Кіріспе

Слоган

"Жалпы әлемдік деңгейде ойла, жергілікті деңгейде әрекет ет" немесе "Глобалды ойла, локалды істе" деген тіркес жоспарлау, қоршаған орта, білім беру, математика, бизнес және дін салаларында кеңінен қолданылып келеді.

Анықтама

"Жер шарын ойлап, жергілікті деңгейде әрекет ету" қағидасы адамдарды бүкіл планетаның денсаулығын ескеруге және өздерінің қоғамдары мен қалаларында нақты қадамдар жасауға шақырады. Үкіметтер қоршаған ортаны қорғау заңдарын қабылдағанға дейін, адамдар ортаны және ондағы тіршілік иелерін қорғау үшін бірігіп жұмыс істеген. Мұндай бастамалар "халықтық қозғалыс" деп аталады. Олар жергілікті деңгейде ұйымдастырылады және көбінесе еріктілер мен көмекшілердің күшімен іске асырылады. "Жер шарын ойлап, жергілікті деңгейде әрекет ету" идеясы бастапқыда халықтық қозғалыс ретінде пайда болған, бірақ қазір зор маңызға ие жаһандық ұғымға айналды. Қоршаған ортаны қорғау туралы мәселені тек еріктілер ғана емес, корпорациялар, мемлекеттік қызметкерлер, білім беру жүйесі және жергілікті қоғамдар да ескереді, олар ортаға оң әсер ететін қажетті шараларды қабылдаудың маңыздылығын түсінеді. Уоррен Хепс былай дейді: "Нарықтар әлемнің әртүрлі бөліктерінде әртүрлі екенін мойындау өте маңызды, ал компанияның еңбекақы төлеу жүйесі жаһандық корпоративтік философия мен жергілікті тәжірибе және мәдениет арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етуі керек".

Сөз тіркесінің шығу тегі

Бұл сөз тіркесінің авторлығы даулы. Кейбіреулер оны Дэвид Брауэр 1971 жылы "Жер достары" ұйымын құрғандағы ұран ретінде ойлап тапқан дейді, ал басқалары оны 1977 жылы Рене Дубосқа жатқызады. Канадалық "болашақтанушы" Франк Федер 1979 жылы "Жаһандық ойлау, жергілікті әрекет ету" деген тақырыпта конференция өткізіп, осы сөз тіркесінің авторлығын өзіне жатқызды. Басқа да ықтимал авторлардың қатарында француз теологы Жак Элюль де бар.

Қала құрылысы

Әлеуметтік ғылымдардағы "жаһандық деңгейде ойла, жергілікті деңгейде әрекет ет" тұжырымдамасының бастаушыларының бірі – шотланд биологы, әлеуметтанушысы және қала құрылысын әлеуметтік ғылым саласы ретінде дамытқан Патрик Геддес болды. Геддестің 1915 жылғы "Эволюциядағы қалалар" кітабында осы нақты тіркес кездеспесе де, идея (қала жоспарлауға қатысты) айқын көрінеді: «"Жергілікті ерекшелік" – бұл оның ескі дүниенің кездейсоқ сүйкімділігі емес, оны ұқсатуға тырысатындар ойлайтындай. Ол тек қоршаған ортаны толыққанды түсініп, дұрыс бағалау және сол жердің ең маңызды және ерекше өміріне ықыласпен қарау арқылы ғана қол жеткізіледі». Геддес архитектура мен жоспарлауға "аймақ" ұғымын енгізген де жауапты. Ол қоршаған ортаны қарастыруға маңызды үлес қосты. Геддес қоршаған ортаға қарсы емес, онымен бірлесе жұмыс істеуге сенді. Қала құрылысы "жаһандық деңгейде ойлау, жергілікті деңгейде әрекет ету" идеясын түсіну үшін маңызды. Қалалық басқару және даму қоршаған ортаға зор әсер етеді. Бұл процестерді бастау тәсілі қоршаған ортаның саулығы үшін өте маңызды. Компаниялар өз бизнесін жаңа жерлерге кеңейткенде жаһандық қоғамдарды ескеруі керек. Ғана емес, сонымен қатар өздерінің қоғамдастығының динамикасын кеңейтуді немесе өзгертуді жоспарлап отырған қалалық және ауылдық аймақтар да жаһандық ерекшеліктерді білуі керек. "Қаладағы күрделі экологиялық проблемаларды шешу, қалалық экологиялық стратегиялар (ҚЭС) арқылы қаладағы тұру жағдайын жақсарту үшін, қаладағы экологиялық проблемаларды анықтау, оларды салыстырып талдау және басымдықтарды белгілеу, мақсаттар мен міндеттерді қою және осы мақсаттарға жету үшін түрлі шараларды анықтау қажет".

