Жердің геологиясы: 4 миллиардтан астам жылдық көне тау жыныстары, Hadean дәуірінен қалған минералдар, Archean дәуірінің бастауы. Метеориттер туралы да ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
4 миллиардтан астам жыл бұрын пайда болған тау жыныстарын қамтиды.
Includes rocks over 4 billion years old from the Hadean Eon
Жерде пайда болған ең көне тау жыныстары, эрозия немесе балқу арқылы бұзылмаған минералдар жиынтығы ретінде, 4 миллиардтан астам жыл бұрын қалыптасқан. Олар Жердің геологиялық тарихының Гадеи эонында пайда болған және Архей эонының басталуын белгілейді, ол Жердегі ең көне сақталған тау жыныстарының қалыптасуымен анықталады. Басқа планеталық жүйелерде пайда болған метеориттер Жердің пайда болуына дейін қалыптасқан болуы мүмкін. 2020 жылдың қаңтар айында Мерчисон метеоритінің бөлшектері 7 миллиард жыл бұрын пайда болған деп даталанды. Архей тау жыныстары Жер бетінде өте сирек кездеседі, мысалы, Канада, Австралия және Африканың геологиялық қалқандарында. Бұл фелсикалық тау жыныстарының жасы әдетте 2,5-3,8 миллиард жыл аралығында болады. Бұл жасқа қатысты қателік миллион жылға жетеді. 1999 жылы Жердегі ең көне тас 4,031 ± 0,003 миллиард жыл деп даталанды және ол Канаданың солтүстік-батысындағы Құл кратонының Акаста Гнейсінің құрамына кіреді. Макгилл университетінің зерттеушілері Гудзон шығанағының жағалауындағы Нуввуагиттук жасыл тас белдеуінде мантиядан (3,8-4,28 миллиард жыл бұрын) алынған өте ескі үлгі жастағы тас тапты; бұл үлгілердің нақты жасы әлі де талқыланып жатыр, және олар 3,8 миллиард жылға жақын болуы мүмкін. Бұл тау жыныстарынан да көнерек циркон минералының кристалдары бар, олар аналық жыныстың ыдырауынан аман қалып, жас тау жыныстарынан табылып, даталана алады. 2019 жылдың қаңтар айында NASA ғалымдары Айдан табылған ең көне жер тасын тапқандарын хабарлады. Аполлон-14 астронавттары Айдан бірнеше тас әкелді, кейін ғалымдар астронавт Алан Шепард таңдаған "Үлкен Берта" деген лақап аталған тастың фрагментінде "шамамен 4 миллиард жыл бұрынғы Жердің бір бөлігі" бар екенін анықтады. Тас фрагментінде кварц, фельдспат және циркон бар, олар Жерде жиі кездеседі, бірақ Айда сирек.
The oldest dated rocks formed on Earth, as an aggregate of minerals that have not been subsequently broken down by erosion or melted, are more than 4 billion years old, formed during the Hadean Eon of Earth's geological history, and mark the start of the Archean Eon, which is defined to start with the formation of the oldest intact rocks on Earth. Meteorites that were formed in other planetary systems can pre date Earth. Particles from the Murchison meteorite were dated in January 2020 to be 7 billion years old. Archean rocks are exposed on Earth's surface in very few places, such as in the geologic shields of Canada, Australia, and Africa. The ages of these felsic rocks are generally between 2.5 and 3.8 billion years. The approximate ages have a margin of error of millions of years. In 1999, the oldest known rock on Earth was dated to 4.031 ±0.003 billion years, and is part of the Acasta Gneiss of the Slave craton in northwestern Canada. Researchers at McGill University found a rock with a very old model age for extraction from the mantle (3.8 to 4.28 billion years ago) in the Nuvvuagittuq greenstone belt on the coast of Hudson Bay, in northern Quebec; the true age of these samples is still under debate, and they may actually be closer to 3.8 billion years old. Older than these rocks are crystals of the mineral zircon, which can survive the disaggregation of their parent rock and be found and dated in younger rock formations. In January 2019, NASA scientists reported the discovery of the oldest known Earth rock, found on the Moon. Apollo 14 astronauts returned several rocks from the Moon and, later, scientists determined that a fragment from a rock nicknamed Big Bertha, which had been chosen by astronaut Alan Shepard, contained "a bit of Earth from about 4 billion years ago". The rock fragment contained quartz, feldspar, and zircon, all common on Earth, but highly uncommon on the Moon.
