Кіріспе
Ардклоу, ресми атауы Ardclogh (/ɑr//d/'/k//l//ɒ//x/; ), – Ирландияның Кил округіндегі ауыл және қауымдастық. Ол N7 ұлттық басты жолынан екі шақырым (3 км) қашықтықта орналасқан. Бұл Артур Гиннестің жерленген жері және, мүмкін, туған жері. Дәстүр бойынша, ол анасының туған үйіне, Хаттонрейдтегі Рейдтерге босанғанға оралған деседі.
Ardclough, officially Ardclogh (/ɑr//d/'/k//l//ɒ//x/; ), is a village and community in the parish of Kill, County Kildare, Ireland. It is two miles (3 km) off the N7 national primary road. It is the burial place and probable birthplace of Arthur Guinness, who is said to have returned to the maternal homestead of the Reads at Huttonread to give birth in the tradition of the time.
Орналасқан жері
Ардклоу Уиклоу тауларының екі бөлек етегінде, Лайонс Хилл және Оутерхардта орналасқан. Бұл жерлер Ирландияның ең құнарлы топырақтарында жатыр. Лиффи өзені бір шақырым радиусы ішінде ағып өтеді. Ирландияның оңтүстігі мен оңтүстік-батысына қарай бағытталған негізгі көлік магистральдары осы жерден өтеді, оның ішінде Корк және Трали қалаларына баратын негізгі теміржол желісі, Шаннонбриджге дейінгі канал және жақын жерде орналасқан N7 тас жолы бар. Ардклоудың түпкілікті жері каналдың батысында, қазір қол жеткізуге болмайтын жерде болған, және ол каналдың қарсы жағындағы Лионның алғашқы (1810) шіркеуі мен сол жердегі карьерлер тобын қамтыды. Ал қазір Ардклоу деп аталатын жер Типперстаун және Уитфилд шағын ауылдарына жақын орналасқан, онда 1876 және 1989 жылдары тұрғын үйлер салынған. Жақын маңда 54 үй салу жоспары ұсынылған, бірақ әлі басталмаған. 2011 жылдың қаңтар айында Типперстаун үйінің алғашқы орнына жақын жерде жаңа 16 сыныптық мектеп құрылысы басталды. Ауылдың қазіргі орталығынан оңтүстік-шығысқа қарай жаңа зират салу да жоспарлануда.
Геология
Топырақ негізінен 10-ден [көрсетілмеген санға дейін] тереңдікте болатын бай құнарлы қара топырақ, және флоц әктасының қатты және тығыз қабатына тіреледі. Жер асты суының деңгейі ерекше жоғары. Жақын маңдағы төбелердің төменгі тобы, оның ішінде Кильдар округінің Лайонс және Оутерхард төбелері, сондай-ақ Дублин округінің Виндмилл Хилл, Аттго және Расти Хилл төбелері, балшық тақтасынан, грауаккеден, грауакке тақтасынан және граниттен құралған. Грауакке кварцтың ұсақ, дөңгеленген және бұрышты түйіршіктерінен, көптеген ұсақ мика қабыршақтарынан, кішкентай балшық тақтасының сынықтарынан және кейде фелспардан тұрады. Грауакке кварцтың ұсақ, дөңгеленген және бұрышты түйіршіктерінен, көптеген ұсақ мика қабыршақтарынан, балшық тақтасының кішкентай бөлшектерінен, кейде фелспар мен қызыл құмтастан тұрады.
Этимология
Алғаш рет 1783 жылы Александр Тейлордың картасында "Аклаг" деп тіркелген. Бұл жерде арнаның қарсы жағалауында масса үйі (кейіннен ескі Ардклоу шіркеуі), мектеп және жеті жергілікті карьердің ең үлкені болған. 1837 жылдан бастап "Ардклог" деп, кейіннен "Ардклоу" деп жазылған. Лайонс-Хилл Лейнстердің 10 Уи Дунчада патшасының тағына отыру орны және негізгі мекені болды. 999 жылы Брайан Бору Лейнстер патшасы Маэль Морданы және Дублин патшасы Ситрик Жибексақалды жеңген Глен Мама шайқасы Оттерард төбесінің Дублин жағында өткен деп саналады. Аймаққа Диндсенхас, Лиамуин аңызы берілген. Кейіннен Лион Айлмер, Тирелл және Лоулес отбасыларының мекеніне айналды.
