Кіріспе

Испан саясаткері (1911–1963)

Джулиан Гримау Гарсия (18 ақпан 1911 – 20 сәуір 1963) – Испанияның коммунистік партиясының мүшесі, Франсиско Франконың франкистік режимі кезінде өлім жазасына кесілген испан саясаткері.

Саяси қызмет

Бастапқыда Федералды Республикалық партиясында және Республикалық солшыл партияда белсенді болған ол, Испания Азамат соғысы басталған кезде Испания Коммунистік партиясына (ПСЕ) қосылды. Гримау соғыс жылдарында Барселонада, әкесі полиция инспекторы болған жерде өтті. 1937-1938 жылдары Барселонадағы танымал республикалық түрменің басшысы болды, онда көптеген ұлтшыл тұтқындар атылды. 1939 жылы Франсиско Франконың ұлтшылдары Екінші испан республикасын жеңген соң, ол Латын Америкасында саяси пана іздеді, кейін Францияға қоныстанды. Гримау ПСЕ жетекшілерінің бірі болды және 1954 жылы Прагада өткен съезден кейін Орталық комитетке қосылды. 1959 жылы ол Франко Испаниясында жасырын түрде жұмыс істейтін партияның "ішкі" бөлімін басқарды және бірнеше рет елде жасырын өмір сүрді. Содан кейін Гримау франкистердің ең ізделіп отырған жауына айналды, бұл көптеген тарихшыларды оның 1962 жылы астанаға келу себебін ойлануға мәжбүр етті. Нақты түсіндірме әлі табылмаған, бірақ бұрынғы ПСЕ жетекшілері, мысалы Хорхе Семпрун, Бас хатшы Сантьяго Каррильо Гримауды партия жетекшілігінен шеттетуді қалаған және қарашада оның тұтқындалуына қасады түрде мүмкіндік жасағанын айтты.

Тұтқындау

Джулиан Гримау автобуста саяхат етіп бара жатқанда шабуылға ұшырады, автобуста одан басқа екі жолаушы ғана болды, олар Испанияның құпия полициясының қызметкерлері еді. Оны Бас қауіпсіздік басқармасының (DGS, қазіргі уақытта Мадрид қауымдастығының әкімшілік орталығы) Puerta del Sol штаб-пәтеріне алып кетті. Гримау екінші қабаттан терезеден құлап, бас сүйегіне және екі білегіне ауыр жарақат алды. Кейіннен ол адвокаттарына ғимаратта қиналып, полицияның оны басымен төмен қарай терезеден лақтырғанын айтты. Ішкі істер министрі Мануэль Фрага Ирибарне Гримауға дұрыс қарағандарын және оның түсініксіз себеппен терезеден секіріп түскенін, мүмкін, өзін-өзі өлтіруге тырысқанын мәлімдеді.

Халықаралық қысым

Испанияның соғыстың салдары еңсерілді деген сыртқы әлемге жариялағаны, Гримаудың сот процесінің оқиғаларымен қайшы келді. Бұдан кейін жаһандық солшылдар ұйымдастырған халықаралық наразылық толқыны көтерілді: баспасөз оның пайдасына науқан жүргізді, ал Еуропа мен Латын Америкасының астаналарында көптеген митингілер өтті. Бірнеше порттағы жүк көтерушілер испандық кемелерден жүк түсіруден бас тартты, ал 800 мыңнан астам телеграмма Мадридке жіберіліп, «көкпар соттың» таратылуын талап етті. Дегенмен, Франко «саяси құрылымға қарсы масондық солшылдардың қастандық жасауы» деген теориясын қабылдады. Сот процесі Венеция кинофестивалінде испандық қара комедиясы – «Not on Your Life» фильмінің көрсетілімімен бірге өтті. Сот шешімінен кейін, Джулиан Гримаудың жазасын түрмеге ауыстыру – жалғыз заңды шешім болып қалатын. Әртүрлі мемлекет басшылары, соның ішінде Папа Иоанн XXIII және Кеңес Одағының басшысы Никита Хрущев (өзіндік ерекше оқиға, себебі кеңес саясаткері испан мемлекетіне алғаш рет үндеу жасады) испан каудильосына жүгінді. Бұл қысым Испанияның ішінде де сезілді, бірнеше тұлға кешірім сұрады. Үкімет 19 сәуірде он сағатқа созылған отырыста жиналды: сыртқы істер министрі Фернандо Кастелья кешірімді қолдағанын мәлімдеді (Испанияның беделіне тиетінін ескере отырып), бірақ оның қарсылығы әлсіз болды. Франко бұл мәселе бойынша дауыс беруге бұйырды, ал соңғы шешім Гримауға өлім жазасын кесу жөнінде бірауыздан қабылданды.

