Кіріспе
Оранж өзені конвенциясы (кейде Блумфонтейн конвенциясы деп те аталады) – британдықтардың Оранж және Ваал өзендері арасындағы аймақтағы бурлардың тәуелсіздігін ресми мойындаған конвенция. Бұл аймақ бұрын Оранж өзенінің билігі деп белгілі болған. Осының нәтижесінде тәуелсіз Бур Республикасы – Оранж еркін мемлекеті (ОФС) құрылды.
The Orange River Convention (sometimes also called the Bloemfontein Convention; ) was a convention whereby the British formally recognised the independence of the Boers in the area between the Orange and Vaal rivers, which had previously been known as the Orange River Sovereignty. This resulted in the formation of the independent Boer Republic of the Orange Free State (OFS).
Конвенцияға дейінгі кезең
Ұлы көш кезінде бурлар Кейп колониясынан британдық биліктен автономия іздеп шықты. Бірақ, 1845 жылы Наталды аннексиялаған британдық отаршылдық үкіметінің кеңейіп келе жатқан мүдделері бурларды тез арада қуып жетеді. Оранж өзенінен арғы бетке қоныстанғаннан кейін, бурлар мен Оранж және Каледон өзендері арасындағы түрлі топтар арасындағы қарым-қатынас өте шиеленісті болды, әсіресе бурлар мен басото арасында. Сол кездегі британдық Кейп колониясының губернаторы сэр Гарри Смит аймақты аннексиялап, нақты шекара белгілеуге шешім қабылдады. Ваал және Оранж өзендері арасындағы жер 1848 жылдың 3 ақпанында аннексияланды және ресми түрде Оранж өзенінің тәуелсіздігі деп жарияланды. Басотолар осы аннексиядан үлкен аумақтарды жоғалтты, ал бурлар осы процеске наразылық білдірді. Содан кейін, 1848 жылдың маусымында Андрис Преториус басқаратын бурлар тобы Генри Дуглас Уорденді Блумфонтейннен қуғынға шығарды. 1848 жылдың тамызында сэр Гарри Смит әскерімен келіп, Бомплаатс шайқасында бурлармен шайқасты. Британдықтар жеңіске жетті және осы шайқастан кейін құрылған шекаралардың бірі "Уорден сызығы" деп аталды. Бұл сызық британдықтар мен басотолардың территориясын бөліп, Корнетспруйт пен Оранж өзенінен басталып, Вехткоп арқылы Каледон өзеніндегі Джаммербергдрифтқа дейін созылды. Бұл әрекет екі топ арасында қақтығысқа әкелді, онда Мошошу I 1851 жылы Виервует шайқасында британдықтарды жеңді. Британ үкіметі аннексия шешімінен бас тарды, себебі оны сақтау тым қымбат және қиын болды. Бұған қоса, бурлар тәуелсіздікке ұмтылып, британдықтарға қарсы соғыста Мошошу I-ге қосылуы мүмкін екенін мәлімдеді. 1853 жылдың тамызында бурлар британдық арнайы комиссары сэр Джордж Клеркпен кездесу үшін делегация жіберді. Бұл кездесудің мақсаты Оранж өзенінің тәуелсіздігінде өзін-өзі басқару нысанын орнату болды. Келісімге келе алмаған соң, бурлар өздерінің алғашқы делегациясының екі мүшесін Англияға жіберіп, үкіметті өз шешімін өзгертуге көндіруге тырысты. Келісімге қол қойылғаннан кейін шамамен 50 жыл бойы бурлар Ұлыбританиядан тәуелсіз түрде өзін-өзі басқару құқығына ие болды. Бұл сонымен қатар, сэр Гарри Смиттың Кейп колониясының шекарасынан тыс экспансиялық саясатын уақытша тоқтатты.
Салдары
Конвенцияға қол қою арқылы британдықтар бурлар ғана емес, сонымен қатар бассото және гриква үстінен де бақылаудан бас тартты. Аймақтағы африкалық басшылықтармен бұрынғы британдық шарттар күшін жойды, ал бурларға оқ-дәрі мен қару-жарақ алуға рұқсат берілді, бірақ африкалықтарға рұқсат берілмеді. Sand River конвенциясы мен Orange River конвенциясының екеуі де британдықтардың боерлердің тәуелсіздік туралы талаптарын мойындауын қамтыды, және екі талап та 19 ғасырдың соңында өткен бірінші және екінші боер соғыстары кезінде күдік тудырды.