Кіріспе

Музыканы көпшілік алдында орындау құқығы

Орындау құқығы – музыканы көпшілік алдында орындауға берілген құқық. Бұл авторлық құқық заңнамасының бір бөлігі болып табылады және музыканың авторы/өлең жазушысы мен баспасына төлем жасауды талап етеді (роялтилер әдетте олардың арасында 50/50 үлесте бөлінеді). Көрермендері қалыпты достар мен туыстар шеңберінен тыс болса, көпшілік орында өткізілетін қойылымдар "көпшілікке арналған" деп есептеледі, мысалы концерттер, түнгі клубтар, мейрамханалар және т.б. Көпшілік орындауға телеарналар мен кабельдік телеарналар, радио және тікелей эфирде берілетін кез келген музыкалық орындалулар да жатады. Әнді көпшілік алдында орындауға авторлық құқық иесінен немесе ұжымдық құқықтар ұйымынан рұқсат алу қажет.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та радио хабар таратушылар музыканы пайдалану құқығы үшін екі түрлі жолмен төлей алады: олар музыканың авторлық құқығына ие болған тұлғадан (көбінесе баспагерден) тікелей рұқсат немесе лицензия алады, немесе ASCAP, BMI, SESAC ұйымдарынан өз репертуарындағы барлық музыканы пайдалануға лицензия алады. ASCAP, BMI және SESAC – АҚШ-тағы үш орындау құқығын басқару ұйымы. Олар радио хабар таратушылардан төлем алғаннан кейін музыка авторлары мен баспагерлеріне сыйақы төлеуге жауапты.

"Авторлық құқықты іске асыру"

Авторлық құқық иесінің орындау құқығын реттейтін негізгі ережелер АҚШ Авторлық құқық туралы заңның 106-бабының 4 және 6-тармақшаларында келтірілген. S.106 авторлық құқық иеленушісінің эксклюзивті құқықтарын тізімдейді, ал 4 және 6 тармақшалары авторлық құқық иеленушісінің жария орындауға болатын нақты қорғалған туындыларды көрсетеді. 6-тармақша 1996 жылы дыбыс жазулардың иелеріне өздерінің туындыларын жария түрде орындаудың эксклюзивті құқығын беру мақсатымен қосылды. 1996 жылға дейін дыбыс жазуларға авторлық құқық иелерінің жария орындау құқығы болмаған, бірақ түзетуден кейін дыбыс жазуларға диджиталды аудио тарату арқылы шектеулі жария орындау құқығы берілді. Анықтама кинофильмдер немесе басқа да аудиовизуалды туындылар үшін кеңейтіледі, онда туынды кез келген тізбекпен көрсетілгенде немесе туындыға сүйемдесетін дыбыстар естілгенде орындалған болып есептеледі.

