Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эпиграмма – қысқа, есте қаларлық, қызықты, кейде таңғаларлық немесе сатирикалық тұжырым. Бұл сөз грекше ἐπίγραμμα («жазу», ἐπιγράφειν – «жазу, жазып қою») деген сөзден шыққан. Бұл әдеби тәсіл екі мың жылдан бері қолданылып келеді. Зекет немесе сарказмның болуы поэзиялық емес эпиграммаларды, әдетте осы сипаттамалары жоқ афоризмдер мен мақал-мәтелдерден ерекшелейді.
Brief memorable statement
An epigram is a brief, interesting, memorable, sometimes surprising or satirical statement. The word derives from the Greek ἐπίγραμμα (, "inscription", from ἐπιγράφειν [], "to write on, to inscribe"). This literary device has been practiced for over two millennia. The presence of wit or sarcasm tends to distinguish non poetic epigrams from aphorisms and adages, which typically do not show those qualities.
Ежелгі грек тілі
Грек эпиграммаларының дәстүрі қасиетті орындарда, оның ішінде спортшылардың мүсіндерінде және жерлеу ескерткіштерінде жазылған өлеңдер ретінде басталды, мысалы: «Барып, спарталықтарға айт, өтіп бара жатқандар!» Бұл түпнұсқа эпиграммалар қысқа прозалық мәтін сияқты қызмет етті, бірақ өлең түрінде. Эпиграмма эллинистік кезеңде әдеби жанрға айналды, мүмкін, жазулы эпиграммалардың ғылыми жинақтарынан пайда болды. Қазіргі эпиграммалар көбінесе өте қысқа деп есептелсе де, грек әдеби эпиграммасы әрқашан кейінгі үлгілердей қысқа болған жоқ, ал «эпиграмма» мен «элегия» арасындағы шекара кейде анық емес (олар сипаттамалық метрді – элегиялық жұптарды ортақ бөліседі). Классикалық кезеңде олардың арасындағы нақты айырмашылық – эпиграммалар жазылып, оқуға арналған, ал элегиялар айтылып, тыңдауға арналған. Кейбір элегиялар өте қысқа болуы мүмкін, бірақ тек қоғамдық эпиграммалар он жолдан асып кетті. Дегенмен, эпиграмманың жазу арқылы пайда болуы, тіпті эллинистік дәуірде оқылғанда да, мәтінді қысқа ұстауға ықпал етті. Әдеби эпиграмманың көптеген ерекше түрлері жазу контексіне, әсіресе эллинистік дәуірде әдеби жаттығуға айналған жерлеу эпиграммасына көз жүгізеді. Көптеген «симпатикалық» эпиграммалар симпосиондық және жерлеу элементтерін біріктіреді – олар оқырмандарына (немесе тыңдаушыларына) өмір қысқа болғандықтан бүгін ішіп, өмір сүруге шақырады. Жалпы, классикалық элегияларда кездесетін кез келген тақырып кейінірек әдеби эпиграммалар үшін бейімделуі мүмкін болды. Эллинистік эпиграммалар да «нүктеге» ие деп есептеледі, яғни өлең күлкілі немесе сатирикалық бұрылыспен аяқталады. Барлық грек эпиграммалары осылай болып келеді деп айтуға болмайды; олардың көпшілігі жай ғана сипаттамалық, бірақ Гадаралық Мелеагер мен Салоникалық Филипп, алғашқы толық антологтар, қысқа және өткір эпиграммаларды артық көретін. Олардың жинақтары Римде және кейіннен бүкіл Еуропада жанр туралы білімді қалыптастыруға көмектескендіктен, эпиграмма «нүктемен» байланысты болды, әсіресе еуропалық эпиграмма дәстүрі латын ақыны Марциалды өзінің негізгі үлгісі ретінде қабылдады; ол грек үлгілерін (әсіресе замандас ақындар Луциллий мен Никархты) таңдамалы түрде көшіріп, бейімдеді және осы процесте жанрды қайта анықтады, оны римдік «сатура» дәстүрімен үйлестірді. Грек эпиграммасы, шындығында, әлдеқайда алуан түрлі болды, бұл туралы Милан папирусы куәлік етеді. Грек әдеби эпиграммасының маңызды көзі – грек антологиясы, 10 ғасырдағы жинақталған жинақтарға негізделген, оның ішінде Мелеагер мен Филипп жинақтары бар. Онда эллинистік кезеңнен бастап, императорлық кезең мен соңғы антикалық дәуірден, құрастырушының византиялық дәуіріне дейінгі эпиграммалар қамтылған – мың жылдық элегиялық мәтіндердің барлық тақырыптарын қамтитын жинақ. Антологияға христиан эпиграммаларының бір кітабы, сондай-ақ «Жігіттік Муза» деп аталатын эротикалық және гомосексуалдық махаббат туралы эпиграммалардың бір кітабы кіреді.