Өлім

Ол қарсы тұрған оқ ату отряды Гвардия Гражданшыларынан құрылуы тиіс еді, бірақ олар мұндай іске жауапты емес екенін айтып, бұйрықты орындаудан бас тартты. Мадридтің генерал-капитаны (көрініс бойынша, Франконың тікелей бұйрығымен) екінші мүмкіндікке жүгінді және ерікті сарбаздарды шақырды, олар атылуды орындады. Джулиан Гримо Мадридтің азаматтық бейіштігіне жерленді.

Мұрагерлік және бостандық беру туралы дау

Испанияның демократияға көшуі (1975 жылдан бастап) Гримау мен басқа да саяси тұтқындарға қатысты қарауды мүмкін етті. Бірақ, Монклоа сарайында жасалған келісімдер сияқты келісімдер, парадоксалды түрде, PCE-ге тиімді болған мораторийді енгізді. Ол кезде Франко Испаниясының қылмыстарын ұмыту және Республика мен Азамат соғысының қалдықтарын көму туралы жалпы пікір қалыптасты. 1980-жылдары PCE мүшелері мен Гримауға жақын адамдардың айтуынша, Мадрид қалалық кеңесі социалист Энрике Тиерно Гальван басқарған отырыста Авенида дель Медитеранео көшесіне Джулиан Гримау атын беруді талқылады, бірақ бұл ұсыныс коммунистер тарапынан қабылданбады. Бүгінде Испаниядағы бірнеше көше мен қоғамдық ғимарат Гримаудың есімімен аталады. 1990-жылдардың жаңа атмосферасы Франконың қарсыластарының тағдыры туралы қоғамдық пікірталасқа жол ашты. Көптеген бастамалар Кариллоны қызметтен шеттетуден кейін PCE-ге қосылған Izquierda Unida коалициясынан туды. Алайда, бұл әрекеттер тек солшыл Испан социалистік жұмысшылар партиясы, Izquierda Unida-ға идеологиялық жағынан жақын болғаннан кейін, 1996 және 2000 жылдарығы жалпы сайлауда PP-ге жеңілгеннен кейін ғана жүзеге асты. 2002 жылдың 15 сәуірінде Izquierda Unida Cortes Generales-ке Гримаудың «азаматтық және демократиялық ақталуы» туралы ұсыныс енгізді, оны консервативті Халық партиясынан (PP) басқа барлық партиялар қолдады; бірақ PP-ның абсолютті көпшілігі болғандықтан, ұсыныс қабылданбады. PP мораторийге қайшы келетіні үшін ақтауға қарсы болды. Сондай-ақ, бұл ұсыныс PP-ның негізін қалаушысы болған Мануэль Фраганың беделіне нұқсан келтіретініне наразылық білдірді. 2005 жылдың мамырында Izquierda Unida Мадрид қауымдастығының құрамында ұқсас процесті бастады, бірақ ол да PP (қауымдастықтағы көпшілік партиясы) тарапынан тоқтатылды. Гримаудың өлімі туралы Виолета Парра, сондай-ақ Танос Микроуцикос (Вольф Биерманның сөздерімен), француз әншісі Лео Ферре (Franco la muerte әні) және эсперанто әншісі Джанфранко Молле (Kamarado Ĵuljan' Grimaŭ әні) әндер жазды. Гримаудың қызы Долорес, бұрынғы коммунист және кейін Vox партиясынан Кастилия және Леон аймағының басшылығына тағайындалған жазушы және профессор Гонсало Сантоньяға үйленді.