Кіріспе

Тиви аралдары футбол лигасы (1968 жылы Nguilla Football League ретінде құрылған, 1990 жылы атауы өзгертілді) – Австралияның Солтүстік территориясындағы Тиви аралдарындағы австралиялық футбол лигасы. Австралиялық футбол Тиви аралдарындағы ең танымал спорт түрі болып табылады. Тиви аралдарының финалы – жыл сайын наурыз айында өткізілетін, 3000-ға дейін көрерменді тартатын және Солтүстік территория үшін туристік тартымдылыққа айналған шара. Тиви австралиялық футбол лигасының қатысушылары 2600 адамнан тұратын қауымдастықта 900 адамды құрайды, бұл Австралиядағы футболға қатысудың ең жоғары деңгейі (35%). Тиви футболшылары бір сеніп ұстау шеберлігімен әйгілі. Көптеген ойыншылар жалаң аяқ ойнағанды жөн көреді. Олардың көптеген жігіттері Дарвиннің Солтүстік территориялық футбол лигасының «Сент-Мэри» футбол клубында да ойнайды. TIFL-дің финалы 2012 жылға дейін ABC Солтүстік территориясында көрсетілді.

Тарих

Бр. Джон Пай мен Бр. Энди Хоули 1941 жылы Батерст және Мелвилл аралдарына Австралиялық футболды (австралиялық регби) әкелді. Жергілікті тұрғындар бұл ойынды тез қабылдады және 1942 жылы алғашқы арнайы алаң салынды. 1944 жылы толық құрамы 18 ойыншыдан тұратын және ереже кітабына сәйкес өткен алғашқы матчтар ойналды. Онжылдықтың соңына қарай футбол Тиви халқының бірінші нөмірі спорт түріне айналды. 1954 жылы Сент-Мэри футбол клубы Тиви әскери қызметкерлерін қабылдауды бастады, ал келесі жылы Тиви ойыншыларының көпшілігінің көмегімен NTFL чемпионатында жеңіске жетті. Бірнеше онжылдықтан кейін Австралияның ірі лигалары қызығушылық таныта бастады, ал 1955 жылы алғашқы ойыншыға, Джо Сатурнинасқа келісімшарт ұсынылды. 1960 жылдары TIFL-дің ең талантты тәрбиесі, қорғаушы Дэвид Кантилла, алдымен NTFL-де сәтті мансап жасады, содан кейін Оңтүстік Аделаида футбол клубымен Оңтүстік Австралия Ұлттық футбол лигасының (SANFL) жетекші ойыншысы болды, ол 1964 жылғы чемпиондық команданың құрамында болды және клубтағы ең үздік ойыншы және ең көп гол соққан ойыншы сыйлықтарын жеңіп алды. Кейіннен Тиви аралдары лигасының ең көп гол соққан ойыншысының сыйлығы оның құрметіне аталды. Нгуилья футбол лигасы 1968 жылы бес клубпен құрылды. 1969/1970 жылғы жаңбырлы маусымда TIFL-дің алғашқы маусымы өтті, онда 5 команда қатысты: Пумарали, Тапалинга, Ималу, Тую және Ирримару. 1980 жылдан 1981 жылға дейін Тиви аралдарының тумасы Морис Риоли Батыс Австралия футбол лигасының (WAFL) клубы Оңтүстік Фримантел үшін WAFL финалдарында ең үздік ойыншы ретінде екі Симпсон медалін жеңіп алды, ал 1982 жылы Виктория футбол лигасына (VFL) қабылдануға дейін ол 1982 жылғы VFL финалында ең үздік ойыншыға берілетін Норм Смит медалін жеңіп алды. Майкл Лонг та кейіннен 1993 жылы Норм Смит медалін жеңіп алды. AFL-дегі басқа Тиви аралдарының өкілдерінің арасында Адам Керинайуа бар, ол 1992 жылы Брисбен аюлары үшін үш матч өткізді, ал Малькольм Линч Батыс Булдогс үшін екі матч ойнады. Бұл ойыншылар TIFL-ден болмаса да, Австралияның элиталық жарысында олардың жетістіктері жергілікті Тиви халқы арасында Австралиялық футболдың танымалдылығын арттыруға үлкен үлес қосты. Лига 1990 жылы Тиви аралдары футбол лигасы деп қайта аталды. Команда 2006 жылғы маусымды "Тиви Бомберлер" деп бастады.

Белгілі ойыншылар

Тиви аралдары футбол лигасы үшін ойнаған көптеген ойыншылар Сент-Мэри футбол клубында да, AFL-де де ойнаған. Осы ойыншылардың арасында Риоли әулеті де бар.