Кіріспе

Венгр музыканты

Ласло Лайта (30 маусым 1892 – 16 ақпан 1963) – венгр композиторы, этномузыка зерттеушісі және дирижер.

Мансап

Ида Визель, Трансильваниялық венгр және былғары фабрикасының иесі Пал Лайтаның ұлы. Әкесі Пал дирижер болуды армандаған, скрипканы жақсы ойнаған және композиторлықпен айналысқан. Лайта Будапешт Музыка академиясында Виктор Герцфельдтен, содан кейін Лейпцигте, Женевада және ақырында Парижде білім алған. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Бела Барток пен Золтан Кодалымен бірлесіп, венгр халық әндерін зерттеу және нотаға түсірумен айналысып, халық музыкасын жазу жобасын басқарған. Соғыс жылдары артиллерия офицері ретінде майданда болған, ал осы тәжірибесі оның 1938 жылғы қараңғы Екінші симфониясында бейнеленген. 1919 жылы Роза Холлоске үйленген және Будапешт ұлттық консерваториясында оқытумен айналысқан. Оның шәкірттерінің арасында кейін оның музыкасын жақтаған дирижер Янош Ференцик болған. 1928 жылдан бастап ол Ұлттар Лигасының Халық өнері мен дәстүрлер жөніндегі халықаралық комиссиясының мүшесі болды. Сондай-ақ ол Лондондағы Халықаралық халық музыка кеңесінің құрамында болған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Лайта Венгрия радиосының музыка директоры, Этнография музейінің және Будапешт ұлттық консерваториясының директоры болып тағайындалды. Оның "In Memoriam" симфониялық шығармасы Будапештте концерттер қайта басталысымен алғаш рет орындалды. 1947-1948 жылдары Лайта Лондонға бір жылға барып, режиссер Джордж Хоеллингтен Т.С. Элиоттың "Кафедральдағы кісі өлтіру" атты пьесасына музыка жазуды сұрады. Лайта фильмге арналған музыка жазбасын жасамай, үш маңызды концерттік шығарма – Үшінші симфония, оркестрлік вариациялар және №2 арфа квинтетін жазды, олардың үзінділері фильмде қолданылды. Венгрияға оралғаннан кейін, Батыста тым ұзақ болғандықтан оның паспорты тартылып алынып, жоғарыда аталған барлық лауазымдарынан алынды. 1951 жылы халық музыкасын зерттеудегі еңбегі үшін Коссут сыйлығымен марапатталды. 1923 және 1963 жылдар аралығында Лайта Будапешттің ішкі қаласындағы 79 Váci Utca (көше) мекенжайында тұрды, онда оның еске алу тақтасы орнатылған. Әйелі Роза Холлоспен екі ұлы болды: 1995 жылы қайтыс болған әлемге әйгілі қатерлі ісіктерді зерттеуші Ласло Лайта және АҚШ-та тұратын, әлемдік деңгейде танымал невролог және миды зерттеуші Абель Лайта.

Струкалық квартеттер

жоқ. 1 Қос фуга және рондо, Op. 5 (1923)
жоқ. 2 Op. 7 (1926)
жоқ. 3 Játékország, Op. 11 (1929)
жоқ. 4 Op. 12 (1930)
жоқ. 5 5 этюд, Op. 20 (1934)
жоқ. 6 4 этюд, Op. 36 (1942)
жоқ. 7 Op. 49 (1950)
жоқ. 8 Op. 53 (1951)
жоқ. 9 Op. 57 (1953)
жоқ. 10 Трансильваниялық сюита, 3 бөлімнен, Op. 58 (1953)

