Кіріспе

Екізке – ауыл шаруашылығы ауданы, басты егісі – жеміс жиегі.

Тарих

Қазіргі кездегі Екізке деп аталатын жер Трапезонт империясының (1204–1461) кезеңіне дейін барады. Екізке Токаттың Никсар орталығында орналасқан Тацеддиноғulları билігімен жаулап алынған деп есептеледі. Екізке 1957 жылға дейін "Лалели" деп аталды. Аймақ тұрғындарының бастамасымен ол Екізке деп аталды. Аймақтың Екізке деп аталуының басты себебі – үлкен өзен қаладан өтіп, оны екі ұқсас бөлікке бөледі. Немесе осы екі бөлікті біріктіретін үлкен өзен осы шағын қаланың атын берген. Лалели тарихын зерттегенде, бұл жерді билеген Лалаоғұлдары билігі өз атын берген деген болжам бар. Лалелидің дамуы Осман империясы кезеңінде аяқталғандықтан, қаланың аты гүлдену дәуірінде кездеседі. Лала паша соғыс уақытында осы қалада орналасқан. Ескі мешіт қасиетті саналады, оның қалай және қашан салынғаны туралы нақты мәлімет жоқ. Мешіт лала бейнелерімен әсемделген. Екізкеде гректер, армян және түрік халқы 1920 жылға дейін бейбіт түрде бірге өмір сүрді. Бірақ сол кездегі саяси жағдайларға байланысты олар көшіп кетуге мәжбүр болды. Кереш көпірі 1896 жылы гректермен салынған.

Географиялық жағдай және жағдайлар

Екізке Үнеден 30 км қашықтықта, Үне-Самсун тас жолының 15-ші шақырымында орналасқан. Ақсай көпірінің оңтүстік жағында және жағалау жолынан 15 км қашықтықта, Екізке – таудың етегінде жатқан шағын қала. Екізке жағалау жолының ұзындығы 15 км және толығымен бетонмен жабылған. Қала 41–42 градус ендік және 36–37 градус бойлық аралығында орналасқан. Ақсай – Екізке қаласының солтүстігінде, Ақкуш – оңтүстігінде, Терме – батысында, ал Чайбашы – шығысында жатыр. Әр шаршы километрге 121 адамдан орташа халық тығыздығы тіркелген. Екізке халқы он мыңға 18-ді құрайды. Қала теңіз деңгейінен 130 метр биіктікте, ал ауылдары одан да таулы. Орман және ағаш түрлерінің табиғи өсімдіктері: каштан, мүйізжаңғақ, емен, қызыл ағаш. Қала Қара теңіз климатының ықпалында. Жазда ыстық, қыста қарлы және суық болады. Ақсай өзені қаланы екіге бөліп жатыр. Оны екі өзен толықтырады: Кочаман ағысы Қызлар үстіртінің шығыс жағынан басталып, Девечик және Йоғунөлүк қалалары арқылы ағып, Кочаман мен Өзпинарға құйылып, Екізкеде аяқталады. Бұл ағыс Адалар аумағында бірігіп, қала арқылы өтіп, Ақсай өзені аталымымен Қара теңізге құяды. Ақсай өзені Дерейчи деп те аталады. Қаланың екі жағын өзен үстінен салынып қойылған көпір жалғастырады. Көктемде қар еріген кезде өзеннің деңгейі көтеріледі, ал жазда төмендейді. Девечик және Йоғунөлүкте Каснак, Бийікті, Қарабалық және Алабалық сияқты балық түрлерінің әртүрлілері мекендейді. Қалада сейсенбі күндері ашық базар өткізіледі. Сонымен қатар, қаланың көшелері бетон плиткалармен жабылып, әсемделген. Қала орталығы бірнеше жолдар арқылы басқа қалалар мен ауылдармен байланысты. Ақкуш, Үне және Терме арқылы қалаға жол ашық.

Көлік

Екізке Өнеден 30 км қашықтықта және Өне-Самсұн тас жолының 15-ші шақырымында орналасқан. Ақсай көпірінің оңтүстік бағытында және жағалау жолынан 15 км жерде, Екізке таудың етегіндегі шағын қала. Өнеден Екізкеге әр сағат сайын автобус қатынайды, қала орталығына жету үшін 35-40 минут уақыт кетеді.

