Кіріспе

Төлем қажетті қызмет

Қызмет – тұтынушы, фирма немесе үкімет төлеуге дайын болған іс-әрекет немесе пайдалану. Мысалдарға шаштараздардың, дәрігерлердің, заңгерлердің, механиктердің, банктердің, сақтандыру компанияларының және тағы да басқаларының атқаратын жұмыстары жатады. Халыққа арналған қызметтер – бұл қоғамның (ұлт-мемлекет, салық одағы немесе аймақ) барлығы бірлесіп төлейтін қызметтер. Қызмет көрсетушілер ресурстарды, біліктерді, шеберлікті және тәжірибені пайдаланып, қызмет алушыларға пайда әкеледі. Қызметтер – қызмет көрсетушінің клиентке құндылық ұсынатын материалдық емес іс-әрекеттер немесе орындалуы ретінде анықталады.

Негізгі сипаттамалары

Қызметтердің үш негізгі қасиеті бар: Мысал ретінде, тұтынушыны үйден жұмысқа тасымалдайтын такси қызметі, сол тұтынушыны жұмыстан үйге тасымалдайтын такси қызметінен өзгеше болады – уақыты басқа, бағыты басқа, мүмкін жолы да басқа, көбінесе жүргіш пен көлік те басқа. Осыған байланысты тағы бір жиі қолданылатын термин – әртүрлілік (гетерогендік).

Қызмет сапасы

Қызмет көрсетушінің өсуі үшін қызметтерді жаппай өндіру және жеткізуді игеру қажет. Бұл қызмет сапасы мәселесі ретінде қарастырылуы мүмкін. Қызмет көрсету процесіне қатысты кірістер мен нәтижелер, сондай-ақ осы процестер арасындағы байланыстар өте өзгергіш, бұл тұрақты қызмет сапасын сақтауды қиындатады. Көптеген қызметтер нақты белгіленген процедура емес, өзгермелі адам әрекеттерін қамтиды; коммуналдық қызметтер бұл ереженің ерекшелігі болып табылады. Адам факторы қызмет көрсетудегі табыстың маңызды факторы болып табылады. Сұраныс маусымға, тәуліктің уақытына, экономикалық айналымға және т.б. байланысты өзгеруі мүмкін. Берік бизнес қарым-қатынастар құру үшін тұрақтылық қажет.

Қызмет-тауарлар тұтастығы

Тауар мен қызмет арасындағы айырмашылық әлі де даулы болып табылады. XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында байлықты құру және иелену мәселесі зерттелді. Классикалық экономистер тауарларды меншік құқығын белгілеп, айырбастауға болатын құнды заттар деп санады. Меншік – өндірушіден немесе бұрынғы иесінен сатып алу, бағамен алмасу немесе сыйлық ретінде алынған, сондай-ақ заң бойынша қазіргі иесінің меншігі ретінде танылатын заттың нақты иеленуін білдіреді. Адам Смиттің 1776 жылы жарық көрген «Халықтардың байлығы» атты атақты еңбегінде «өнімді» және «өнімсіз» еңбек түрлері ажыратылған. Оның сөзіне сәйкес, біріншісі өндірілгеннен кейін сақталып, кейін ақшаға немесе басқа да құнды заттарға айырбасталатын тауарларды өндіреді. Екіншісі, қаншалықты пайдалы немесе қажетті болса да, өндіріс кезінде жойылған қызметтерді құйады, демек байлыққа үлес қоспайды. Осы тақырыпты дамыта отырып, француз экономисі Жан Батист Сей қызметтерде өндіріс пен тұтынудың ажырамас екенін айтты және оларды сипаттау үшін «материалдық емес өнімдер» терминін қолданды. Қазіргі кезде Густафссон мен Джонсон бір шетінде таза қызмет, екінші шетінде таза тауарлық өнім болатын үздіксіздік спектрін сипаттайды. Көптеген өнімдер осы екі шектің арасында орналасады. Мысалы, мейрамхана физикалық тауарды (тағамды) ұсынады, бірақ сонымен қатар атмосфера, үстелді дайындау және тазалау сияқты қызметтерді де ұсынады. Ал кейбір коммуналдық қызметтер нақты тауарларды (мысалы, сумен жабдықтау) жеткізсе де, олар көбінесе қызмет ретінде қарастырылады.