Кіріспе

Грек жазушысы және драматургы (1966 жылы туған)

Димитрис Лякос (Δημήτρης Λυάκος; 19 қазан 1966 жылы туған) – қазіргі заманғы грек жазушысы. Ол «Поэна Дамни» трилогиясының авторы. Лякостың туындылары жанрлық шектеулерден тыс формасымен және әдеби дәстүрдегі тақырыптарды ритуалдар, дін, философия және антропология элементтерімен авангардтық үйлесімде біріктіруімен ерекшеленеді. Трилогияда проза, драма және поэзия бір-бірімен алмасып, Батыс канонының негізгі мотивтерін көрсететін фрагменттелген повестеу құрылады. Мәтіннің жалпы көлемі екі жүз елу беттен аспаса да, осы туындыны аяқтауға отыз жылдан астам уақыт кетті. Осы кезеңде әрбір кітап қайта қаралып, түрлі басылымдарда жарық көрді және күнәһар, ізденіс, өлгендердің оралуы, құтқарылу, денелік және психикалық аурулар сияқты ұғымдар төңірегінде топтастырылды. Лякостың кейіпкерлері әрқашан қоғамнан шетте тұрады, ол постмодернистік мәнділік пен XXI ғасырдың маңызды антиутопиялық туындыларының бірі ретінде танылды. Димитрис Лякос халықаралық деңгейде ең танымал қазіргі грек жазушысы деп есептеледі және елдің Әдебиет бойынша Нобель сыйлығына ең лайықты үміткері, сонымен қатар адамзат қызметінің барлық салаларындағы көрнекті тұлғалардың тізіміне енген. Аналитикалық философтар Тед Хондерич пен Тим Крейн эпистемология мен метафизика, ежелгі грек философиясы және Витгенштейннің еңбектерін зерттеді. 2005 жылы ол Берлинге көшті. Қазір Берлин мен Афинада тұрады.

Қорытынды/контекст

Трилогия бір уақытта постмодернистік болғанымен, трагикалық поэзия мен эпикалық драма контексіне жататын сияқты көрінеді. Ол трагедияның формальды сипаттамаларының орнына оның терең құрылымын зерттейді, сондықтан оны посттрагикалық туынды деп атайды. Гомер, Эсхил және Данте еңбектерімен қатар, терең діни және философиялық қызығушылық сезіледі. Поэна Дамни постмодернистік ерекшеліктеріне қарамастан, Джеймс Джойс пен Вирджиния Вульфтың жоғары модернистік дәстүрімен байланысты. Трилогияның бірінші бөлімі, Z213: Exit (Z213: ΕΞΟΔΟΣ), күзетілген қаладан адамның қашуын және арман тәрізді, кейде қорқынышты ландшафттар арқылы жасаған саяхатын суреттейді. Екінші кітабы, "Көпірден келген адамдармен" (Με Τους Ανθρώπους Από Τη Γέφυρα), Z213: Exit-тің басты кейіпкері бірінші тұлға баяндаушыға айналады, қираған теміржол станциясының аркалары астында қойылған импровизациялық қойылымның бір көрермені болып көрінеді. Үшінші кітабы, "Бірінші өлім" (Ο Πρώτος Θάνατος), тас аралдағы жалғыз қалған адаммен басталады және оның өмірге таласуын, сондай-ақ денесінің ыдырауын және оның жад қоймаларының ашылуын егжей-тегжейлі көрсетеді.

Сауалнама

Бұл туындыны жіктеу қиын, себебі ол жанрдың қалыпты шекараларын кесіп өтеді. Z213: Exit грек канонынан – қашып кеткен батыр мен адал саяхатшы сияқты – элементтерді қайта контекстуализациялайды. Ол көбінесе поэзия мен прозаны үйлестіре отырып, повестьтік формада ұсынылады. Трилогия «Көпірден келген адамдармен» кейіпкер мен жағдайдың драматикалық бейнелеуіне қадам басады, ал кейін «Бірінші өлімде» дененің ыдырауы мен соңғы қадірленуін бейнелеу үшін қатал лирикалық поэзия қолданылады. Қабылданып жатқан және объективті сыртқы әлем арасындағы айырмашылықтар пайдаланылады; оқырман сыртқы оқиғалардың нәтижесінде туындайтын, бірақ басты кейіпкердің ой-сезіміне көрініс беретін ішкі монологтардың ретсіз ағынын бақылайды. Екінші жағынан, беймәлім орта және ашылатын, түс көру сияқты оқиғалар таң қалдырарлық тұрақтылықпен көрсетіледі, бұл баламалы шындыққа меңзеп тұр немесе әлемнің жасырын өлшемін ашады. Осы тұрғыдан алғанда, туынды трилогияда бейнеленген әлемнің оқырманға өзінің жеке түсінігін қосуға мүмкіндік беретін ашық кеңістік ретінде қарастырылған.

