygium cumini) before the Buddha images over which scented water is poured in a ceremonial washing from the head down. In ancient times, Burmese kings had a hair washing ceremony with clear pristine water from Gaungsay Kyun (lit. Head Washing Island), a small rocky outcrop of an island in the Gulf of Martaban near Mawlamyine. Nightfall brings music, song and dance, and merrymaking in anticipation of the water festival. In neighbourhoods, pavilions with festive names constructed from bamboo, wood and beautifully decorated papier mache, are assembled overnight. Local girls rehearse for weeks and even years, in the run up to the great event in song and dance in chorus lines. Each band of girls are uniformly dressed in colourful tops and skirts and wears garlands of flowers and tinsel. They wear fragrant thanaka a paste of the ground bark of Murraya paniculata which acts as both sunblock and astringent on their faces, and sweet scented yellow padauk (Pterocarpus macrocarpus) blossoms in their hair. Padauk blooms only one day each year during Thingyan and is popularly known as the "Thingyan flower". Large crowds of revellers, on foot, on bicycles and motorbikes, and in trucks, will do the rounds of all the mandat, some making their own music and most of the women wearing thanaka and padauk. Floats, decorated and lit up, also with festive names and carrying an orchestra as well as dozens of young men on each of them, will roam the streets stopping at every mandat exchanging songs specially written for the festival including Thingyan classics, and performing than gyat (similar to rapping but one man leads and the rest bellows at the top of their voices making fun of and criticising whatever is wrong in the country today such as fashion, consumerism, runaway inflation, crime, drugs, AIDS, corruption, inept politicians etc.). Accidents and incidents from drunk or reckless driving in crowded streets, as well as drunkenness, arguments and brawling are problems that typically occur. Generally, however friendliness and goodwill prevail.

Су мейрамы

Келесі күні, "кья-ней" деп аталатын күні, Тингян толыққанды келіп, Тагьямин өзінің аспандық мекенінен Жерге түседі. Белгілі бір сигналмен, зеңбірек (Тингян а хмьяук) атылады және адамдар су құмыраларымен, табья бұтақтарымен шығып, дұға тілеп, суды жерге төгеді. Жаңа жылға қатысты болжам (Тингян са) брахмандар (понна) тарапынан жарияланады, бұл Тагья Мин төмен түскенде қандай жануардың үстінде отыратынына және қолында не ұстағанына байланысты болады. Бұрынғы астана Янгонда үкімет Кандауги Пэт Ланн және Кабарэй көшелерінде адамдар жиналуына рұқсат береді. Уақытша су шашырату орындары, "пандал" деп аталады, сонымен қатар би алаңдары ретінде де пайдаланылады. Осы павильондардың көпшілігі бай және беделді отбасылар мен компаниялардың қолдауымен ұйымдастырылады.

Үшінші күні "киат-ней" деп аталады, ал кейбір жылдары қосымша күн қосылғандықтан, олардың саны екі болуы мүмкін. Төртінші күні "тет-ней" деп аталады, бұл Тагья Миннің көкке қайтуы, су мерекесінің соңғы күні. Кейбіреулер кешке дейін "Тагья Мин құрылын қалып қойды да, оны алу үшін келді" деген сылтаумен су шашып, көңіл көтереді. Ұзақ мерекелік демалыс күндерінде қадірленген дәстүр – "монт лон яй бау", ішіне жаггер (пальма қанты) салынған, қайнаған суға тасталған және бетіне шыққанда дастарқанға берілетін желім тәрізді күріш доптары. Осылайша ол аталды.

Өңірлік дәстүрлер

Рахин штаты Рахин халқының Тингьян мерекесін құрайтын үш ерекше дәстүр-салты бар, атап айтқанда, нанта ұнтақтау рәсімі, нанта құю рәсімі және су фестивалі. Жаңа жыл қарсаңында Рахин қыздары бір жарыс ретінде кяукпиньде (сандал ағашын ұнтақтауға арналған жалпақ, дөңгелек тас) нанта сандал ағашының (Бирмада дәстүрлі косметика ретінде қолданылады) кесектерін ұнтақтап жиналады. Танинтарьи аймағы Давей және Мьеік аймақтарының бамарлары қарттарға құрмет көрсетіп, Таман-Кьяр биін қоса сыйлық ретінде тегін тамақ ұсынады. Бұл көршілерге жақсы ықыласпен жасалған сыйлық. Бангладештің оңтүстік-шығысындағы Читтагонг таулары Марма халқы өз ауылдарында су шашу орындарын ұйымдастырады. Басты қатысушылар – жас жігіттер мен қыздар. Су шашудан басқа, олар монастырға арнайы сыйлықтар әкеліп, келесі жылға денсаулық тілейді. Марма халқы көбінесе Бирма күнтізбенімен жүреді.