Кіріспе

Американдық экономист және ғалым (1948–2020)

Эдвард Пол Лазер (/l//ə/'/z//ɪər///, ləZEER'; 17 тамыз 1948 – 23 қараша 2020) – американдық экономист, Стэнфорд университетінің Хувер институтының Моррис Арнольд және Нона Джин Кокс аға ғылыми қызметкері және Стэнфорд бизнес мектебінің экономика профессоры. Лазер 2006–2009 жылдары Экономикалық кеңесшілер кеңесінің төрағасы болды. Төраға ретінде ол президент Джордж Буштың бас экономикалық кеңесшісі болды, 2007–2008 жылдардағы қаржылық дағдарысқа жауап қайыру үшін жұмыс істеген Ақ үй командасының құрамындағы кабинеттік деңгейдегі лауазымды атқарды. Лазер кадрлық экономиканың негізін қалаушы деп есептеледі – бұл экономика саласы экономикалық модельдерді фирмалардағы адам ресурстарын басқаруды зерттеуге қолданады. Оның зерттеулері қызметкерлерді ынталандыру, қызмет бабымен өсу, еңбекақы және фирмалардағы өнімділік саласындағы жаңа модельдерді ұсынды. Сонымен қатар, ол кәсіпкерлік және басшылықтың даму теориясын жасады, онда дағдыларды меңгеруге баса назар аударылады. Кадрлық экономикадан басқа, Лазер еңбек экономисі ретінде де танымал, білім беру өндірісінің функциясы және көпмәдениеттіліктің қалыптасуын түсіндіруде мәдениет пен тілдің маңыздылығы туралы еңбектерімен көзге түсті.

Ерте өмір және білім

Лазер 1948 жылдың 17 тамызында Нью-Йорк қаласында дүниеге келген. Ол Калифорния штатының Лос-Альтос қаласына көшіп кетер алдында Нью-Йорк штатының Бруклин ауданында еврей отбасында өскен. Оның әкесі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кеме құрылысы зауытында жұмыс істеген, сондай-ақ ауруханада күзетші болып жұмыс істеген, ал анасы әшекей бұйымдары дүкенінде сатушы болған. Стэнфорд университетінде ол 1995 жылдан 2017 жылға дейін Адам ресурстарын басқару және экономика бойынша Джек Стил Паркер профессоры болды, ал 2017 жылы Дэвис отбасының экономика профессоры атанды. Ол сондай-ақ Еңбек экономистері қоғамының негізін қалаушы. Лазер Стэнфорд экономикалық саясатты зерттеу институтында, Данияның Копенгаген қаласындағы Копенгаген бизнес мектебінің корпоративтік өнімділікті дамыту орталығында және Германияның Бонн қаласындағы IZA Еңбек институтында ғылыми қызметкер ретінде жұмыс істеді. Ол Швецияның Стокгольм қаласында 1993 жылы Астра Эриксон лекциясын оқыды, сондай-ақ Виксель лекторы болды. 1974 жылдан бері ол Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросының ғылыми қызметкері болып табылады. Ол Германиядағы Саар университетінің Жаңа институционалдық экономиканы зерттеу орталығында, Париждегі Саяси саясат институтында (Institut d'Etudes Politiques) және Вена мен Иерусалимдегі Жоғары оқу орындарында қонақ профессор болып жұмыс істеген. Ол Австралия, Англия, Үндістан, Финляндия, Нидерланды, Норвегия және Испания елдерінде лекциялар оқыды. Буш әкімшілігінің экономикалық кеңесшілер кеңесінің төрағасы лауазымынан кеткеннен кейін Лазер CNBC және Fox Business News телеарналарында жиі пайда болды. Ол "Уолл-стрит джорнал" газетінің пікірлер беттеріне үнемі мақалалар жариялап тұрды.