Жер бетіндегі ең көне материал
Жер бетіндегі ең көне материал – Батыс Австралияның Нариер Гнеисс аймағындағы Джек-Тиллз жеріндегі метаморфозданған құмтас конгломератында кездесетін 4.404 ± 0.008 млрд жылдық циркон минералы. Бұл циркон метаморфозданған конгломераттағы циркон популяциясының бір бөлігі болып табылады, және ол шамамен 3.060 млрд жыл бұрын шөгінді деп есептеледі, бұл тау жынысындағы ең жас шөгінді цирконның жасы. Атомдық зонд томографиясының соңғы жетістіктері ең көне континенттік цирконның жасын одан да дәл анықтауға мүмкіндік берді, соңғы мәліметтер бойынша жасы 4.374 ± 0.006 млрд жылды құрайды. 2019 жылдың қаңтар айында NASA ғалымдары Айдан Жердегі ең көне тас табылғанын хабарлады. Аполлон-14 ғарышкерлері Айдан бірнеше тас әкелді, кейін ғалымдар олардың бірінен, Big Bertha деп аталған үзіндіде, шамамен 4 миллиард жыл бұрынғы Жердің бір бөлігі бар екенін анықтады. Бұл тас үзіндісінде кварц, фельдшпат және циркон қамтылған, бұл минералдар Жерде кең таралған, бірақ Айда сирек кездеседі.
The oldest material of terrestrial origin that has been dated is a zircon mineral of 4.404 ±0.008 Ga enclosed in a metamorphosed sandstone conglomerate in the Jack Hills of the Narryer Gneiss Terrane of Western Australia. This zircon is part of a population of zircons within the metamorphosed conglomerate, which is believed to have been deposited about 3.060 Ga, which is the age of the youngest detrital zircon in the rock. Recent developments in atom probe tomography have led to a further constraint on the age of the oldest continental zircon, with the most recent age quoted as 4.374 ±0.006 Ga. The discovery of the oldest known Earth rock, found on the Moon, was reported in January 2019 by NASA scientists. Apollo 14 astronauts returned several rocks from the Moon and, later, scientists determined that a fragment from one of the rocks, nicknamed Big Bertha, contained "a bit of Earth from about 4 billion years ago". The rock fragment contained quartz, feldspar, and zircon, all common on Earth, but highly uncommon on the Moon.
Жер бетіндегі ең көне тау жыныстары
Ең көне тау жыныстары, соңғы зерттеулерге сәйкес, Исуа Гринстоун белдемі, Нариер Гнеисс аймағы, Нувуагиттук Гринстоун белдемі, Нейпир кешені немесе Акаста Гнеисінің (Кұл кратонында) бір бөлігі болуы мүмкін. Нақты бір гнейс блогын ең көне деп анықтаудағы қиындық – гнейстердің барлығының өте деформацияланғандығында. Ең көне тау жынысы милониттегі минералдардың бір жолағымен ғана көрсетілуі мүмкін, бұл шөгінді қабатының немесе ежелгі жарықшаның белгісі болуы мүмкін. Мұндай тау жыныстарын табу немесе картаға түсіру қиын болуы мүмкін. Сондықтан, қазірге дейін анықталған ең көне жас – тастарды түсінуден гөрі, үлгі алудағы сәттілік нәтижесі болып табылады. Осылайша, осы тау жыныстарының кез келгенін немесе басқа Гадей гнейстерінің формацияларын Жердегі ең көне формациялар немесе тау жыныстары деп мәлімдеу әлі ерте. Әрине, жаңа талдаулар осы ежелгі континенттік фрагменттердің құрылымы мен табиғаты туралы түсініктерді өзгертуге жалғасады. Дегенмен, Жердегі ең көне кратондарға Каапваал кратоны, Йилгарн кратонының Батыс Гнеисс аймағы (~2.9 – >3.2 млрд жыл), Пилбара кратоны (~3.4 млрд жыл) және Канада қалқанының бөліктері (~2.4 – >3.6 млрд жыл) жатады. Үндістандағы Дхарвар кратонының бөліктері 3.0 млрд жылдан астам. Балтық қалқанының ең көне тастары 3.5 млрд жыл бұрын пайда болған. Басқа ескі құрылымдарға 3.8-3.9 млрд жылда пайда болған Саглек Гнеисс кешені, 3.8 млрд жылда пайда болған Аншан аймағы, 3.7-3.8 млрд жылда пайда болған Ицак (Исуа) Гнеисс кешені және 3.6 млрд жылда пайда болған Ежелгі Гнеисс кешені жатады.