Тарихи ғимараттар
Бұл аймақта бес ортағасырлық шіркеу және үш қамал бар. Ең маңыздысы – Oughter Ard, жетінші ғасырдағы монастырь, қасиетті Бригамен (21 қаңтар) және Дерчайртхиннмен (8 наурыз) байланысты, сондай-ақ дөңгелек мұнараның орны. Жақында жасалған зерттеулерге сәйкес, ондағы қираған шіркеу бұрынғыдай 1609 жылғы емес, 1350 жылғы құрылыс. Бұл жерде патшалық меншік болған. Уайтчерч (Ecclesia Alba, Кармелиттер орденінің атымен аталады) 1320 жылы табыс етілді және 1508 жылы иеленді. Бір ғана қабір тасы – Кастельдилон шіркеуінің (1000 жылғы) жалғыз қалдығы, бұл шіркеу бір кезде жеке қауымға ие болған. Клонахлистегі (1206 жылға дейін) жоғалған тағы бір шіркеудің қасындағы зират әлі де қолданыста және әйелдер қасиеттері Федлим мен Мугхайнмен байланысты. Каслварден (шамамен 1200 жылғы) шіркеуі жоғалып кетті. Ривс қамалы Селбридж жолында, 14 ғасырда салынған. 1714 жылы Oughter Ard төбесінің астында салынған шағын ғибадатхана 1810 жылы алғашқы заманауи католик шіркеуіне, ал 1839 жылы мектепке айналды. Лион приходы 1541 жылы Oughterard-пен, ал 1693 жылы Kill-бен біріктірілді. Приходтың орталығы 1823 жылы Kill-ге көшірілді. Бұрынғы Лион шіркеуі (1810 жылы салынған, 1896 жылы жөнделген) 1985 жылы құлшылықтан шығарылып, қазір жеке үйге айналдырылды. Оның орнына Пол О'Дейли жобалаған Типперстаундағы жаңа шіркеу салынды. Валентин Лоулес Римнен әкеліп, шіркеуге сыйлаған мәрмәрленген су шағылыстыру ыдысы қауіпсіздік үшін Лайонс үйіне көшірілді, бірақ ол приходтың меншігінде қалды. Пуддлхоллдағы жақсы сақталған қамалдық орын 13 ғасырға дейін жетеді және Дублин университетінің профессоры Шон О Риорден бұл орынды Ирландиядағы қамалдық үйлердің ең жақсы мысалдарының бірі деп атады. Лион, Ривс және Oughter Ard мұнаралы үйлері 14 ғасырға дейін салынған. Бишопскорт (1790 жылы салынған) және Лион (1804-10 жылдары салынған) үйлері 19 ғасырда қауымның экономикалық орталығы болды, сондай-ақ 13-ші құлып маңындағы Гранд-канал (1763 жылы Ardclough-қа жеткен) да маңызды рөл атқарды.
Үлкен канал
1756 жылы Ұлы каналдың құрылысы басталғанда, Ардклоу учаскесі алғашқы қазылатын бөліктердің бірі болды. Канал 1763 жылы Ардклоуға жетті, осы кезде 13-ші шлюз ашылды – Позуолона цементімен салынған 137 фут (42 м) екі есе шлюз. Бұл каналдың алғашқы инженері Томас Омердің амбициялық жобасы бойынша салынған еді. Омердің жоспарлары тым қымбатқа түскен соң, 1768 жылы жаңа инженер Джон Трейл канал құрылысын өз қолына алды. Каналдың жоспарланған сыйымдылығы 170 тонналық баржалардан 40 тонналық баржаларға дейін төмендетілді. Канал тізілімдерінде 1783 жылы «Лайонс немесе Клонаулс шлюздерінің» көлемі кішірейтілгені көрсетілген. Алайда, он үшінші шлюз арқылы өтетін канал Омердің бастапқы жоспарының еске салғышы болып табылады – ені 20 фут (6 м), ал Трейл қабылдаған ені 14 фут (4 м) болған. Ардклоу көпіріне бастапқы жоспарда Клонахлис отбасының Брутон атынан ат қою жоспарланған, бірақ Страффан отбасының Генри есімі жазылған тақтамен салынды. 1777 жылдан бастап жергілікті Моррел өзені каналды сумен жабдықтау үшін ұсынылды, құрылыс жаңадан басталды және 1779 жылдың ақпан айында алғашқы жолаушылар қайықтары Саллинсқа жеткізілді. Жергілікті жер иесі, 2-ші барон Клонкэрри, каналға үлкен қызығушылық танытты, 1820 жылдары Лион диірмені мен шлюзшілер ауылының кешенін салды және өмірі бойы бес рет Ұлы канал компаниясының төрағасы болды. Канал маңызды, бірақ баяу жолаушылар тас жолы болды, ол жолаушыларды Джон Барридің Лиондағы қонақ үйіне жеткізді. 1834 жылы Flyboats жолаушылар қайықтарының орташа жылдамдығын арттырғанда, Ирландияның алғашқы темір жолы да салынып жатыр еді. Бұл жақын жердегі Клонахлис зиратына сілтеме болуы мүмкін.
