1939 жылғы Англо-Польша келісімі және Екінші дүниежүзілік соғыс алдындағы одақтар
Anglo-Polish alliance
1939 ж. Ұлыбритания мен Польша арасындағы әскери келісім, Екінші дүниежүзілік соғыстағы өзара көмек, Германияға қарсы құпия хаттамалар. Польшаның саясаты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің шарты
WWII era treaty
Ұлыбритания мен Польша арасындағы әскери одақ 1939 жылы Англо-Польша келісімімен ресімделді, ал 1940 және 1944 жылдарғы қосымшалармен, құпия хаттамада белгіленгендей, нацистік Германиядан әскери басқыншылық болған жағдайда өзара көмек көрсету мақсатында жасалды.
The military alliance between the United Kingdom and Poland was formalised by the Anglo Polish Agreement in 1939, with subsequent addenda of 1940 and 1944, for mutual assistance in case of a military invasion from Nazi Germany, as specified in a secret protocol.
Өмірбаян
Ұлыбритания Германияны қоршау үшін Франция, Польша және Кеңес Одағымен төртжақты одақ құруға тырысып жатқан. Польшаның Жозеф Бегі кеңестік одаққа қатысу мүмкіндігіне алаңдады. Ол сондай-ақ Германияны қоршау ретінде қарастырылуы мүмкін төртжақты одаққа Берлиннің реакциясынан қауіптенді. Бірақ Бек бұл жағдайда мүмкіндік бар деп ойлады және 1939 жылдың 24 наурызында британдық сыртқы істер министрі лорд Галифакске кеңесу туралы құпия келісім ұсынды. Галифакс сұрағанда, Польшаның сыртқы істер министрі Эдвард Бернард Рачинский Бектің Польшаға шабуыл жасалған жағдайда британдық көмекке үміттене отырғанын, бірақ бұл өзара міндеттеме емес екенін айтты.
The United Kingdom had been attempting to create a four way alliance to contain Germany, with France, Poland and the Soviet Union. Poland's Jozef Beck was disturbed by the prospect of any alliance with the Soviets. He also feared the reaction of Berlin to the four way alliance, which might be seen as the encirclement of Germany. Beck, however, saw an opportunity and so he proposed a secret agreement on consultation to British Foreign Secretary Lord Halifax that was received on 24th March, 1939. When questioned by Halifax, Polish Foreign Minister Edward Bernard Raczyński said that he thought that Beck had British aid in mind in the event of an attack on Poland, but it would not be a mutual agreement.
Өзара көмек туралы келісім
25 тамызда, Молотов-Риббентроп пактісіне екі күннен кейін, нацистік Германия мен КСРО арасында шабуылдаспау туралы келісім жасалды, оның құпия хаттамасы Орталық және Шығыс Еуропаны екі елдің арасында бөліп алды. Келісімде егер «Еуропалық ел» шабуыл жасаса, екі елдің де бір-біріне әскери көмек көрсету туралы міндеттемелер қамтылған. Германияның экспансиялық саясатын сезінген Ұлыбритания, осы ынтымақ көрсету арқылы Германияның агрессиясын тоқтатуға тырысты. Келісімнің құпия хаттамасында Ұлыбритания Германиядан Польшаға шабуыл жасалған жағдайда көмек көрсетуге уәде берді. Ұлыбритания мен Польша екі елге де қауіп тудыратын үшінші елдермен келісімдер жасаспауға міндеттелді. Осы келісімге қол қойылғандықтан Гитлер Польшаға жоспарланған шабуылын 26 тамыздан 1 қыркүйекке дейін кейінге шегерді.
On 25 August, two days after the Molotov–Ribbentrop Pact, was a non aggression pact between Nazi Germany and the Soviet Union with a secret protocol that partitioned Central and Eastern Europe between them. The agreement contained promises of mutual military assistance between the nations if either was attacked by some "European country". The United Kingdom, sensing a trend of German expansionism, sought to discourage German aggression by this show of solidarity. In a secret protocol of the pact, the United Kingdom offered assistance in the case of an attack on Poland specifically by Germany, Both the United Kingdom and Poland were bound not to enter agreements with any other third countries that were a threat to the other. Because of the pact's signing, Hitler postponed his planned invasion of Poland from 26 August until 1 September.