The oldest outcropping rock formation is, depending on the latest research, either part of the Isua Greenstone Belt, Narryer Gneiss Terrane, Nuvvuagittuq Greenstone Belt, Napier Complex, or the Acasta Gneiss (on the Slave Craton). The difficulty in assigning the title to one particular block of gneiss is that the gneisses are all extremely deformed, and the oldest rock may be represented by only one streak of minerals in a mylonite, representing a layer of sediment or an old dike. This may be difficult to find or map; hence, the oldest dates yet resolved are as much generated by luck in sampling as by understanding the rocks themselves. It is thus premature to claim that any of these rocks, or indeed that of other formations of Hadean gneisses, is the oldest formations or rocks on Earth; doubtless, new analyses will continue to change conceptions of the structure and nature of these ancient continental fragments. Nevertheless, the oldest cratons on Earth include the Kaapvaal Craton, the Western Gneiss Terrane of the Yilgarn Craton (~2.9 – >3.2 Ga), the Pilbara Craton (~3.4 Ga), and portions of the Canadian Shield (~2.4 – >3.6 Ga). Parts of Dharwar Craton in India are greater than 3.0 Ga. The oldest dated rocks of the Baltic Shield are 3.5 Ga old. Other old formations include the Saglek Gneiss Complex, dated at 3.8 3.9 Ga; the Anshan Area, dated at 3.8 Ga; the Itsaq (Isua) Gneiss Complex, dated at 3.7 3.8 Ga; and the Ancient Gneiss Complex, dated at 3.6 Ga.
Жер бетіндегі ең көне тау жынысы
Канаданың Солтүстік-Батыс аймақтарындағы Канад қалқанындағы Акаста Гнеис мұздық жазықта ашылған ежелгі тау тізбектерінің архалық магмалық және гнейстік ядроларынан тұрады. Фелсикалық ортогонейстің циркон талдауы, болжамды граниттік протолитінің жасы 4,031 ± 0,003 миллиард жыл екенін көрсетті. Алайда, Австралиядағы Геоғылымдар зерттеу институтының Саймон Уайльд пікірінше, осы тау жынысының пайда болуының нақты жасы, оның мантиядан магмасы бөлінген кезден ерекшеленеді және шамамен 3,8 миллиард жылға жуық болуы мүмкін.
The Acasta Gneiss in the Canadian Shield in the Northwest Territories, Canada is composed of the Archaean igneous and gneissic cores of ancient mountain chains that have been exposed in a glacial peneplain. Analyses of zircons from a felsic orthogneiss with presumed granitic protolith returned an age of 4.031 ±0.003 Ga. However, it is argued that the actual age of formation of this rock, as opposed to the extraction of its magma from the mantle, is likely closer to 3.8 billion years, according to Simon Wilde of the Institute for Geoscience Research in Australia.
Жер бетінен тыс тау жыныстары
Метеориттер тіпті ескірек болуы мүмкін; 2020 жылдың қаңтарында астрономдар Жердегі ең көне материал – Мурчисон метеоритінің бөлшектері екенін хабарлады, олардың жасы 7 миллиард жылға жетеді, бұл Күннен 2,5 миллиард жылға артық (Күн шамамен 4,56 миллиард жыл бұрын пайда болған). Аполлон-15 миссиясы барысында ғарышкерлер Айдан алған «Жаратылыс Тасы» (ай үлгісі 15415) 4,08 миллиард жыл екендігі анықталды. Аполлон-16 миссиясы кезінде, 4,46 миллиард жылға дейін датирленген, оның ішінде 67215 нөміріндегі ай үлгісі сияқты ескі тау жыныстары әкелінді. 2016 жылдың желтоқсанында Мавританияда табылған Солтүстік-Батыс Африка (NWA) 11119 вулкандық метеоритінің жасы 4,5648 ± 0,0003 миллиард жыл деп есептелді.
Meteorites can be even older; in January 2020, astronomers reported that the oldest material on Earth found so far are Murchison meteorite particles that have been determined to be 7 billion years old, 2.5 billion years older than the Sun itself (which formed about 4.56 billion years ago). The Genesis Rock (Lunar sample 15415), obtained from the Moon by astronauts during Apollo 15 mission, has been dated at 4.08 billion years. During Apollo 16, older rocks, including Lunar sample 67215, dated at 4.46 billion years, were brought back. A volcanic meteorite Northwest Africa (NWA) 11119 found in Mauritania in December 2016 has been dated to 4.5648 ± 0.0003 billion years.