Ескерткіш оқиғалар
Ұлы Оңтүстік және Батыс темір жолы (1844 жылы салынған) және Страффан темір жол станциясы (1947 жылға дейін пайдаланылған) мал және жылқы сатушылар үшін Дублинмен байланыс құрды. 1853 жылдың 5 қазанында Ирландия темір жол тарихындағы үшінші ең ауыр апат болды, нәтижесінде Клоунингс ауылында 18 адам, оның ішінде төрт бала қаза тапты. Оқиға тым қатты тұман кезінде болды, жүк пойызы бұрынғы Страффан станциясынан оңтүстікке қарай 974 метр жерде тоқтап тұрған жолаушылар пойызына соқтығысты. Жүк пойызы бірінші класс вагонын қиратты, ол станса арқылы шамамен 400 метрдей (quarter of a mile) итеріліп кетті. Бұл трагедия Донегал тумасы, ақын Уильям Аллингхэмнің өлеңіне арналды. Сол кезге дейінгі темір жол тарихындағы үшінші ең ауыр апат осы болды. 1917 жылдың қазан айында Ардклоу бүлік ісінде, ұлтшыл ақын және жазушы, Ардклоу ұлттық мектебінің директоры Нора Дж. Мюррей, жергілікті ирландтық юнионист Бертрам Хью Бартоннан «соғыс уақытында саботаж жасады» деп айыпталды, бұл «Ұлттық қауіпсіздікті қорғау туралы» заңға қайшы келеді. Ол оның сол кезде тыйым салынған ирланд тарихын оқытуына шағымданды. Шағым Бартонның жалға алушыларының бірі, Әйелдер юнионистері қатарындағы белсенді Кэтлин Бурк атынан жасалды. INTO және жергілікті қауымдастық жергілікті қорғаныс қорын құрғаннан кейін, Дублин қамалының режимі айыптаманы қарастырмады, бірақ Мюррейді аймақтан кетуге мәжбүр етті, ал ол тұрған үй кейін британ армиясы тарапынан өртелді. Лиондағы Барнвелл үйі Ирландия азамат соғысы кезінде солтүстік Килдардағы келісімге қарсы күштердің штабы болды. 1975 жылдың 22 маусымында Уайтчерч тұрғыны Кристи Фелан Баронратқа жақын теміржолға бомба орнатып жатқан топқа қарсы тұрып, қаза тапты. Бомба Боденстаундағы республикалық Вулф Тонды еске алу шарасына бағытталған пойызды тоқтатуға арналған. Оның батылдығы одан да көп адамның қаза болуына жол бермеді. Бұл – қазіргі уақытта Баррон комиссиясы тергеп жатқан, Республикадағы азаматтық нысандарға қарсы жүргізілген британдық жасырын операцияларының бірі. Ирландия тарихындағы ең ірі пойыз тонауы 1976 жылдың 31 наурызында Кернистаунда болды, онда Дублин-Корк почталық пойызынан 150 000 фунт стерлинг ұрланды. Дэниел О’Коннелл (1775–1847) 1815 жылдың 1 ақпанында Оутерхардта Джон д’Эстерремен дуэль өткізді.