Кеңес-Франко-Британия одағының сәтсіздігі
1939 жылы наурыз айында Мюнхен келісімін бұза отырып, Праганы неміс әскерлері басып алғаннан кейін, Ұлыбританиядағы Чемберлен үкіметі «Бейбіт фронт» құру үшін кеңес және француз тарапынан қолдау іздеді. Мақсаты – Польша мен Румынияның тәуелсіздігіне кепілдік беру арқылы Германияның одан әрі агрессиясын тоқтату болатын. Бірақ Сталин, Ұлыбритания мен Франция Кеңес Одағымен әскери одақ жасамайынша, осы кепілдіктерге кеңес тарапынан қолдау көрсетуден бас тартты. Британдық кабинет мұндай одақ құруға шешім қабылдағанымен, 1939 жылдың тамызында Мәскеудегі батыс елдерінің келіссөзшілері аса шұғыл қимыл жасамады. Келіссөздерді Уильям Стрэнг сияқты, өкілеттігі шектеулі дипломаттар нашар және баяу жүргізді. Сталин сондай-ақ Финляндияға, Балтық елдеріне, Польшаға және Румынияға Германияның тікелей және жанама агрессиясына қарсы Ұлыбритания мен Франциядан кепілдік беруді талап етті. Алайда, бұл елдер Мәскеу оларды бақылауға алмақшы деп қорқып, күдікпен қарады. Гитлер оларға қарсы қауіп-қатерлерді күшейткенімен, Польша кеңес әскерлерінің өзінің территориясынан өтуіне рұқсат бермеді, себебі олардың елден кетпейтініне қорқынышпен қарады. Тарихшы Майкл Джабара Карли британдықтардың Сталинге сену үшін коммунизмге қарсылыққа тым берілгенін айтады. Осы аралықта Ұлыбритания мен КСРО Германиямен жеке-жеке құпия келіссөздер жүргізіп жатты. Жылдар өткен соң жарияланған құжаттар Францияның Франко-Совет өзара көмек туралы шартты орындауға қызығушылық танытпағанын көрсетті. Ұлыбритания Германияға қарсы қорғаныс шабуылы туралы кеңес тарапынан түскен сұранысқа жауап бермеді, ал Кеңес Одағы Польша-Германия шекарасына бір миллиондық кеңес әскерін жіберуге дайын екенін мәлімдеді. Бірақ бұл үшін Польшаның келісімі қажет болды, бірақ ол берілмеді. Содан кейін Кеңес Одағы Германиямен соғысты кейінге қалдырып, Германия мен Кеңес Социалистік Республикалар Одағы арасындағы шабуылға қатыспау туралы шартқа қол қойды.
After the German occupation of Prague in March 1939 in violation of the Munich agreement, the Chamberlain government in Britain sought Soviet and French support for a Peace Front. The goal was to deter further German aggression by guaranteeing the independence of Poland and Romania. However, Stalin refused to pledge Soviet support for the guarantees unless Britain and France first concluded a military alliance with the Soviet Union. Although the British cabinet decided to seek such an alliance, the western negotiators in Moscow in August 1939 lacked urgency. The talks were conducted poorly and slowly by diplomats with little authority, such as William Strang, an assistant under secretary. Stalin also insisted on British and French guarantees to Finland, the Baltic states, Poland and Romania against indirect German aggression. Those countries, however, became fearful that Moscow wanted to control them. Although Hitler was escalating threats against it, Poland refused to allow Soviet troops to cross its borders for fear that they would never leave. Historian Michael Jabara Carley argues that the British were too committed to anticommunism to trust Stalin. Meanwhile, both Great Britain and USSR were separately involved into secret negotiations with Germany. Declassified documents show that after France demonstrated little interest in upholding the Franco Soviet Treaty of Mutual Assistance. Great Britain did not respond to Soviet requests for a defensive attack on Germany with the Soviet Union pledging one million Soviet troops on the Polish German border. However no deployment would be possible without Polish agreement, which was not forthcoming. The Soviet Union then decided to hold off on war with Germany and signed the Treaty of Non Aggression between Germany and the Union of Soviet Socialist Republics.
Польша-Британия әскери-теңіз келісімі
1939 жылдың ортасында «Пекин» операциясы барысында Ұлыбританияға жіберілгеннен бастап, Польша теңіз күштері британ суларында болды. 1939 жылғы қарашада Польшаға басып кіргеннен кейін, Польша-Британ теңіз келісімі поляк теңізшілеріне өздерінің польшалық формаларын киюге және кемелер британдық жасалған болса да, польшалық командирлерді кемеде қызмет етуге мүмкіндік берді. Келісім кейін 1940 жылғы 5 тамызда барлық польша бөлімдерін қамту үшін қайта қарастырылды.
Ever since it had been sent to Britain in mid 1939 in Operation Peking, the Polish Navy remained in British waters. In November 1939, after the Invasion of Poland, the Polish British Naval Agreement allowed Polish sailors to wear their Polish uniforms and to have Polish commanding officers on board even though the ships were of British make. The agreement would later be revised on August 5, 1940 to encompass all Polish units.
