Кіріспе

Маркетингтегі құндылық, сонымен қатар тұтынушының қабылдаған құны деп те аталады, – бұл бір өнімнің артықшылықтары мен кемшіліктерін әлеуетті тұтынушының бағалауы мен басқа өнімдермен салыстырғандағы айырмашылық. Құндылықты артықшылықтар мен кемшіліктер арасындағы қарапайым қатынас ретінде де көрсетуге болады: Құндылық = Артықшылықтар – Кемшіліктер. Маркетингтегі құндылықтың негізгі түсінігі – адамның қажеттіліктері. Адамның негізгі қажеттіліктеріне тағам, баспана, жақындық, махаббат және өзін-өзі көрсету сияқты жағдайлар кіруі мүмкін. Мәдениет пен жеке тұлға да адамның қажеттіліктерін қалаулар деп аталатын нәрсеге қалыптастырады. Қалаулар сатып алу мүмкіндігімен қолдау көрсетілсе, олар талапқа айналады. Тұтынушылардың қалаулары мен ресурстары (қаржылық мүмкіндіктері) болғанда, олар ең жоғары құндылық пен қанағаттандыруды беретін артықшылықтары бар өнімдер мен қызметтерді талап етеді. Құндылықтың төрт түрі бар: функционалдық құндылық, ақшалай құндылық, әлеуметтік құндылық және психологиялық құндылық. Құндылықтың көздері барлық тұтынушылар үшін бірдей маңызды емес. Құндылықтың маңыздылығы тұтынушыға және сатып алуға байланысты. Құндылықтарды әрқашан тұтынушының «көзімен» анықтау керек:

Функционалдық құндылық: Бұл ұсыныстың қызметі, клиентке ұсынатын шешім. Ақшалай құндылық: Бұл төленген бағаның ұсыныстың қабылданатын құнымен салыстырылатындығы. Бұл құндылық басқа құндылықтар мен ақшалай шығындар арасындағы теңгерімді қарастырады. Әлеуметтік құндылық: Өнімге ие болу немесе қызметке қатысу тұтынушыға басқалармен байланысуға мүмкіндік беретін деңгей. Психологиялық құндылық: Өнімнің тұтынушыларға өзін-өзі көрсетуіне немесе жақсы сезінуіне мүмкіндік беретін деңгей. Компания клиенттеріне құндылық беру үшін «жалпы нарықтық ұсынысты» қарастыруы керек. Бұл ұйымның беделі, қызметкерлердің өкілдігі, өнімнің артықшылықтары және бәсекелестердің нарықтық ұсыныстарымен және бағаларымен салыстырғандағы технологиялық сипаттамаларды қамтиды. Осылайша, құндылықты фирманың нарықтық ұсынысының оның бәсекелестеріне қатынасы ретінде анықтауға болады. Маркетингтегі құндылықты сапалық және сандық өлшемдер арқылы бағалауға болады. Сапалық тұрғыдан алғанда, құндылық – адамның эмоционалдық, психикалық және физикалық жағдайынан, сондай-ақ әртүрлі әлеуметтік, экономикалық, мәдени және экологиялық факторлардан тұратын қабылданатын пайда. Сандық тұрғыдан алғанда, құндылық – қаржылық көрсеткіштер, проценттер және долларлар арқылы өлшенетін нақты пайда. Ұйымның құндылық беруі үшін оның құндылық пен шығын арақатынасын жақсартуы керек. Ұйым жоғары бағамен жоғары құндылық ұсынса, қабылданатын құндылық төмен болуы мүмкін. Егер ол төмен бағамен жоғары құндылық ұсынса, қабылданатын құндылық жоғары болуы мүмкін. Жоғары қабылданатын құндылықты қамтамасыз етудің кілті – әрбір адамға немесе ұйымға құндылық беру, сіз ұсынатын нәрсе күтілгеннен асып түседі деп сендіру, оларға проблеманы шешуге көмектесу, шешім ұсыну, нәтиже беру және оларды бақытты ету. Құндылық уақыт, орын және адамдарға байланысты, сондай-ақ қоршаған ортаның өзгеруіне байланысты өзгереді. Бұл біздің нарықтағы адамдар мен ұйымдар арасындағы шығармашылық энергия алмасу. Менеджерлер жиі клиенттік құндылықты талдау жүргізеді, бұл компанияның басқа бәсекелестермен салыстырғандағы күшті және әлсіз жақтарын анықтауға көмектеседі. Бұл келесі қадамдарды қамтиды:
Клиенттер өнім мен жеткізушіні таңдағанда бағалайтын негізгі қасиеттер мен артықшылықтарды анықтау. Әртүрлі қасиеттер мен артықшылықтардың сандық маңыздылығын бағалау. Компанияның және бәсекелестердің әр қасиет пен артықшылық бойынша нәтижелерін бағалау. Нақты сегменттегі клиенттердің компанияны негізгі бәсекелестермен салыстырғандағы бағалауын зерттеу. Клиенттік қабылданатын құндылықты уақыт өте келе бақылау.