CableVision шешімі

Картүн Нетворк ісінде LP v. CSC Holdings, Inc., 536 F.3d 121 (2d Cir. 2008), авторлық құқық иелерінің консорциумы, соның ішінде Turner Broadcasting, 20th Century Fox, Paramount Pictures және Disney олардың еншілес компанияларымен бірге Cablevision-ді "Remote DVR" технологиясы үшін сотқа берді, бұл адамдарға бұрын сақталған мазмұнды тоқтатуға, жазуға, қайталауға және кері ойнатуға мүмкіндік берді. Арыз беруші жаңа технологияны үш негізде сынға алды. Біріншіден, қорғалған туындының бөліктерін кеңжолақты медиа маршрутизаторы буферінде тіпті қысқа уақыт сақтаудың өзі авторлық құқық иесінің туындыны көбейту құқығын бұзу болып табылады. Екіншіден, Cablevision қатты дискісіне сақталған көшірмелер де авторлық құқық иесінің туындыны көбейту құқығын бұзу болып табылады. Үшіншіден, авторлық құқыққа ие туындыны Cablevision серверлерінен олардың клиенттеріне беру авторлық құқық иесінің туындыны көпшілік алдында орындау құқығын бұзу болып табылады. Апелляциялық сот бірінші сот шешімін күштен шығарып, Cablevision пайдасына шешім шығарды. Үшінші талапты қабылдамаса да, сот Cablevision аталған хабарды таратуға жауапты екенін жорамалдады. Заңның 2(d) тармағы туындының "авторы" ұғымын анықтайды. 2(d)(ii) тармақшасына сәйкес, композитор музыкалық туындының "авторы" болып табылады. Алайда, 1994 жылғы түзетумен Заңға 2(d)(v) және 2(d)(vi) тармақшалары қосылды, оларға сәйкес автор кинематографиялық фильмнің немесе дыбыс жазбасының продюсері болуы тиіс; немесе әдеби, драмалық, музыкалық немесе көркем туынды компьютерлік түрде жасалған жағдайда, туындыны жасауға себепші болған адам. 17-бап белгілі бір ерекшеліктерді ескере отырып, туындының авторын негізгі авторлық құқықтың "бірінші иесі" деп санайды. Бұл ерекшеліктердің мәнісі мынада: автор егер басқа біреудің жұмысында туынды жасаса, авторлық құқық жұмыс берушіге (авторға емес) тиесілі болады, егер келісімшартта басқаша көзделмесе. Заңның 14-бабы авторлық құқықпен қорғалатын туындылардың иелеріне қатысты белгілі бір құқықтарды береді, олардың бірі – көпшілік алдында орындау (немесе көпшілікке жеткізу) құқығы. 14(a)(iii) тармақшасы әдеби, драмалық немесе музыкалық туындыны көпшілік алдында орындауға немесе көпшілікке жеткізуге рұқсат береді. 14(c)(ii) тармақшасы көркем туындыларды көпшілікке жеткізуге ұқсас құқық береді, ал 14(d)(iii) және 14(e)(iii) тармақшалары осы құқықты тиісінше кинематографиялық фильмдерге және дыбыс жазбаларына береді. Әдетте, жазылған әннің 3 авторлық құқығы болады. "Музыкалық туынды" – музыкалық әуен, үйлесім және ырғақ, ал "әдеби туынды" – оны сүйемелдейтін сөздер. Музыкалық туындының композиторы музыкалық туындының "авторы" болып есептеледі, ал әдеби туындының авторы – ән сөзін жазған адам. Үшінші "туынды" – "дыбыс жазуы", ол музыкалық және әдеби туындыны тұрақты ортаға жазғанда пайда болады. Жазуға жауапты продюсер дыбыс жазуының "авторы" болып саналады. Осы туындылардың әрқайсысына авторлық құқық туралы заңға сәйкес жеке құқықтар беріледі (олардың бірі – көпшілік алдында орындау құқығы), туындылардың бірі келісім бойынша екіншісі үшін жасалғанына қарамастан. Сондықтан, тіпті продюсер ән жазу үшін өнерпазды жалдаған кезде де продюсердің авторлық құқығы тек әннің өзіне ғана қолданылады (осы "синхрондау құқығы" деп аталады), ал негізгі мәтін, гармония, әуен және ырғақ емес – осы құқықтар әлі де түпнұсқа авторларға тиесілі. Авторлық құқық туралы заңның 13(4) тармағы кинематографиялық фильмге енгізілген "дыбыс жазуы" жеке авторлық құқыққа ие бола алатынын, ол кинематографиялық фильмдегі авторлық құқықтан бөлек және ерекшеленетінін ескереді. Осылайша, осы ереже сондай-ақ "дыбыс жазбасына" енгізілген музыкалық және әдеби туындылардың жеке авторлық құқықтарының дыбыс жазбасындағы авторлық құқықтан ерекшеленетінін мойындайды. Сондықтан заң әр санаттағы туындыларды басқа туындыға қосылғандарына қарамастан, өзіндік қорғалатын жеке меншік құқығы ретінде таниды. Осылайша, музыкалық туындының композиторы немесе әдеби туындының авторы "дыбыс жазуын" жасау үшін продюсерге лицензия бергенімен, өз туындыларына авторлық құқықтарды сақтап қалуы мүмкін. Бұл кинематографиялық фильмге енгізілген "дыбыс жазуы" үшін де дәл солай. Алайда Жоғарғы Сот бұрын 13(4) тармақтың мәнін ескермеген, әсіресе, мемлекеттік қызмет көрсету мәселесі бойынша. Indian Performing Rights Society v Eastern Indian Motion Pictures Association & Ors. ісінде, ән мәтіні немесе музыкалық туындының авторы авторлық құқығының бір бөлігін бөліп, оны кинофильмге енгізуге кинопродюсерге рұқсат берген кезде, продюсер туындыны көпшілік алдында орындаудың толық құқығын алады, автордың музыкалық туынды немесе мәтіннің авторынан қосымша рұқсат алудың қажеті жоқ деп шешім шығарды. Сот 13(4) тармақтағы идеяны ескермеді, музыкалық туындылардың авторлары фильмге енгізу үшін лицензия бергеннен кейін де көпшілік алдында орындаудың жеке құқығын сақтайды. Сот тек 17-баптың мәтініне сүйенді, егер келісімшартта басқаша көзделмесе, кинопродюсерлер өз фильмдеріне енгізілген авторлық құқықпен қорғалатын туындылардың толық иесі болады деп шешті. Заң шығарушылар 2012 жылғы Авторлық құқық (өзгеріс) заңының қабылдануы арқылы сот шешімінің әсерін жоюға тырысты. Осы түзетудің нәтижесінде авторлар музыка мен мәтіндегі құқықтарын сақтайды, тіпті олар кинематографиялық фильм үшін жасалған болса да, 17-бапта айтылғандарға қарамастан. Музыкадағы синхрондау құқықтары продюсерлерге лицензияланғаннан кейін авторлар музыка мен мәтіндегі көпшілік алдында орындау құқығы сияқты қалған құқықтардың иесі болып қалады. Осы қалған құқықтарды да авторлар лицензиялай алады, бірақ авторлар белгілі бір ең төменгі роялтиге құқылы болады. 2012 жылғы Өзгеріс заңы 2017 жылғы Қайта жою және түзету (екінші) заңымен 2018 жылдың қаңтарында күштен шығарылды.