Z213: Шығу

Z213: Exit палимпсест тәсілін қолданып, ежелгі және қазіргі заманғы көздердің элементтерін, сондай-ақ екі басты кейіпкердің "әңгімесін" біріктіретін ойдан шығарылған құрылымды ұсынады. Бұл – белгісіз жерге пойызбен саяхат жасаған аты-жөні аталмаған кейіпкердің тәжірибелерін жазған ойдан шығарылған күнделік. Кейіпкер белгілі бір уақыт бойында қамауда болғаннан босатылған немесе қашып шыққан, осы туралы оның күнделігінде аурухана, түрме, гетто немесе қандай да бір бекініс еске түсіретіндей түйіндемелі сипаттама бар. Кейіннен ол шұрайлы ландшафттарда, шындық шегінде саяхаттайды, бұл оқиға ең қияли нәрселердің де шынайы болатынын көрсететін, ерекше толық және біршама Кафкалық атмосферада бейнеленген. Саяхаты барысында кейіпкер діни ізденіс сияқты нәрсеге тереңдей түседі, сонымен бірге оны аңдып жүргендей сезінуі күдік пен кинонуар стиліндегі атмосфераны тудырады. Осылайша, мәтін метафизикалық негізде, бірақ 1940 жылдардағы детективтік романнан шыққан Лос-Анджелестік жеке детективтің ерекше жағдайды ашатын ізденісін еске салады. Z213: Exit кейіпкер мен "аштықтан азап шеккен топтың тойлауын" бейнелейтін құрбандық сипаттамасымен аяқталады, олар қозыны тікелей өртеді, әлі де қиқыраған денесін кесіп, терісін сызып, ішектерін алып, қасиетті рәсімді бақылағандай әрекет етеді.

Көпірдегі адамдармен

"Көпірдегі адамдармен" фрагментарлық, галлюцинаторлық, бір жағынан күрделі сілтемелер желісіне берік тамырланған, екінші жағынан референциялық байланыстан босатылып, анықтауға келмейтін. Сюжет Марк ішіндегі Герасин дұғабазына ұқсайтын кейіпкердің тарихына тіреледі, ол зиратта тұрып, шайтандармен қиналып, денесін таспен кеседі. Ол өлген жарының қабіріне кіріп, ол шірімегендей көрінетін табытты ашуға тырысады, ал оның құштарлығы оның денесін қайта тірілтеді, оның тірілу жолы сипатталады. Бұл оқиға төрт кейіпкердің жеке баяндамалары арқылы көп көзқарастық әңгімеге негізделген: шайтанмен иеленген адам жарының денесін қайта тірілтуге тырысады, бірақ оның орнына оның қабіріне қосылады. Оқиға өлілерге арналған фестиваль мен вампир эпидемиясын еске түсіретін ортада өрбиді. Христиандық дәстүр мен эсхатологияға нақты сілтемелер бар, ал туындының нәтижесінде ұжымдық құтқарылу туралы бірлескен ой-пікір туады, ол соңғы баяндаудан кейін аяқталмайды. Бұл физикалық және психикалық жағдайды қамтиды, тіпті есте сақтау механизмдері де бұрмаланады. Дегенмен, өмірді қамтамасыз ететін адам мен дене арасындағы байланыс сақталады, және "дүние соқтығысып, көтерілетін нүктеде" космостың механикалық инстинкттері оянады, бұл қайталанбас затты қайтадан ғарышқа итеріп, болашақта жаңаруға мүмкіндік береді.

Трилогиядан тетралогияға: Құрбан өзімізге айналғанға дейін

Лиакосқа 3:AM Magazine журналында берген сұхбатында аудармашы Эндрю Барретт автордың жаңа еңбегін аудару процесінде екенін хабарлады, жоба "Жертве болғанша біздің өзiмiзге дейiн" деп аталады, және ол Poena Damni-ді төрт кітаптан тұратын циклға айналдыратын "нөлiншi" кітап ретiнде жоспарланған. Барретттің сөздерiнше, жаңа кітап қоғам құрылысының құрылыс материалы ретiнде қан төгудi және "мекемелiк зорлық-зомбылықпен толыққан" әлемде жеке адамның болашақ орнын зерттейдi. Кiтаптың G тарауы 2023 жылғы наурызда Mayday Magazine журналында, ал D тарауы 2024 жылғы наурызда Image журналында ағылшын тіліне аудармада жарияланды.

Сұхбаттар

Лякостың әдеби шығармашылығы оның туындыларына ұғымдық серіктес болуға және сонымен бірге әдебиет, философия, дін, кино және өнер салаларындағы түрлі тақырыптарды бейресми түрде кеңейтуге бағытталған сұхбаттар сериясымен толықтырылады. Бұл сұхбаттар жыл сайын «World Literature Today» («Жерді жарақтап жазу 2021»), «3:AM Magazine» («Шырмалған повестің және дионис есірткішінің құлшынысы 2020»), «Los Angeles Review of Books» («Қатар тұрған, бірақ жат 2019»), «BOMB» («Бөлінген орын 2018»), «Berfrois» («Бақыланатын тәжірибе 2018»), «Gulf Coast» («Димитрис Лякоспен сұхбат 2018») және «The Bitter Oleander» («Ащы олеандр 2016») сияқты басылымдарда жарияланды.

Сыни қабылдау

Поэна Дамни, әрине, ең көп таралған және ең жақсы бағаланған туындылардың бірі болып табылады, оның әртүрлі басылымдары 2023 жылдың жазына дейін 84 халықаралық рецензия алды және "қазіргі еуропа әдебиетінің ең көп талқыланған және ең жоғары бағаланған туындыларының бірі" деп аталады. Ол модернизм мен постмодернизм арасындағы шекараны шығармашылықпен басып өтеді, сонымен бірге батыс әдебиетінің көптеген канондық мәтіндеріне негізделген. Көптеген сыншылар оның ерекше стилі мен кейіптерімен қатар, классикалық және библиялық туындылардың күрделі мәтіндік сілтемелері мен қайта айтуларын пайдалануын атап көрсетеді. Трилогия ғылыми зерттеулерге арналған материал болып табылады және постмодернистік көркем әдебиет курстарында оқытылады, ал Лякос әдебиет бойынша Нобель сыйлығына үміткер ретінде қарастырылды.