Еңбек және кадр экономикасы

Лазер еңбек экономикасының және еңбек нарығындағы жалақы мен еңбек арасындағы динамиканы зерттейтін кадр экономикасы салаларының негізін қалаушылардың бірі саналды. Оның 1995 жылғы «Кадр экономикасы» атты кітабы осы тақырыпты таныстырумен қатар, еңбек және басқару қатынастары саласындағы келешек зерттеулерге жол ашты. Safelight Glass компаниясының басшылығы мен қызметкерлерін зерттеуде ол компанияның бұрынғы сағаттық төлемнен өзгеретін және үстеме ақыға негізделген төлем жүйесіне көшкеннен кейін қызметкерлердің өнімділігі шамамен 44%-ға артқанын атап өтті. Ол бұл өнімділік пен өнімнің өсуі қызметкерлердің жай ғана көп жұмыс істеуімен ғана байланысты емес, сонымен қатар еңбек күшінің жаңаруымен, яғни компанияның тиімді қызметкерлерді тартуымен және оларды ұстап тұруымен байланысты екенін айтты. Ол компаниялардың жалақы төлеу жүйесін жас қызметкерлердің өнімділігі жоғары кезеңінде оларға көбірек төлеуге, ал ересек қызметкерлерге олардың тәжірибесіне байланысты көбірек төлеуге бейімдеуі керек екенін мәлімдеді. Бұл жағдайда қызметкерлер жұмыстарын сақтап қалса да, міндетті зейнеткерлік бұл мәселені шешуге көмектесер еді. 1981 жылы «Саяси экономика журналында» жарияланған «Ранк бойынша жарыстар еңбек шартының тиімді түрі ретінде» атты мақаласында Лазер мен Розен қызметкерлердің еңбекақысы олардың өнімділігіне емес, ұйымдағы лауазымына байланысты болатын жүйелерді талдады. Олар лауазым бойынша төленетін сыйақының белгілі бір жағдайларда ресурстарды тиімді бөлуге және қызметкерлерді мансаптық өсуге ынталандыруға мүмкіндік беретінін көрсетті. Ол нарық динамикасы мен тиімділігін жақтады және ең төменгі жалақы сияқты жалақы кепілдіктеріне қарағанда нарыққа негізделген шараларды қолдады. Сонымен қатар, ол еуропалық мемлекеттік саясаттардың жұмыс орындарының тұрақтылығына бағытталғандығы еуропалық еңбек нарықтарында жұмыссыздық деңгейінің жоғарылауына және өнімділіктің төмендеуіне әкеспейтінін айтты. Ол сондай-ақ, еркін нарық кедейлердің әл-ауқатын арттыруға септігін тигізетінін жеткізді. «National Review» журналының «Capital Matters» бағынындағы мақаласында ол өлімінен екі ай бұрын президент Кеннедидің «Көтерілген толқын барлық қайықтарды көтереді» деген сөзін келтіріп, жалпы экономикалық өсімнің барлық халыққа пайда әкелетінін білдірді. Оның зерттеулерінде қызықты нәтижелер де болды, мысалы, ел атауының «демократиялық», «халықтық» немесе «социалистік» сөздерін жою кедейлердің табысын 18%-ға арттырады. Бұл заңға 2008 жылдың 13 ақпанында президент Буштың екі партиялық қолдауымен қол қойылды. Осы кезеңде ол Кемп-Дэвидке жиі барып, президент Джордж Бушпен бірге елде велосипед теуіп, президент оны «қарлығаш» деп атаған екен.

Білім беру өндірісі

2001 жылы «Quarterly Journal of Economics» журналында жарияланған мақаласында Лазер сыныпта білім беру өндірісінің функциясы туралы ұғымды енгізді. Ол, сыныптардың жалпыға пайдалы жақтары бар екенін, ал бір оқушы сабақты бұзса, барлық оқушылардың оқу тиімділігі төмендейтінін айтты. Сондықтан, жақсы мінез-құлық танытқан оқушыларға арналған сыныптың оңтайлы мөлшері үлкенірек болуы керек екенін атап өтті. Ол оқушылардың тәртіптілігі мен сынып мөлшері арасындағы байланысты көрсететін білім беру өндірісінің функциясын ұсынады және бұл католик мектептерінің мемлекеттік мектептерге қарағанда үлкен сыныптарға қарамастан жақсы нәтижелер көрсетуін түсіндіруге болады дейді.