The Greek tradition of epigrams began as poems inscribed on votive offerings at sanctuariesincluding statues of athletesand on funerary monuments, for example "Go tell it to the Spartans, passersby ". These original epigrams did the same job as a short prose text might have done, but in verse. Epigram became a literary genre in the Hellenistic period, probably developing out of scholarly collections of inscriptional epigrams. Though modern epigrams are usually thought of as very short, Greek literary epigram was not always as short as later examples, and the divide between "epigram" and "elegy" is sometimes indistinct (they share a characteristic metre, elegiac couplets). In the classical period, the clear distinction between them was that epigrams were inscribed and meant to be read, while elegies were recited and meant to be heard. Some elegies could be quite short, but only public epigrams were longer than ten lines. All the same, the origin of epigram in inscription exerted a residual pressure to keep things concise, even when they were recited in Hellenistic times. Many of the characteristic types of literary epigram look back to inscriptional contexts, particularly funerary epigram, which in the Hellenistic era becomes a literary exercise. Many "sympotic" epigrams combine sympotic and funerary elementsthey tell their readers (or listeners) to drink and live for today because life is short. Generally, any theme found in classical elegies could be and were adapted for later literary epigrams. Hellenistic epigrams are also thought of as having a "point"that is, the poem ends in a punchline or satirical twist. By no means do all Greek epigrams behave this way; many are simply descriptive, but Meleager of Gadara and Philippus of Thessalonica, the first comprehensive anthologists, preferred the short and witty epigram. Since their collections helped form knowledge of the genre in Rome and then later throughout Europe, Epigram came to be associated with 'point', especially because the European epigram tradition takes the Latin poet Martial as its principal model; he copied and adapted Greek models (particularly the contemporary poets Lucillius and Nicarchus) selectively and in the process redefined the genre, aligning it with the indigenous Roman tradition of "satura", hexameter satire, as practised by (among others) his contemporary Juvenal. Greek epigram was actually much more diverse, as the Milan Papyrus now indicates. A major source for Greek literary epigram is the Greek Anthology, a compilation from the 10th century AD based on older collections, including those of Meleager and Philippus. It contains epigrams ranging from the Hellenistic period through the Imperial period and Late Antiquity into the compiler's own Byzantine eraa thousand years of short elegiac texts on every topic under the sun. The Anthology includes one book of Christian epigrams as well as one book of erotic and amorous homosexual epigrams called the Μοῦσα Παιδικἠ (, "The Boyish Muse").