Білім

Бұл термин халықаралық білім берудегі бастамаларға жиі қолданыла бастады және Стюарт Грауэр оны 1989 жылы Сан-Диего университетінде жариялаған "Жержүзілік деңгейде ойла, жергілікті деңгейде әрекет ет: жергілікті қоғамда халықаралық ресурстарды дамыту арқылы білім беру саласындағы көшбасшылықты зерттеу (Дельфи әдісі)" атты еңбегінде кеңейтті. Ол жариялымда бұл идея Харлан Кливлендке жатқызылды. Қоршаған орта мәселелерінің маңыздылығын мойындайтындардың қатарында тек корпорациялар ғана емес, білім беру жүйесі де бар. Әлемнің әртүрлі елдеріндегі үкіметтік шенеуніктер мен мектеп басшылары оқытудың жаңа тәсілдерін әзірлеуде. Қазіргі таңда жаһандану – әлемді түсінудің маңызды ұғымы саналады. Кейбір мектептерде балалар 5 жасынан бастап-ақ жаһандық мәселелерді талқылаудың қажеттігін айтады. Біздің болашағымыз – студенттер, демек, "жержүзілік деңгейде ойла, жергілікті деңгейде әрекет ет" ұғымын түсіну біздің болашағымыз үшін маңызды.

Бизнес

Бұл термин бизнес стратегиясында да қолданылады, онда көпұлтты корпорациялар жергілікті байланыстарды нығайтуға ынталандырылады. Бұл кейде "глобалды" және "жергілікті" сөздерін "глокал" деген бір сөзге біріктіру арқылы көрініс табады, бұл терминді бірнеше компания (Sony Corporation негізін қалаушы Акио Морита) 1980 және 1990 жылдары жарнамалық және брендтік стратегияларында қолданды. Қазіргі таңдағыдағы көптеген корпорациялар өз компанияларының қоршаған ортаға тигізетін зиянын талдауды аса маңызды деп есептейді. Олар үкіметтік шенеуніктер мен жергілікті қауымдастықтар тарапынан қоршаған орта мәселелері бойынша күшті қысымға ұшырайды, бұл олардың компания имиджі үшін өте маңызды. Жаһандану – бизнес әлемінде пайда болудағы жаңа концепция. Оны алғаш жапондықтар әзірлеген, алайда қазір ол батыс қоғамында кеңінен тарады. Жаһандану – жергілікті және жаһандық факторларды ескере отырып бизнес жүргізу тәжірибесі.

Шіркеу

Христиан шіркеуі дәстүрлі түрде "жаһандық деңгейде ойлап, жергілікті деңгейде әрекет еткен", бірақ кейбір христиан басшылары шіркеудің "жергілікті деңгейде ойланып, жаһандық деңгейде әрекет етуі керек" деген ұсыныспен бұл ұранды кері қайырып, орталықтан басқару мен дамытудың орнына, мысалы, көп қағидалы кампуста жергілікті лидерлерді күшейтуге шақыруда.

Вариациялар

Көптеген экологиялық белсенділер үшін бұл ұран "жалпыға әрекет ету, жергілікті деңгейде әрекет ету" түріне өзгерді, себебі бүкіл планетаға деген алаңдаушылық күшейді және осылайша әлемнің кез келген жерінде белсенділік қажеттігі туды.