Спорт

Спорттық жаттығуларға арналған мүмкіндіктер шектеулі, алайда футболға арналған стадион бар, ал волейбол мен баскетболға мектеп ғимараттары пайдаланылады.

Ескі мешіт (Тюльпан мешіті)

Кім және қашан салғандығы белгісіз, бірақ оның қалай салынғаны туралы көптеген болжамдар бар. Мешіттің бүкіл бетін жабу үшін қолданылған ағаш "Пелит" деп аталатын ерекше ағаш түрінен жасалған. Ғимаратқа қажетті ағаш Дүзпелит ауданындағы Чатак ауылының Үнье қаласынан жеткізілді. 1994 жылы американдық Корнелл университетінің профессоры Питер Ян Кунихолм басқарыған ғылыми топ мешіттің 400-500 жыл бұрын салынғанын анықтады; мұны ғимарат құрылысында қолданылған ағаштардың жасы көрсетті. Мешіт құрылысының Екізке Ләләлі ауданында басталғаны туралы болжам бар, бірақ бұрынғы орнында мешіттің негізі табылған жоқ. Күтпеген жайт, ғимарат бүгінгі орнында табылды. Кейін адамдар оны бұрынғы орнына көшірді, бірақ ертесі күні оқиға қайталанды. Бұл құбылыстың себебін білу үшін бірнеше адам түнде мешітті бақылады. Олар белгілі емес адамдардың үлкен бұйындармен мешітті көтеріп алып жүргенін, ал басқалары мешіттің негізін қалағанын айтты. Осы қызықты оқиғалардан кейін мешіт орналасатын жер анықталды және ол бүгінгі орнында салынды. Тағы бір болжам бойынша, мешіт лала гүлдер дәуірінде салынған, бұл мешіттің лала гүлдерімен әшекейленгенімен расталады. Мешіт бұрын үлкен болған, кейін кішірейтіліп, әшекейленген, ал мешіт шатырын жабатын тесікті плиткалар Генчаға қамалынан әкелінген екен. Қалған ағаштан саяхатшыларға арналған шағын үй салынды, бірақ мешіт қайта жаңғыртылғанда бұл үй бұзылды. Ескілігіне қарамастан, мешіт салыстырмалы түрде жақсы сақталған. Мешіттің алдынан өтетін тас жол – қаланың ең көне жолы. Мешіттің екі жапырақты есігі көптеген өнер тарихшыларының назарын аударды. Есіктегі лала гүлдерінің ою-өрнегі өте әдемі. Мешіт қабырғасындағы кеме суреті және басқа ою-өрнектер мешіттің тарихын көрсете бермейді, себебі олар, әдетте, кейіннен салынған. Мешіттің ішкі әшекейлеуі салыстырмалы түрде қарапайым. Әр түрлі архитектуралық ерекшеліктерімен қатар, бұл ескі мешіт көп жылдар бойы құпиялылығымен қызмет еткендіктен, әрқашан құрметпен еске алынады. Ескі мешіттің ауласы ескі мешіттей көне шейіт зираттарымен толы. Сондықтан, жаз айларында жаңбыр тілеу үшін жиналатын қасиетті орындардың бірі болып саналады және дұғаларының қабыл болатыны айтылады.

Шахинкая

Шахинкая – Ікізше ауданының Газилер бөлігінде орналасқан, Ікізшеден 3 шақырым қашықтықтағы биік тік табиғи гранитті тас. Газилер ауданының оңтүстік-шығыс жағында және Газилер ауданының шығысында жатыр. Тастың ішінде адам жасаған және табиғи үңгірлер бар. Бұл жерге Шахинкая деген ат берілген, себебі осы жерде бүркіттер, қырандар, қаршығалар және қара қарғалар мекендейді.

