Кіріспе

2002 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарында жұптық фигуралы сырғанау жанжалы

Солт-Лейк-Ситиде өткен 2002 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарында жұптық фигуралы сырғанау жарысының нәтижесіне әсер еткені туралы күдіктер туды. Осы дауға байланысты екі жұп команда алтын медаль алды: бастапқы жеңімпаздар – Ресейден Елена Бережная мен Антон Сихарулидзе, ал күміс медальді алған – Канададан Джейми Сале мен Дэвид Пеллетье. Бұл жанжал фигуралы сырғанаудағы бағалау жүйесін жаңа ISU төрелік жүйесімен алмастыруға ықпал етті.

Жарыс

Фигуралы сырғанауда жұптар арасындағы жарыста Ресейлік Елена Бережная мен Антон Сихарулидзе қысқа бағдарламада Канадалық Джейми Сале мен Дэвид Пеллетьеден басым түсті. Қысқа бағдарлама кезінде Сале мен Пельтье аяқталу позында сүрініп құлады. Құлау элементтің ішінде болмағандықтан, ұпайдан шегерілмеді, бірақ бұл бағдарламаның сапасын төмендетіп, оларды Бережная мен Сихарулидзеден кейін екінші орынға жіберді. Еркін сырғанау кезінде Бережная мен Сихарулидзе Сихарулидзе қос аксельді орындағанда ұсақ, бірақ көзге көрінетін техникалық қателік жасады. Сале мен Пельтье "Love Story" музыкасымен еркін бағдарлама орындады, оны бұрынғы маусымдарда қолданған және Олимпиадаға дейін Гран-при финалында жақсы қабылдаған еді. Олардың бағдарламасы мінсіз болды, бірақ кейбір сарапшылар оны ресейліктердікінен қарапайым деп санады. Қолданыстағы 6.0 жүйесі бойынша Сале мен Пельтье техникалық мерзімі үшін 5.9 және 5.8 балл алды, ал ресейліктер көбінесе 5.8 және 5.7 балл алды. Дегенмен, канадалықтар өнер көрсетуі үшін тек төрт 5.9 балл алды, ал ресейліктер жеті балл алды. Жалпы есепте өнер көрсетуі техникалық мерзімінен жоғары бағаланды, сондықтан канадалықтар ресейліктерді жеңіп шығу үшін өнер көрсетуі бойынша кем дегенде бес 5.9 балл алуы керек еді. Олар жеткілікті балл алмағандықтан, канадалықтар екінші орынды иеленді, ал Бережная мен Сихарулидзе алтын медальді жеңіп алды.

Судьялар мен лауазымды адамдар

2002 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының жұптық сынының төрешілері мен лауазымды тұлғалары
Төреші Рональд Феннинг ISU
Көмекші төреші Александр Лакерник ISU
1-төреші Марина Саная Ресей
2-төреші Цзяшен Янг Қытай
3-төреші Люси Бреннан АҚШ
4-төреші Мари Рейн Ле Гунь Франция
5-төреші Анна Сиерокка Польша
6-төреші Бенуа Лавои Канада
7-төреші Владислав Петухов Украина
8-төреші Сисси Крик Германия
9-төреші Хидео Сугита Жапония

Ашулы оқиға

Тура эфирде америкалық және канадалық телекомментаторлар (NBC Sports-тан Том Хэммонд, Скотт Хэмилтон және Сандра Безик, CBC Sports-тан Крис Катберт, Пол Мартини және Барбара Андерхилл) Сале мен Пеллетье бағдарламаларын аяқтағанда алтын медальді жеңіп алды деп мәлімдеді, олардың өнерлері ресейліктерден жоғары деп санады. Кейін судьялардың бағалары жарияланғанда олар наразылық білдірді. Ұзақ уақыт өтпей бағалауда әділетсіздік болды деген күдік туды. Ресей, Қытай Халық Республикасы, Польша, Украина және Франция судьялары ресейліктерді бірінші орынға қойды, ал АҚШ, Канада, Германия және Жапония судьялары канадалықтарды таңдады. Француз судьясы Мари Рейн Ле Гунье күдік тудырды. Ле Гунь лауазымды тұлғалардың қонақ үйіне келгенде, Халықаралық коньки спорты одағының техникалық комитетінің төрағасы Салли Стейплфорд оған сұрақ қойды. Ле Гунь ашуланып, француз ұлттық коньки спорты федерациясының басшысы Дидье Гейльгаюеттің өзгелердің өнерлеріне қарамастан, ресейлік жұпқа дауыс беруге қысым көрсеткенін айтты. Кейін Ле Гунь мұндай келісімге қатысқанын жоққа шығарды және ресейлік жұп алтын медальға лайық деп шын ниетпен сенедінін мәлімдеді.

