Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тәжірибелік экономика – тұтынушыларға есте қаларлық тәжірибелерді сату. Бұл термин алғаш рет 1998 жылы Б. Джозеф Пайн II және Джеймс Гилмор аграрлық экономикадан, индустриалдық экономикадан және соңғы қызмет көрсету экономикасынан кейінгі экономиканы сипаттаған мақаласында қолданылған.
Sale of experiences to customers
An experience economy is the sale of memorable experiences to customers. The term was first used in a 1998 article by B. Joseph Pine II and James H. Gilmore describing the next economy following the agrarian economy, the industrial economy, and the most recent service economy.
Бизнес теориясы
Джозеф Пайн II және Джеймс Гилмор бизнестің клиенттері үшін есте қаларлық оқиғаларды ұйымдастыруы қажет екенін, ал есте сақтаудың өзі өнімге айналатынын: "тәжірибе" деп айтады. Тәжірибе бизнесінің жоғары деңгейдегі түрлері тәжірибе ұсынатын "өзгерістің" құны үшін ақы алуға көшуі мүмкін, мысалы, білім беру ұйымдары білім алған адамның құнына үлесін қоса алса, солай істеуі мүмкін. Олардың пікірінше, бұл бизнес кірістерінен асып түсетін қосылған құнның табиғи дамуы. Тәжірибе экономикасы тұжырымдамасы бастапқыда бизнеске қатысты болғанымен, байқаулар мен теориялар туризм және архитектура салаларына да тарады. Тәжірибе экономикасын тәжірибелердің экономикалық құны ретінде бағалауға болады, ал тәжірибе – адамдардың басынан өтетін психологиялық процесс. Тәжірибе экономикасы көбінесе өнім немесе қызмет түрінде, немесе спорт, онлайн танысу сияқты таза тәжірибелік өнімдер ретінде қолданылады. Тәжірибе экономикасы клиенттік тәжірибені басқарудың маңызды негізі саналады.
Joseph Pine II and James H. Gilmore argue that businesses must orchestrate memorable events for their customers, and that memory itself becomes the product: the "experience". More advanced experience businesses can begin charging for the value of the "transformation" that an experience offers, e. g. as education offerings might do if they were able to participate in the value that is created by the educated individual. This, they argue, is a natural progression in the value added by the business over and above its inputs. Although the concept of the experience economy was initially focused on business, observations and theories have crossed into tourism, and architecture. The experience economy can be quantified as the economic value of an experience, which is a psychological process people can go through. The experience economy is often consumed as product or service, or as pure experience product such as sports, and online dating. The experience economy is also considered the main underpinning for customer experience management.
Тарих
Қоғамдағы осындай мінез-құлықты әртүрлі авторлар мен зерттеушілер бұрын-соңды байқап, талдаған. Мұның жақсы мысалын фьютуристер Альвин және Хайди Тоффлердің 1970 жылы алғаш жарық көрген «Болашақ шокы» атты кітабынан табуға болады. Пайн мен Гилмор өздерінің еңбектерінде осы кітаптан цитата келтіреді. Тоффлерлер американдық қоғамдағы қарқынды өзгерістерді талқылап, адамдардың бейімделу жолдарын зерттейді. 10-тараудағы «Тәжірибе жасаушылар» деген мақалада олар психикалық қанағаттандыруға бағытталған экономика қалыптасып келе жатқанын, «психологизация» процесі жүзеге асып, адамдар «өмір сапасын» жақсартуға ұмтылатынын айтады. Тауар өндірушілер негізгі өнімдерге «психикалық жүктеме» қосады, қызметтердің психикалық құрауы кеңейеді және біз тәжірибе индустриясының дамуына куә боламыз, олардың өнімдері алдын ала бағдарламаланған тәжірибелерден тұрады, соның ішінде клиенттерге шытырман оқиға, қауіп немесе басқа да ләззат сыйлайтын симуляциялық ортаны қамтиды. 1980 жылдардың басында тұтынушылар мінез-құлқы зерттеушілері ақпаратты өңдеу тұжырымының басымдығын күмәнді көзбен қарастыра бастады, себебі ол күндізгі армандар мен эмоционалдық реакциялар сияқты маңызды тұтыну құбылыстарын назардан тыс қалдыруы мүмкін. Моррис Холбрук пен Элизабет Хиршман «Тұтынудың тәжірибелік аспектілері: тұтынушылардың қиялы, сезімі және қызығушылығы» атты мақаласында тұтынудың тәжірибелік аспектілерін мойындау қажеттігін дәлелдейді. 1992 жылы неміс социологы Герхард Шульце Нюрнберг қаласының тұрғындарын зерттеді және негізгі қажеттіліктері шешілген, ал адамдар тек «жақсы өмір сүруге» («schönes Leben») және «өмірді сезінуге» («er leben») ұмтылып жүрген жаңа өмір салтын байқады. Шульце өзінің зерттеулерінің қорытындысын «тәжірибелік қоғам» терминімен берді, осы зерттеулердің нәтижесі «Die Erlebnisgesellschaft» атты кітабында жарияланды, ол 1995 жылы «The Experience Society» деп ағылшын тіліне аударылды. Тәжірибелік қоғамда адамдар тұтынушы ретінде әртүрлі мінез-құлық танытады. Тауарларға деген қажеттілік, олардың жалпы пайдалылығына немесе функционалдығына негізделгеннен, жеке тәжірибе сыйлайтын тауарларға деген қажеттілікке өтеді. Осы тәжірибелерге деген сұраныс пен ұсыныс «Тәжірибе нарығында» («Erlebnismarkt») кездеседі. 1996 жылы Даниялық зерттеуші Рольф Дженсен Копенгагеннің Болашақ зерттеулер институтының «The Dream Society» атты мақаласында американдық қоғам армандарға, шытырман оқиғаларға, руханилыққа және сезімдерге бағытталған қоғамға ұшырап жатыр деп жазды, онда өнімге қатысты сезімдерді қалыптастыратын оқиға, адамдар өнімді сатып алатын кезде олардың сатып алатынының үлкен бөлігін құрайды. Дженсен осы тенденцияны эмоцияларды коммерцияландыру деп сипаттады. «25 жылдан кейін адамдар көбінесе оқиғалар, аңыздар, эмоциялар мен өмір салтын сатып алады».