Генчага қамалы

Қамалдың жолының тек 2,4 км асфальтпен жабылған, ал қала орталығынан 6,8 км қашықтықта, Карлытепе шекарасында орналасқан. Ол екі бөліктен тұрады. Негізгі бірінші бөлігі – Ағаның (қамал командирінің) тұрғын аумағы. Шамамен 60 метр биіктігі бар тау массивінің солтүстік және солтүстік-шығыс жағының жартысы 2 метр қалыңдықтағы кескін таспен салынған қоршаумен қоршалған. Кіреберіс есігі тау массивінде 30 метр биіктікте орналасқан, оған 69 сатырмен жетуге болады. Кіреберіс есігінің сол жағында 6 метр биіктігі және 3 метр ені бар бөлме бар. Басқа бөлмелер мен бөліктердің тастарын шаруалар өздерінің елді мекендерін салу үшін алып кеткен, ал қоршаумен қоршалған аумақ далаға айналды. Осы тұрғын аумағынан 30 шақырым қашықтықта тік беткейде бес құдық бар. Олар бір-бірімен арналар арқылы байланысқан, су жинауға арналған резервуарлар ретінде пайдаланылған деген болжам бар. Бірінші құдық тесігі тар, ал түбі кең. Түбіне тас лақтырсаң, мысқа ұқсас дыбыс естіледі, сондықтан жергілікті халық оны «Мыс құдығы» деп атайды. Көп жылдар бойы қазына іздеушілер мыс табу үшін көп қазба жұмыстарын жасаған, бірақ бұл қамалдың құрылымын зақымдаған. Қамалдың екінші бөлігі көптеген жалпақ және өткір тастардан тұрады. Мұнда 6-7 метр биіктігіндегі құдық бар, оның жоғарғы бөлігі тар, ал төменгі бөлігі өте кең. Бұл құдықта жақында дейін сүйектер мен сүйек ұнтағы болғандықтан, оны «Сүйек құдығы» деп атаған. Бұл құдық түрме ретінде пайдаланылған деген болжам бар. Генчаға қамалының негізін өте бай және көп сарбазы бар феодал Генчаға салған. Дұшпандарымен қоршалып алынған Генчаға жеті түйеге тиелген алтынмен қамалды тастап кетеді. Қашып бара жатқанда ол алтынын сақтап қалды, түйелер шаршағанда оны жер астына жасырып қойды. Осы әңгімелерге сәйкес, қазына іздеушілер алтын іздеп жүр.

Цин ұнтағы

Зерттеулерге сәйкес, «Cin Grinder»-ді гректер салған, бірақ құрылыс мерзімі белгісіз. Ол Икізке Девечик жолының 17 шақырымында орналасқан. Оны «Us Grinder» деп те атайды. «Cin Grinder» Чайбашы Ілкювез және Икізке Девечик арасындағы Диек өзенінде орналасқан. Атауы бір аңызбен байланысты. Жергілікті тұрғындар бұл жерге зұлым рухтар кіргенін айтады. Ол ауылдан шалқап жатыр. Бастапқыда бұл құрылыс ағаштан жасалған, бірақ 1970 жылғы су тасқынынан зақымданып, бетоннан қайта салынды.

Білім

Аудандық білім басқармасы 1991 жылдың 24 қазанында құрылды. Онда мемлекеттік білім беру орталығы, мұғалімдер үйінің тізімі, 2 орта мектеп (Yoğunoluk Multi Programmed School), 7 бастауыш мектеп және 14 жиынтық сыныпты бастауыш мектеп бар. Аудан бойынша 2813 бастауыш сынып оқушысы және 243 орта мектеп оқушысы бар. Мұнда YİBO (Yoğunoluk Boarding School) бар, онда 96 ұл жатақханада тұрады. 115 оқушысы бар оңалту орталығы (Лалели жеке оңалту орталығы) бар. 180 оқушысы бар оқу орталығы да бар. Оқушылар 39 бастауыш мектептен және ауылдардан (Терме Евчи бастауыш мектебі, Терме Тонгельлибель бастауыш мектебі, Терме Сакарылы бастауыш мектебі, Терме Дюмантепе бастауыш мектебі) тасымалданады. Мұндай 11 бастауыш мектеп бар. Ікizже, Куртлука, Шенболук, Қайнартас, Девечик, Селахаттин Тиряки және Йогунолук интернаттарының 1106 оқушысы түскі аспен қамтамасыз етіледі.