Польшаның құрлық және әуе күштерін құрметтеу туралы англо-поляк келісімі
1940 жылдың 5 тамызында «Польша қарулы күштері (құрлық, теңіз және әуе күштерінен тұрады) британдық қолбасшылық астында ұйымдастырылып, қолданылатын болады» деген келісімге қол қойылды, бірақ олар «Польшаның әскери заңдары мен тәртіптік ережелеріне бағынышты болады және Польшаның әскери соттарында сотталады». Тек 1940 жылдың 11 қазанында бір өзгеріс енгізілді, сол кезде Польша әуе күштеріне ерекшелік жасалып, британдық тәртіп пен заңдарға бағынды.
On August 5, 1940, an agreement was signed that "the Polish Armed Forces (comprising Land, Sea, and Air Forces) shall be organized and employed under British Command" but would be "subject to Polish military law and disciplinary ruling, and they [would] be tried in Polish military courts". The only change came on 11 October 1940, when the Polish Air Force was made an exception and became subject to British discipline and laws.
Талдау
Бұл одақ Ұлыбританияны тарихта алғаш рет Франция мен Бельгиядан басқа Еуропа елі үшін соғысуға міндеттеді. Гитлер Польша арқылы Эрдiл қаласы Данцигтiң, экстерриториялық тас жолдың (Рейхсаутобан Берлин-Кёнигсберг) және Польшадағы этникалық неміс азшылығына арнайы жеңілдіктер беруді талап етті. Әскери одақтың шарттары бойынша, Польша мен Ұлыбританияның кез келген аумақтық шабуылға күшпен қарсы тұру туралы шешім қабылдауға құқығы болды, себебі келісімде екі тараптың біреуінің екіншісінің аумақтық тұтастығын қорғауға міндеттемесі туралы ешқандай мәлімдеме жоқ. Дегенмен, «жайсыз қауіп-қатерлерге» және «экономикалық теру» арқылы екі тараптың тәуелсіздігін бұзуға жасалған әрекеттерге қатысты ережелер болды, бұл неміс тарапының талаптарына айқын сілтеме еді. 1939 жылдың мамыр айында Польша 1921 жылғы Франко-Польша әскери одағына құпия хаттамаға қол қойды, бірақ Франция оны 4 қыркүйекке дейін ратификацияламады. 17 қыркүйекте Кеңес Одағы Молотов-Риббентроп келісімінің құпия хаттамасында көрсетілгендей, Польшаның бөлінуін ескере отырып, Польшаның шығыс шекарасы арқылы Польшаға шабуыл жасады. Польша-Британия ортақ қорғаныс шарты бойынша, егер Польша «Еуропа державасымен агрессия салдарынан соғысқа қатысса», Ұлыбритания Польшаға «барлық қолдауын және көмегін» көрсетуге тиіс болды. Польшаның Лондондағы елшісі Эдвард Бернард Рачинский британдық Сыртқы істер министрлігіне келісімнің 1(b) тармағындағы «Еуропа державасының Польшаға жасаған агрессиясына» қатысты кеңестік шабуылдың да қолданылуы керектігін мәлімдеді. Галифакс британ үкіметінің Польшаға қатысты Англо-Польша келісімінен туындаған міндеттемесінің құпия хаттаманың бірінші тармағына сәйкес Германиямен шектелгенін айтты.
The alliance committed Britain, for the first time in history, to fight on behalf of a European country other than France or Belgium. Hitler was then demanding the cession of the Free City of Danzig, an extraterritorial highway (the Reichsautobahn Berlin Königsberg) across the Polish Corridor and special privileges for the ethnic German minority within Poland. By the terms of the military alliance, both Poland and Britain were free to decide whether to oppose with force any territorial encroachment, as the pact did not include any statement of either party's commitment to the defence of the other party's territorial integrity. However, there were provisions regarding "indirect threats" and attempts to undermine either party's independence by means of "economic penetration" in a clear reference to the German demands. In May 1939, Poland signed a secret protocol to the 1921 Franco Polish Military Alliance, but it was not ratified by France until 4 September. On 17 September, the Soviet Union invaded Poland through the eastern Polish border in keeping with the Molotov–Ribbentrop Pact's secret protocol specifying the division of Poland. According to the Polish–British Common Defence Pact, the United Kingdom should give Poland "all the support and assistance in its power" if Poland was "engaged in hostilities with a European Power in consequence of aggression by the latter". The Polish ambassador in London, Edward Bernard Raczyński, contacted the British Foreign Office to point out that clause 1(b) of the agreement, which concerned an "aggression by a European power" on Poland, should apply to the Soviet invasion. Halifax responded that the obligation of British government towards Poland that arose out of the Anglo Polish Agreement was restricted to Germany, according to the first clause of the secret protocol.