Тез арада

Канадалық баспасөз және қоғам бұл нәтижеге қатты ашуланды. Америкалық баспасөз де канадалық жұпты қолдауға асықты. NBC телеарнасы осы оқиға туралы хабарлауын жалғастырып, канадалықтардың мүддесін қолдады. Сихарулидзе бұл жағдайды Сале мен Пеллетьедің 2001 жылғы Канадада өткен Әлем чемпионатындағы жеңісіне байланысты реакциялармен салыстырды. Канада мен Американың наразылығына жауап ретінде Халықаралық коньки спорты одағының (ISU) президенті Оттавио Чинкуанта жарыстан кейінгі күні өткен баспасөз конференциясында ISU-ның келесі жоспарланған кеңес отырысында төрелік шешіміне "ішкі сараптама" жүргізетінін мәлімдеді. Баспасөздің көптеген шабуылдаушы сұрақтарынан кейін, Чинкуанта жарыс төрешісі Рональд Пфеннинг төрелікке қатысты ресми шағым түсіргенін мойындады. Кейін, 13 ақпанда Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) бас директоры Франсуа Каррар баспасөз конференциясын өткізіп, ISU-ны мәселені мүмкіндігінше жылдам шешуге шақырды. 15 ақпанда Чинкуанта мен ХОК президенті Жак Рогге бірлескен баспасөз конференциясында Сале мен Пеллетьенің күміс медальдары алтынға ауыстырылатынын хабарлады. Бережная мен Сихарулидзе де алтын медальдарын сақтап қалды, себебі олардың әрекетінде ешқандай бұзушылық анықталған жоқ. Төрешілердің тоғызынан төртеуі олардың лайықты екенін айтты. Екі жұптың да жинаған ұпайлары есептен шығарылды. Тарихында алғаш рет марапаттау рәсімі қайтадан өтті. Бережная мен Сихарулидзе қатысты, ал қола медаль иегерлері, Қытайдан Шэнь Сюэ мен Чжао Хонгбо қатысудан бас тартты.

Олимпиададан кейінгі салдарлар

2002 жылдың 30 сәуірінде ISU Ле Гунье мен Гейльгаге скандалдағы рөлдері үшін үш жылға дисквалификацияланды және 2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарына қатысуына тыйым салынды. Ле Гуньнің қонақүй вестибюліндегі ашу-ызасының кем дегенде бір куәгері оның ресейліктермен сдел жасағанын мойындағанын хабарласа да, Цинкуанта ресейліктердің оқиғаға қатысы бар екеніне ешқандай дәлел жоқ деп мәлімдеді. 2002 жылдың 31 шілдесінде Италияның Венеция қаласында ұйымдасқан қылмыс тобының басшысы Алимжан Тохтахунов АҚШ тарапынан Олимпиададағы нәтижені бұрмалауға қатысқан деген айыппен тұтқындалды. Ол 2002-2003 жылдары АҚШ-қа экстрадициялау әрекеттері кезінде итальян полициясынан айып тақпастан босатылды. 2004 жылы ISU 6.0 бағалау жүйесін тым субъективті деп санай отырып, өзгертуге дауыс берді. Нәтижесінде, элементтердің техникалық орындалу деңгейіне негізделген конькишіні бағалау үшін Халықаралық Бағалау Жүйесі (IJS) құрылды, ол нақты сандық, математикалық ұпай береді. Ле Гунье мен Гейльгагеға салған жазадан басқа, ISU фигуралы коньки спортының жаңа жүйесінің бөлігі ретінде жасырын төрешілік саясатын қабылдады. Төрешілердің бағалары жаңа ISU Бағалау Жүйесінің аясында анонимді түрде жарияланады. ISU бұл жасырындықтың төрешілерді өз федерацияларының қысымынан босататынын мәлімдесе де, сыншылар жасырындықтың төрешілердің алаяқтық әрекеттерін болдырмай, керісінше, қоғам мен БАҚ-тың алаяқтықты анықтау мүмкіндігін шектегенін атап өтті. 2014 жылғы Сочи Олимпиадасынан кейін ISU Конгресі бұл саясатты өзгертіп, процесте "ашықтықты арттыру" мақсатында анонимді төрешілікті тоқтатты. 2003 жылдың наурыз айында ISU басшылығына және спорттағы дағдарысты басқаруға наразы болған коньки спорты шенеуніктерінің тобы Дүниежүзілік Коньки Федерациясын құру туралы жариялады. Олардың ISU-дан көркем коньки спортын басқару құқығын алу әрекеті сәтсіз аяқталды. TSU немесе олардың тиісті ұлттық федерациялары жаңа федерацияны құруға қатысқан бірнеше адамды коньки спортынан шеттетуге ұйғарды. Шеттетуге ұйғарылғандардың қатарында Солт-Лейк-Сити Олимпиадасында жұптық сырғанау жарысын төрешілік еткен Рональд Пфеннинг, Салли Степлфорд, Джон Джексон және Ле Гуньнің ашу-ызасына куә болған басқа да адамдар бар.