Ағылшынша
Алғашқы ағылшын әдебиетінде қысқа жұп өлеңдер поэтикалық эпиграммалар мен мақал-мәтелдермен басым болды, әсіресе Киелі кітаптың аудармаларында және грек және рим ақындарының шығармаларында. Бір-бірімен рифмаласатын екі тізбекті өлең жұп деп аталады. 1600 жылдан бері жұп өлеңдер ұзақ сонеттердің құрамына енгізіліп келеді, ең әйгілісі – Уильям Шекспирдің сонеттері. 76-шы сонет осыған мысал. Уильям Блейк өзінің "Тәбиғаттың жақсылықтары туралы болжамдар" поэмасында, сондай-ақ Байрон "Дон Хуан" поэмасында, Джон Гей ертегілерінде және Александр Поп "Адам туралы эссесінде" екі жолды поэтикалық форманы жабық жұп ретінде қолданды. Солтүстік Америкада жазылған алғашқы ағылшын әдебиетінің еңбегі Роберт Хейменнің "Quodlibets, Lately Come Over from New Britaniola, Old Newfoundland" атты 300-ден астам эпиграммалар жинағы болды, олардың көпшілігі екі жолдық қағидаға немесе үрдіске сәйкес келмейді. Жинақ 1618 және 1628 жылдар аралығында қазіргі Харбор Грейс, Ньюфаундленд қаласында жазылған, бірақ ол Ұлыбританияға оралғаннан кейін жарияланды. Виктория дәуірінде америкалық ақын Эмили Дикинсон жиі эпиграммалық жұп өлеңдерді қолданды. Оның 1534-ші нөміріндегі өлеңі оның он бір поэтикалық эпиграммасының типік мысалы. Романшы Джордж Элиот өзінің шығармаларында да жұп өлеңдерді пайдаланды. Оның ең жақсы мысалы – "Бауыр мен қарындас" атты тізбектелген сонеттік поэмасы, онда тізбектелген он бір сонеттің әрқайсысы жұп өлеңмен аяқталады. Оның сонеттерінде, әр жұп өлеңнің соңына дейінгі жетекші жол, тізбектің VIII сонетінде көрсетілгендей, жұп өлеңнің тақырыбы ретінде қарастырылуы мүмкін. 20-шы ғасырдың басында рифмаланған эпиграммалық жұп өлеңдердің формасы үшінші жол ретінде атаумен бекітілген өлеңдік бейнеге айналды. Аделаида Крэпси 1915 жылы жарық көрген "Ауа райынан зардап шеккен ағаштарды көргенде" атты суреттік жұп өлеңінде әрқайсы он буыннан тұратын екі жолды рифмаланған өлең түрін қалыптастырды. 1930 жылдары шотланд ақыны Уильям Соутардың поэзиясында бес жолдық цинквен формасы кеңінен танымал болды. Бұлар бастапқыда эпиграммалар деп аталды, бірақ кейіннен Аделаида Крэпси стиліндегі суреттік цинквендер ретінде танылды. Дж. В. Каннингем де эпиграммалардың белгілі авторы болды (бұл "жеңіл дем алатын" адамға қолайлы орта).
In early English literature the short couplet poem was dominated by the poetic epigram and proverb, especially in the translations of the Bible and the Greek and Roman poets. Two successive lines of verse that rhyme with each other are known as a couplet. Since 1600, the couplet has been featured as a part of the longer sonnet form, most notably in William Shakespeare's sonnets. Sonnet 76 is an example. The two line poetic form as a closed couplet was also used by William Blake in his poem "Auguries of Innocence", and also by Byron in his poem Don Juan, by John Gay in his fables, and by Alexander Pope in his An Essay on Man. The first work of English literature penned in North America was Robert Hayman's Quodlibets, Lately Come Over from New Britaniola, Old Newfoundland, which is a collection of over 300 epigrams, many of which do not conform to the two line rule or trend. While the collection was written between 1618 and 1628 in what is now Harbour Grace, Newfoundland, it was published shortly after his return to Britain. In Victorian times the epigram couplet was often used by the prolific American poet Emily Dickinson. Her poem No. 1534 is a typical example of her eleven poetic epigrams. The novelist George Eliot also included couplets throughout her writings. Her best example is in her sequenced sonnet poem entitled Brother and Sister in which each of the eleven sequenced sonnet ends with a couplet. In her sonnets, the preceding lead in line, to the couplet ending of each, could be thought of as a title for the couplet, as is shown in Sonnet VIII of the sequence. During the early 20th century, the rhymed epigram couplet form developed into a fixed verse image form, with an integral title as the third line. Adelaide Crapsey codified the couplet form into a two line rhymed verse of ten syllables per line with her image couplet poem On Seeing Weather Beaten Trees, first published in 1915. By the 1930s, the five line cinquain verse form became widely known in the poetry of the Scottish poet William Soutar. These were originally labelled epigrams but later identified as image cinquains in the style of Adelaide Crapsey. J. V. Cunningham was also a noted writer of epigrams (a medium suited to a "short breathed" person).
Өнер саласында
"Қорал сөйлесе, өлім дауды шешеді" – американдық Ескі Батыстың қақтығыстарындағы мылтық көтеріп жүргендердің шайқасына Чарльз Марион Рассел берген эпиграммалық атау.
"When Guns Speak, Death Settles Disputes" is Charles Marion Russell's epigrammatic title for a clash by gunfighters of the Old West in America.