Басқа

Пианинолық квинтет, Op. 4 (1922)
Фортепиандық квартет, Op. 6 (1925)
Струнный трио (No. 1) Серенада, Op. 9 (1927)
Фортепианомен концерттік трио, Op. 10 (1928)
Виолончель мен фортепианоға арналған соната, Op. 17 (1932)
Струнный трио No. 2, Op. 18 (Ромен Ролланаға арналған, 1932)
Флейта, виолончель және арфаға арналған трио, Op. 22 (1935)
Марионеттер, флейта, скрипка, альт, виолончель және арфаға арналған 4 бөлімнен тұратын сюита, Op. 26 (1937)
Скрипка мен фортепианоға арналған соната, Op. 28 (жоғалған деп есептеледі, 1938)
Виолончель мен фортепианоға арналған концерттік (соната), Op. 31 (Андре Наварраға арналған, оның бірнеше камералық шығармаларын орындаушы, 1940)
3 желді аспапқа арналған Серенада, Op. 40 (жоғалған деп есептеледі, 1944)
Струнный трио No. 3 «Трансильвания кештері», 4 эскиз, Op. 41 (1945)
Флейта, гобой, кларнет және фаготқа арналған 4 құрмет, Op. 42 (1946)
Квинтет No. 2 флейта, скрипка, альт, виолончель және арфаға арналған, Op. 46 (1948)
Трио No. 2 флейта, виолончель және арфаға арналған, Op. 47 (1949)
Альт саксофон мен фортепианоға арналған Интермеццо, Op. 59 (1954)
Флейта мен фортепианоға арналған концерттік соната, Op. 64 (1958)
3 соло флейтаға арналған пьеса, Op. 69 (1958)
Скрипка мен фортепианоға арналған концерттік соната, Op. 68 (1962)

Симфониялар

№ 1, Op. 24 (1936)
№ 2, Op. 27 (1938)
№ 3, Op. 45a («Кафедральдағы кісі өлтіру» фильмінен, 1948)
№ 4, Le Printemps, Op. 52 (1951)
№ 5, Op. 55 (Генри Барроға арналған, 1952)
№ 6, Op. 61 (1955)
№ 7, Révolution, Op. 63 (1957) (сондай-ақ «Күз» деп те аталады)
№ 8, Op. 66 (1959)
№ 9, Op. 67 (1961)

Балеттер

Лизистрата, op. 19a, Аристофанның осы атпен аталатын пьесасынан (1933, + 2 фортепианоға арналған редакция, + 2 оркестрлік сюита op. 19b және 19c, сол жылы)
A négy isten ligete (Төрт құдайдың тоғайы) op. 38a (1943, + 4 қолға арналған фортепианоға редакция, + оркестрлік сюита op. 38b, № 2 сюита, сол жылы)
Capriccio op. 39 (1944, + 4 қолға арналған фортепианоға редакция, сол жылы)

Басқа оркестрлік шығармалар

Скрипкаға арналған концерт, Op. 15 (1931 жылы жоғалған деп хабарланған)
Дивертимент, Op. 25 (1936)
Симфония (нөмірі көрсетілмеген) «Ле Соли» – скрипкалық оркестр, арфа және соққы аспаптары үшін, Op. 33 (Флорент Шмиттке арналған, 1941)
In Memoriam, Op. 35 (1941)
Синфонетта (№ 1) – скрипкалық оркестр үшін, Op. 43 (1946)
Вариациялар, Op. 44 (оркестр үшін қарапайым тақырыптағы 11 вариация, «Құштарлықтар», «Кафедральдағы кісі өлтіру» фильмінен) (1947–48)
Сюита № 3, Op. 56 (1952, Венгрия филармониясының 100 жылдығына арналған)
Синфонетта № 2 – скрипкалық оркестр үшін, Op. 62 (1956)

Опера

Le Chapeau bleu, опера буффа жеке орындаушылар мен оркестр үшін екі актіде, op. 51 (1950)

Хорлық шығармалар

Esti párbeszéd A hegylakók (Таулардағы кешкі әңгіме) аралас а капелла хоры үшін op. 16 (1932)
Шарль д'Орлеанның өлеңдеріне арналған 2 хор, аралас а капелла хоры үшін op. 23 (1936)
Шарль д'Орлеанның өлеңдеріне дауыс үшін 4 мадригал, аралас а капелла хоры үшін op. 29 (1939)
"Ән қайда кетті?" аралас а капелла хоры үшін op. 32 (1940)
Хор мен оркестр үшін Missa in tono phrygio немесе Missa in diebus tribulationis op. 50 (1950)
Аралас хор мен орган үшін Мисса op. 54 (1952)
Әйелдер хоры мен орган үшін Magnificat op. 60 (1954)
La Sainte Vierge үшін 3 гимн (Кімсенің киелі Мариясы үшін), әйелдер хоры және орган үшін op. 65 (Надия Булангерге арналған, 1958).