Экономика
Ақ тас карьерлері (синкхол 1804 жылы тіркелген) Ардклоу ауылдық жерін, арна жағасында орналасқан, 1800 жылдардан бастап 1879 жылы иесі Патрик Салливанның қайтысына дейін экономикалық белсенділіктің орталығына айналдырды (белсенділіктің ең жоғары шағы 1850 жылдары). Осы ауылдық жер Лион приход шіркеуі (1811) және Сент-Анн ұлттық мектебі (1834) орналасуы үшін де таңдалды. Бостон Лайм компаниясы 1875 жылы жүк құнын алты шиллингке дейін төмендетті, бірақ 1891 жылғы халық санауында Ардклоу ауылдық жеріндегі халық саны 75-тен 21-ге дейін азайғаны карьерлердің жабылуына байланысты деп көрсетілген. Тас жеңіл теміржол арқылы жақын орналасқан кемежайларға, ал Салливанның әктас пештеріне арна баржаларымен тасымалданды. Ардклоудың ақ тасы Наас түрмесі мен ауруханасының құрылысында қолданылды. 19 ғасырдың ортасындағы халық санауының мәліметтері Ардклоудың кішкентай ауылдық жері көршілес ауданға қалай ат бергенін көрсетеді, бірақ 1901 жылы онда бар болғаны алты адам тұрды. Лион шлюзіндегі қоймалар мен шеберханалар тобы негізінен 1820 жылдары салынды, онда диірмен (1839 жылы Уильям Палмерге жалға берілді, ал 1853 жылы Антарктиканы зерттеуші Эрнест Шеклтонның екінші туысы Джозеф Шеклтонға, 1887 жылы ролик диірменіне айналдырылды), қонақ үй (1840-60 жылдары Патрик Барри жалға алды), полиция бөлімі (1820-73 жылдары жұмыс істеді) және кемежай бар. Бұл кешенде ең жақсы кезеңінде 100-ден астам адам жұмыс істеді, бірақ назар каналдан ауысқанда, Лоулесс отбасының жағдайы нашарлағанда және ең бастысы, 1903 жылы диірменнің өрт сөндіру кезінде жануы салдарынан төмендеді. 2006 жылдың қыркүйегінде ғимараттар қайта жаңартылып, тақырыптық тұрғын үйлер мен мейрамханаға айналдырылды.
Ардклоу ауысады
ГАА клубы (1936), қоғамдық зал (1940, 2004 жылы қайта жаңартылған) және мектеп (1950) Генри көпірінің астындағы тоғысқан жерде салынғанда, бұл қоғамның назарын Типперстаунға бұрды, ол қазіргі Ардкло деп есептеледі. 1985 жылы жанында Пауль О’Дали жобалаған католик шіркеуі – Сент-Анн шіркеуі салынды. Килдардағы ең сәтті клубтардың бірі ретінде, ол 1968, 1973, 1975, 1976, 1979, 1980, 1981, 1982, 1983, 1985, 2004, 2006 және 2017 жылдары 13 Килдар округінің ересектер арасындағы харлинг чемпионатын жеңіп алды. 2006 жылы олар Лийнстердегі аралық клубтар арасындағы чемпион атанды, ал 1/4 финалда қосымша уақытта Бүкіл Ирландия чемпионына есе жіберіп, Килдар GAA жыл клубы атағын иеленді. 2008 жылғы Килдардың аға харлинг құрамына алты Ардклоу ойыншысы енді. Ардклоу Камоги клубы (1962 жылы Мик Хоулихан құрған, 1983 жылы Филис Финнеран қайта жаңғыртқан) 1968 жылы Килдардың үлкен чемпионатын жеңіп алды. Бриджет Кушен ғасырдың Килдар камоги командасына енді.
Ардклоу қаласында жерленген
Джон Филпот Курран (1750–1817), адвокат, патриот және Валентин Лоулесс досы, оның денесі уақытша Лиондағы мавзолейге салынды, бірақ кейін Гласневиндегі қабірге көшірілді, онда қазір жатыр. Артюр Гиннес (1725–1803), танымал сыра зауытының негізін қалаушы Оутерхард қорымында жерленген. Ол Ричард Гиннес пен Элизабет Ридтің (1698–1742) Бишопскорттан шыққан ұлы болды, ол доктор Артур Прайстің сенімді адамы және қаржы жинаушысы болып жұмыс істеді және Артюр туған кезде Селбриджде тұрды. Артур Вольф, 1-ші Килварден виконты (1739–1803), алғашқы Килварден виконты, судья және Роберт Эммет көтерілісінің ең танымал құрбаны Оутерхард қорымындағы Вольфтер отбасының қабірінде жерленген.