Мәдениет және тіл

Лазер сонымен қатар көпмәдениеттіліктің қалыптасуын зерттеуге тырысты және оны жалпы халық үшін мәдениет пен тіл арасындағы байланыстардың маңыздылығымен байланыстырды. Саяси экономика журналында ол мәдениет пен тілді адамдар арасындағы сауданы жеңілдету құралы ретінде қарастырады, сондай-ақ азшылық топтарының үлкен қоғамға жақсы сіңісуге және көпшілік тіл мен мәдени элементтерді үйренуге мүдделі екенін айтады, осылайша әлеуетті сауда серіктестерінің саны артады. Егер жаңа келгендердің мәдениеті мен тілі үлкен қоғамда кеңінен таралған болса, ассимиляцияға ұшырау ықтималдығы төмендейді. Ол плюралистік қоғамда, шоғырланған иммиграцияға қарағанда, мәдени әртүрлілікті қолдайтын үкіметтік шаралар қоғамдық әл-ауқатты арттыра алатынын мәлімдейді.

Кәсіпкерлік және біліктілікті арттыру

Кәсіпкерліктің негізгі қасиеттерін анықтауға тырысқан Лейзер, табысты кәсіпкерлер мен жаңа дағдыларды меңгеру арасындағы байланысты көрсетті. 2005 жылы «Journal of Labor Economics» журналында жарияланған зерттемесінде ол табысты кәсіпкерлердің кез келген бір салаға ерекше тоқтамай, көп салалы білім мен дағдыға ие болуы, яғни «шебердің бәріне қабілетті» болуы керектігін айтады. Стэнфорд түлектерінің мәліметтерін пайдалана отырып, ол әртүрлі жұмыс тәжірибесі мен білімі бар студенттердің, бір салаға ғана назар аударғандарға қарағанда табысты кәсіпкер болуға бейім екенін анықтады.

Марапаттар мен мойындау

Лазер мансабында көптеген наградаларға ие болды. Олардың ішінде:

Жеке өмір

Лазер Виктория атты сот ісі жөніндегі кеңесші әйелімен және қызымен бірге өмір сүрді. Ол табиғатта серуендеуді ұнататын, көп саяхаттайтын, шаңғы тебуге және тау велосипедімен жүруге құмар болатын. Лазер 2020 жылдың 23 қарашасында ұйқы безінің қатерлі ісігінен көз жұмды.

Мақалалар/зерттеу жұмыстары

Лазер, Эдвард П. (1979). "Неге міндетті зейнеткерлікке шығу керек?" "Саяси экономика" журналы, 87(6), б. 1261–1284. Лазер, Эдвард П. және Шервин Розен (1981). "Еңбек шарты ретіндегі рейтингтік турнирлер", "Саяси экономика" журналы, 89(5), б. 841–864. Лазер, Эдвард П. (1986). "Жалақы және кескіндік төлемдер", "Бизнес журналы", 59(3), б. 405–431. Лазер, Эдвард П. (1999). "Кадр экономикасы: өткен сабақтар және болашақ бағыттар", "Еңбек экономикасы журналы", 17(2), б. 233 [б. 199–236. (Еңбек экономистері қоғамына президенттік үндеу)]. Лазер, Эдвард П. (2000а). "Экономикалық империализм", "Экономиканың тоқсандық журналы", 115(1), б. 99–146. Лазер, Эдвард П. (2000б). "Кадр экономикасының болашағы", "Экономикалық журнал", 110(467), б. F611–F639. Лазер, Эдвард П. (2000в). "Еңбек ақысы және өнімділік", "Американдық экономикалық шолу", 90(5), б. 1346–1361. Лазер, Эдвард П. және Кэтрин Л. Шоу (2007). "Кадр экономикасы: экономисттің адам ресурстарындағы көзқарасы", "Экономикалық перспективалар журналы", 21(4), б. 91–114. Лазер, Эдвард П. (2008). "Кадр экономикасы", "Экономиканың жаңа Палгрейв сөздігі", 2-ші басылым, 6-том, б. 380–384. Аннотация.