This kind of behavior in a society has been observed and analysed much earlier by various authors and researchers. A good example can be found in the pioneering book of futurists Alvin and Heidi Toffler, Future Shock, first published in 1970, which Pine and Gilmore quote in their work. The Tofflers discuss rapid change in American society and explore ways for humans to adapt. In Chapter 10, The Experience Makers, they say that an economy is being created geared to the provision of psychic gratification, that a process of "psychologization" finds place and humans will strive for a better "quality of life". Manufacturers of goods will add a "psychic load" to basic products, the psychic component of services will expand and we will witness the rise of experience industries whose sole output consists of pre programmed experiences, including simulated environments that offer customers a taste of adventure, danger, or other pleasure. In the early 1980s, consumer behavior researchers had begun to question the hegemony of the information processing perspective on the ground that it may neglect important consumption phenomena like daydreams and emotional responses. Morris Holbrook and Elizabeth Hirschman argue in their paper "The Experiential Aspects of Consumption: Consumer Fantasies, Feelings, and Fun" for the recognition of experiential aspects of consumption. In 1992, German sociologist Gerhard Schulze researched inhabitants of the city of Nürnberg and did observe a new way of living where basic needs were covered and people merely were striving for a "nice living ("schönes Leben"), experiencing life ("er leben"). Schulze summarised his findings using the words "Experience Society" in his book Die Erlebnisgesellschaft, translated into English as "The Experience Society" in 1995. In the experience society people behave differently as consumers. A transformation finds place from the need for goods that are generally useful or functional, to a need for goods that deliver an individual experience. Demand and offerings for these experiences meet at the "Experience Market" ("Erlebnismarkt"). In 1996, Danish researcher Rolf Jensen of the Copenhagen Institute for Futures Studies writes in his article The Dream Society for The Futurist that American society is yielding to a society focused on dreams, adventure, spirituality, and feelings where the story that shapes feelings about a product will become a large part of what people buy when they buy the product. Jensen framed this trend as the commercialization of emotions. "In 25 years, what people buy will be mostly stories, legends, emotion, and lifestyle."
Сындар
Пайн мен Гилмордың тезисі АҚШ экономикасының өсуі жоғары бағалар мен асыра сілтеулерге төзімді болған, сондай-ақ ұсыныс пен инвестицияға шектеу қоймаған дотком көпіршігінен пайда болған, әсіре бағаланған бизнес философиясының мысалы ретінде сынға ұшырады. Оған қарсы шығушылар оны басқа қызмет экономикасы тезистерімен, мысалы, «Табиғи капитализмде» баяндалғандай, сирек ресурстарды тиімді пайдалануға баса назар аударатын тезистермен салыстырады, олар әдетте экономиканың негізін құрайды. Олар қызмет көрсету басқару тиімділіктен гөрі нәтижелілікке басымдық етуі керек деп санайды. Бұл тезис туризм, демалыс және қонақжайлылық саласындағы зерттеулерде де сынға ұшырады, онда экономикадағы тәжірибелердің рөлі туралы қалыптасқан теориялар Пайн мен Гилмордың назарына алынбады. Кәсіпкерлік ой-өрісіне әсерін тигізуін жалғастырса да, «Тәжірибе экономикасы» қызмет көрсету маркетингі мен басқару әдебиетінде ескірді, оның орнына барлық тауарлар мен бизнес қызметтерінің экономикалық құны тұтынушылар мен өндірушілердің өзара әрекеттесуі арқылы бірлесіп құрылатыны немесе өндірілетіні дәлелденді.
Pine and Gilmore's thesis has been criticized as an example of an overhyped business philosophy that emerged from the dot com bubble during a period in which a rising U. S. economy was tolerant of high prices and inflated claims and imposed no limitations of supply or investment. Detractors contrast it with other service economy theses, such as that laid out in Natural Capitalism, which places a clear focus on making measurably better use of scarce resources, usually considered to be the basis of economics. They claim that service management should stress efficiency over effectiveness. The thesis has also been criticized from within the fields of tourism, leisure, and hospitality management studies, wherein well established theories on the role of experiences in the economy went unacknowledged by Pine and Gilmore. Although continuing to influence business thinking, the Experience Economy has been superseded within the service marketing and management literature, whereby the economic value of all goods and business services is co created or co produced through the interaction between consumers and producers.